restoran

Bu köşedeki ilk yazılarımızdan birinde, sözcüğünün Fransa’da et suyu çorbacıları için kullanıldığını görmüştük. Bunun ardından çorbanın yemek ile ilgili çok temel bir ilişkisi olduğu görülüyor. İşte bu ilişki, kelimenin kökünde saklı.

Türkçeye çorba, Farsçadan geçmiştir. Farsça şōrbā شوربا kelimesi günümüzde alışık olduğumuz geniş anlamıyla kullanılsa da, eskiden özellikle et suyuna yapılan çorbalar için kullanılırmış. Böylece “et suyuna çorba” bütünüyle gereksiz bir ikileme gibi duruyor...

Farsça şōrbā kelimesi bir bileşik kelimedir. Farsça şōr شور “tuzlu” ve Farsça bā با “aş” kelimelerinin birleşiminden oluşur. “Tuzlu aş”, “tuzlu yemek” anlamlarıyla çorba sözcüğünün Türkçe kökenli eşdeğeri olarak bulamaç < bulğama aş karşımıza çıkar.

Farsça şōr’un kökeni derindir, Orta Farsça dilinde şōr kelimesinin “tuzlu, ekşi” anlamlarıyla kullanıldığını görürüz.

Tuzlu ve ekşi tatlarını ifade eden sözcüklerin “susatma” işlevinden dolayı bağlantılı olduklarını, bir başka Farsça kökenli kelime olan turşuda görmüştük.

Orta Farsça şōr kelimesi araştırmacılar tarafından Hint-Avrupa Anadili *súHros köküne kadar takip edilmiştir. O zaman *súHros kökünün Cermence *sūraz “ekşi” haline dönüşmesi ve “ekşi” anlamına gelen İngilizce sour, Almanca sauer, Felemenkçe zuur sözcüklerini doğurması şaşırtıcı olmamalı.

Hint-Avrupa Anadili *súHros kökü bir başka koldan da Slav dillerine varmış, anlam değişime uğrayarak “çiğ” ve “yaş” anlamlarında Rusça sıróy сырой, Ukraynaca siríy сирий sözcüklerini üretmiştir.

“Çiğ” ve “yaş” anlamlarının bağlantısını da yine bir başka yazımızda işlemiştik. Her şey nasıl bir araya geliyor değil mi?

Farsça bā “aş” ise Eski Farsça *pāka- “pişmek, pişirmek” köküne dayanır. Hint-Avrupa dillerinin Hint-Aryan kolu olarak şaşırtıcı olmayan bir şekilde aynı anlama gelen Sanskritçe pacati पचति ile de kökdeştir.

Çorba sözcüğünün serüveni Türkçede sonlanmış değil, Osmanlı Türkçesinden çorba, Bulgarca çorbá чорба, Gürcüce çorba ჩორბა, Lazca çorba ჩორბა, Rumence ciorbă, Sırp-Hırvatça çórba чорба, ve Ermenice çʿorba չորբա sözcüklerine evrilmiştir. Bunlardan bazıları tüm çorbaları ifade ederken, bazıları ise belirli çorba ve çorba türlerini ifade etmektedir.

Restoran sözcüğünün Türkçe eşdeğerinin aşevi olduğunu görmüştük, bu yüzden restoranlarda servis edilen çorbanın da aşevindeki tuzlu aş ile eşdeğer olması çok oturaklıdır.

Yanına tuz ve biber ile üç hafta doyurabilir...

Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Instagram'da @kelime_kosesi

Twitter'da @KelimeKosesi