• Dawkins'ten Claude iddiası: Richard Dawkins, Anthropic tarafından geliştirilen Claude adlı modelin bilinç sahibi olduğunu savundu.<ul><li>Dawkins, değerlendirmesinde Claude’un insan benzeri bir farkındalık düzeyine ulaştığını öne sürdü.</li><li>İddia, Claude’un teknik kapasitesinin ötesinde zihinsel bir duruma erişip erişmediği sorusunu gündeme getirdi.</li></ul>

Canlı Gündem

Yazı: Alper Bilgili12013 yılında Türkiye’de yapılan bir PEW anketine göre, ankete katılanların %40’ı bilim ile din arasında bir çatışma olduğuna inanmaktadır.(2) Yine PEW tarafından yapılan başka bir ankette Türklerin %84’ünün “hayatımda din çok önemli bir yer tutar” dediği dikkate alındığında(3) din ile bilim arasında bir çatışma bulunduğu yönündeki tezin Türkiye’de sadece seküler çevreler tarafından kabul edilmediği görülecektir. Kuşkusuz bu sonuçların oluşmasında Batı’daki tartışmaların büyük etkisi bulunmaktadır. Birçok Türk düşünür özellikle Tanzimat’tan sonra Batı’daki bilim-din ilişkisine yönelik tartışmaları yakından takip etmiş, dönemin bilim ile din arasında doğaları gereği bir çatışma bulunduğunu iddia eden eserlerinden etkilenmiştir. Atatürk de dahil olmak üzere son dönem Osmanlı aydınları ve ilk dönem Cumhuriyet kadroları Alman materyalist düşünür Ludwig Büchner’den Amerikalı bilim insanı/tarihçi John William Draper’a kadar birçok Batılı yazardan etkilenmişlerdir.(4) Bu isimler sadece Türkiye’de değil, hem Batı’da hem de Batı’nın izinden gitmeyi hedefleyen ülkelerde ilgi görmüştür. Bugün benzer tezler Richard Dawkins, Sam Harris ve Daniel Dennett gibi isimlerce savunulmaya devam etmektedir.Her ne kadar bilim ile din arasındaki ilişkiyi çatışma perspektifinden ele alan eserler halk arasında popülerliğini sürdürse de bu pozisyon bir çok bilim insanı ve tarihçi tarafından bilim tarihinin önemli bir kısmını çatışma tezini destekleme saikiyle göz ardı etmekle veya tarihsel olayları çarpıtarak paylaşmakla eleştirilmektedir. John Hedley Brooke, Ronald Numbers gibi tarihçilerin yanı sıra Amerikalı paleontolog Stephen Jay Gould’un eleştirileri bu anlamda değerlidir. Özellikle Gould’un Rocks of Ages adlı eserinde çatışma tezine alternatif olarak sunduğu NOMA (nonoverlapping magisteria) modeli, hem akademik dünyada hem de popüler bilim okurları arasında ilgi uyandırmıştır. Bu modele göre bilim ve din, farklı konularla ilgilenmekte, farklı soruları sormaktadırlar, dolayısıyla meşru alanlarında kaldıkları sürece aralarında bir çatışma yaşanmayacaktır. Gould’un sunduğu alternatif model, tahmin edileceği üzere, bilim ve dinin meşru sınırları hakkında yürütülen tartışmaları da beraberinde getirmiştir.Bilim ve din ilişkisinin bu ikisine benzer basit modellerle açıklanamayacağı fikrinden hareketle kaleme alınmış birkaç önemli eser tavsiye edip yazıyı sonlandıralım. Ronald Numbers ve Denis Alexander tarafından derlenen Biology and Ideology: From Descartes to Dawkins, biyolojinin geçmişten beri süregelen ideolojik kullanımlarına işaret eder. John Hedley Brooke’un kaleme aldığı Science and Religion ise bilim ile din arasındaki değişken ve karmaşık ilişkiye tarihsel örnekler üzerinden dikkat çekmektedir. Örneğin, Brooke’a göre, bilim ve din arasında çatışma olarak sunulan hadiselerin bazıları aslında farklı bilimsel teoriler arasındaki çatışmalardan ibarettir. Numbers tarafından derlenen ve Türkçeye de çevrilen Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion bilim tarihinin önemli mitlerini eleştirel bir bakışla ele almaktadır. Günümüzdeki tartışmalara derinlik kazandırabilecek bir diğer kapsamlı eser ise Gary Ferngren’in derlediği, Türkiye’de Batı Geleneğinde Bilim ve Din ismiyle yayımlanan çalışmadır. Bu eserler, bilimin dini otorite ile yaşadığı tarihsel çatışmaları dinin doğasıyla açıklama kolaycılığına düşmek yerine toplumsal bağlamı ve iktidar mücadelelerini denkleme dahil etmekte, böylece daha gerçekçi bir resim ortaya koymaktadırlar.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.notion.so/apostonews/Bat-da-Bilim-ve-Din-li-kisi-e400e446865e48e6b00a0c417dfb063e" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Yazının dipnotlarına buradan ulaşabilirsiniz.</a>

