Ümitvâr

, sosyal dönüşüme dair her meseleyi hayalleri, umudu ve güveni besleyecek şekilde ele alıyor.

İyi kalpli kahvecilik

Kahve aslında, tam anlamıyla bir meyve suyu. Kiraza benzer tatlı ve posalı bir meyvenin çekirdeklerinin kavrulması, öğütülmesi ve demlenmesi ile bir içecek haline dönüşüyor. Nasıl bir meyvenin tadı, cinsine ve yetiştiği bölgenin koşullarına göre değişiyorsa, kahve de yetiştiği topraktan, yükseklikten, etrafındaki bitki örtüsünden nasibini fazlasıyla alıyor. Yani kendine özgün bir karakteri, bir hikâyesi var.

Yaygın bir şekilde tükettiğimiz, alıştığımız, o hep aynı kaldığı için iyi diye tanımladığımız kahve, aslında fazla kavrulmuş ve kendine özgün bütün aroma zenginliğinin yakılıp yok edilmiş hali. Üzüldünüz mü? Üzülmeyin. Çünkü sayıları gittikçe artan 3. nesil kahveciler (ve kahve severler), kahvenin çeşitliliğine, hikâyesine ve üreticisine sahip çıkıyor. Ancak bu hikâyeyi anlatmaya, kendi kahve hikâyemle başlamam lazım.

Uzun yıllar boyunca kahveyi Nescafe'den, hatta “3ü1 Arada”dan ibaret sanan (hem de fındık aromalısından!), Türk kahvesinin tadını sevmeyip sadece fal bakan olursa diye içenlerden biriydim. Starbucks ve Kahve Dünyası gibi 2. nesil kahvelerin yaygınlaşması ve Türkiye’ye gelmesi devrimci üniversite yıllarıma denk geldiği için, kapitalist sistemi protesto etmek adına kapısının önünden bile geçmezdim. Üniversite sonrasında İtalya'ya taşındığımda ise zehir gibi espresso içen İtalyanlara uyum sağlayamamak, kahveyle olan aşk ilişkimi başlamadan bitirdi.

Tam kahve sevdamdan vazgeçmek üzereyken, Lavazza şirketiyle bir proje yapma şansım oldu. Yeni çıkarmak istedikleri nitelikli bir kahve markası için specialty coffee ekosistemini anlamak, bu komünite içerisinde yer alan aktörlerin kahveyi nasıl deneyimlediklerine dair fikir sahibi olmak istiyorlardı. Bir tasarım araştırmacısı olarak ilk adımım, kahve nerd'lerini bulabileceğim, o yıl (2019) Berlin'de Specialty Coffee Association tarafından düzenlenen World of Coffee Fuar'ına gitmek oldu. Kendimi yepyeni bir dünyanın, hatta “cultural keystone species”i kahve olan bir gezegenin içinde buldum. Kolunda kahve dalı dövmesi olan birinden kahve çiçeğinin yasemin çiçeğine ne kadar da çok benzediğini, barista yarışması esnasında kahvenin yaratıcılığın sınırları ötesinde gastronomik bir şov olarak konumlanabileceğini, yaptığım tadımlarda ve cupping denilen anlarda da her kahvenin kendine özgün şaşırtıcı bir tadı olabileceğini deneyimledim.

Peki iyi kalpli kahvecilik ne demek, neden önemli ve nasıl bir sosyal etki yaratıyor? Kahvenin pazarı rekabetçi, ticareti büyük, üreticisi ve işletmecisi çok… Global kahve pazarındaki düşük ve değişken kahve fiyatları, kahve çiftçisi ailelerin ve toplulukların geçim kaynaklarını sıkıntıya sokuyor. 3. nesil kahve akımının belki de en önemli özelliği, üretilen kahvenin kalitesinin artmasına ve çiftçiye hak ettiği değeri vererek kahve alıcılarıyla iletişim kurmalarını sağlanmasına, kahve üreticilerine ödenen fiyatların artmasına, üreticiler ve tüketiciler arasında uzun vadeli ortaklıklar kurulmasına yardımcı olması. Bununla birlikte, 3. nesil kahve sürdürülebilir ve etik kahve ticaretini destekleyen ekiplerin doğmasına imkân tanıyor. Bu kişiler kahve çekirdeğinin bulunduğu bölgenin yerlilerinin yaptığı şekilde, fermente etmede ve ayrıştırmada özgün yöntemleri kullanmayı sürdürüyor, biyoçeşitliliğe saygı duyuyor, adil tarım ilkelerine göre üretimi destekliyor ve yerel halk ile işbirliği içinde çalışıyor. Kahve üreticilerinin koşullarını ve hikâyesini, değer ve tedarik zincirindeki süreci daha etik ve sürdürülebilir kılmak için çaba sarf ederek, iyi kalpli kahveciliği tüm dünyada yaygınlaştırıyor.

İyi kalpli kahvecilik ayrıca, kahve üretiminde yüksek miktarda emeği geçen kadın çiftçilerin nitelikli eğitim ve bilgiye erişiminin sağlanması da bu karmaşık kahve pazarında daha hakkaniyetli bir yer edinmelerine yardımcı olarak, büyük resmi daha da güzel hale getiriyor. İyi kalpli kahveciliğin başarı göstergelerini ise kilogram başına kazanılan fiyattaki yüzde farkı, hane gelirindeki genel değişim ve kadınların kahve komünitesinde daha fazla söz hakkı sahibi olması oluşturuyor.