kral(içe)

Görünen o ki unvanı 16. yüzyıldan beri Türkçede bulunmaktadır. Sadece yabancı hükümdarlar için kullanıldığının altını çizelim. Hiçbir zaman Osmanlı padişahlarının veya daha eski Türk hükümdarlarının unvanları arasında kral(içe) yer almamıştır.

Sondaki +içe ekine bir aşinalığımız vardır, imparatoriçe, tanrıça, çariçe, ve kraliçe gibi.

Bu son ek, kraliçe kelimesinin kendisi gibi, bir Güney Slav dilinden geçmiştir Türkçeye. Bu Güney Slav dilinin Sırp-Hırvatça olması muhtemeldir.

Osmanlı Türkçesinde +içe eki, dişilleştirme eki olarak karşımıza çıksa da, kökeninde tam olarak böyle değildir. Sırp-Hırvatçada hatta Slav Anadilinde bile +iça +ица eki küçültme ekidir, Türkçe +cık/+cik gibi. Slav dillerinde +iça olan ek, Türkçe ses uyumunda göre uygun kelimelerde incelip +içe şeklini almıştır.

Peki Sırp-Hırvatça král unvanı nereden gelmiştir? Bir özel isimden türemiştir desek inanır mısınız?

M.S. 800-1806 yılları arasında Kıta Avrupası’nın merkezinde bulunan devletin, Kutsal Roma İmparatorluğu’nun ilk hükümdarı, “Pater Europae – Avrupa’nın Atası” gibi lakaplar ile de bilinen Frenk asıllı Şarlman’dır.

Türkçede bilinen adıyla Şarlman, Fransızca aynı okunuşa sahip Charlemagne isminden gelmiştir. Latince Carolus Magnus yani “Yüce Karolus” olarak da yazılan isim, günümüz Almancasında Karl der Große “Yüce Karl” anlamındadır.

Kıta Avrupası’nda, özellikle Batı Avrupa tarihyazımı açısından Şarlman öylesine büyük bir yere sahiptir ki, birçok Avrupa dilindeki hükümdar unvanı onun adından türemiştir:

Çekçe král, Slovakça kráľ, Macarca király, Litvanca karalius, Letonca karalis, Rusça korol король, Makedonca kral крал, Bulgarca kral крал, Sırp-Hırvatça král краљ, ve tabii ki muhtemelen bu sonuncu üzerinden Türkçe kral.

Karl özel isminin kökü Germen Anadili *karlaz, *karilaz “adam” biçimine kadar takip edilebilmiş. Bu açıdan bir Alman için çocuğuna Karl adı vermek Türkçe Adem adı vermeye benziyor olabilir.

Bir başka yabancı hükümdar unvanı olarak çar(içe) ve Türkiye ile bağlantısından bahsetmiştik. Bazı kaynaklarda “prenses, kraliçe” anlamlarına eşdeğer olarak verilen Türkçe Ece ismi ise, Eski Türkçe eçe “abla” kelimesinden türemiştir. Nişanyan nihai kökü çocuk dili olarak verir ve Eski Türkçe eçi / eçü kökünün ata, ağa isimleri ile kökdeş olduğunu ileri sürer.