Toplumsal Tarih

Atatürk de dahil olmak üzere son dönem Osmanlı aydınları ve ilk dönem Cumhuriyet kadroları Alman materyalist düşünür Ludwig Büchner’den Amerikalı bilim insanı/tarihçi John William Draper’a kadar birçok Batılı yazardan etkilenmişlerdir.

Batı’da Bilim ve Din İlişkisi

<img src="https://images.aposto.com/2021/5/2021-06-10T09:58:53.709Z_sm.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.68" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Görsel: IMDBMemleri (mi:im diye okunuyor) ilk defa bayılarak izlediğimiz müthiş belgesel serisi “Through the wormhole” da duymuştuk. Başından kalkamadan seyrettikten sonra merakımızı gidermek için biraz da okuduk. Öğrendiklerimizi sizinle paylaşacağımız gün bugünmüş.<a fr-original-style="" href="http://www.ceacb.ucl.ac.uk/cultureclub/files/CC2006-06-20-Sterelny.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Richard Dawkins</a> 1976 yılında yayınlana kitabı “The Selfish Gene” de bu kavramı ortaya atıyor. Biz memleri kısaca “kültürel genler” gibi düşünebiliriz: kültürel bilgiyi taşıyan en küçük birim. Pek çok özellik atalarımızın genleri vasıtasıyla nasıl bize aktarılıyorsa, kültürler de memlerle transfer ediliyor, hatta şekilleniyor. Mem taklit yoluyla bir insandan diğer insana yayılan bir fikir, sözcük, davranış ya da tarz olarak tanımlanabilir. Kendilerini insandan insana kopyalıyor, mutasyona uğruyor ve evrimsel seçim kriterlerine karşılık vererek uyum sağlıyorlar: yani memlerde de doğal seçilim var. Her mem yayılıp kültürün kalıcı bir parçası olamıyor. Çeşitleniyor, değişiyor, rekabet ediyor ve çok yayılabilirler ise nesilden nesle miras kalıyorlar. Bazılarının yayılımı daha az “doğurgan”, onlar kalıcı olamıyorlar. Memlerin bazıları ev sahiplerine (insanlar) fayda sağlarken diğerleri zararlı olabiliyor, yani kalıcı olmalarının şartı fayda sağlamak değil. Onlar zihinlerimizde yaşayan minik virüsler gibi, tek dertleri kendilerini kopyalamak, size zarar vermek pek de umurunda değil anlayacağınız.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/5/2021-06-10T09:59:13.112Z_sm.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.34" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Görsel: BILISSize pandemi döneminin ruhuna uygun bir mem örneği verelim: çocukluğumuzda misafir geldiğinde ilk iş kolonya ikram edilirdi. Sonraları ortadan kalkar gibi olan bu davranış pandeminin omuz vermesiyle kendini tekrardan hızla kopyalamaya başladı. Çantamızda kolonya taşıyor, karşılaştığımız herkese sunuyoruz. Bir de (çok şükür ki) soyu tükenen memden bahsedelim: yine, çocukluğumuzda, salonda orta sehpada çok şık bir sigaralıkta “misafir sigarası” durur, konuklara özenle ikram edilirdi. Şimdi düşününce ne kadar korkunç geliyor. Memlerden bahsedip bir de korkunç deyince aklımıza hızla yayılan bir sözcük geldi: “aynen”. Umarız nesilden nesle aktarılan memlerden olmaz, tez vakitte unutulur.

Richard Dawkins ile ilgili hikayeler