Fuşya kelimesinin hikayesini öğrendiğimiz zaman görmüştük, Avrupalıların Amerika kıtasını keşfiyle beraber bir sürü bitki, meyve, sebze, ve çiçek isimleri de Avrupa dillerine katılmış oldu. Yüzyıllar, hatta binyıllardır farklı bir iklim, toprak, ve kıtada yetişen bu bitkiler, değişik isimlere, ve değişik görünümlere sahiplerdi.1700’lü yılların ortasında Avrupalı koloniciler, Güney Amerika ve Meksika’da yerli bir çiçekle tanıştılar

Fuşya kelimesinin hikayesini öğrendiğimiz zaman görmüştük, Avrupalıların Amerika kıtasını keşfiyle beraber bir sürü bitki, meyve, sebze, ve çiçek isimleri de Avrupa dillerine katılmış oldu. Yüzyıllar, hatta binyıllardır farklı bir iklim, toprak, ve kıtada yetişen bu bitkiler, değişik isimlere, ve değişik görünümlere sahiplerdi.

1700’lü yılların ortasında Avrupalı koloniciler, Güney Amerika ve Meksika’da yerli bir çiçekle tanıştılar: petunya. 1800’lü yılların başında Avrupa’ya ithal edilmeye başlanan bu bitki, renkleri ve zarafeti ile Avrupalı halkın kalplerine çabucak kök salmıştı. Daha renkli, daha canlı, ve daha büyük petunyalar sonraki yüzyıl içinde yavaş yavaş üretilecekti.

Ancak çiçeğin adı daha eskiye dayanmaktaydı. 16. ve 17. yüzyıllardan Fransızca ve İngilizce kaynaklar yerlilerin petun adını verdikleri bir bitkiden bahsediyor. Fransızca petun kelimesi Geç Latinceye ait bir son ek alarak, çiçek türü adı olarak petunya kelimesine dönüşmüş, bütün Avrupa dillerine de bu şekilden yayılmıştı.

Peki petun kelimesi ne demekti? Fransızlar petun kelimesini 17. yüzyılda tütün kelimesinin karşılığı olarak kullanıyorlardı. Fransızcaya da “tütün” anlamındaki petun, Portekizce yine aynı anlamdaki petun kelimesinden geçmişti.

Portekizce petun kelimesini, doğal kaynakların alındığı gibi Güney Amerika insanlarından almıştı. Yerliler diye bahsedilenler, günümüzün Güney Brezilya ve Paraguay coğrafyasına yaşayan halklardı. Konuştukları dil ise Tupi-Guarani dil ailesine ait dillerdi. Tupi-Guarani ailesinden ya Tupi ya da Guarani dilinde petu veya petuŋ kelimenin nihai kökenidir, ve yine “tütün” anlamı vardır. Bugün Tupi dili soyu tükenmiş sayılsa da Guarani dili neredeyse 300 bin kişi tarafından konuşulmaktadır.

Fransızca veya İngilizcede artık petun kelimesi kullanılmıyor. Onun yerine başka bir yeni dünya dilinden, Karayipler’in Taíno dilinden alınma tabaco kelimesinden türemiş kelimeleri kullanmaktalar. Bu kelime İspanyolca üzerinden Fransızcaya tabac olarak, İngilizceye ise tobacco olarak geçmiştir.

Neticede bir tabak, veya vazo dolusu petunya evinizi şenlendirir. Tıpkı Amerika kıtasına yerli Tupi-Guarani dillerinden çağdaş Türkçeye bir kelime kalmış olmasının gönlümüzü şenlendirdiği gibi...

Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Twitter'da @KelimeKosesi