Azerbaycan sadece Rusya’dan uzaklaşmakla kalmıyor; ABD, Türkiye ve İsrail ile daha güçlü ittifaklar kurarak Rusya’nın ve İran’ın bölgedeki pozisyonuna da sert bir şekilde karşı koyuyor. Moskova'nın kurallarına göre oynamayı bıraktığını açıkça belirtiyor.

Yazı: Utku Başar

Rusya ile Azerbaycan arasında diplomatik gerilim artıyor. Görünürde her şey 2024 sonunda bir Azerbaycan yolcu uçağının Rusya tarafından düşürülmesiyle başladı. Rusya taziyede bulunsa da ne sorumluluk kabul etti ne de sorumluları cezalandıracağını söyledi.

Bu olayla başlayan süreçte karşılıklı hamlelerle kriz tırmandı. Bir Azerbaycanlı meclis üyesinin Rusya’ya girişine izin verilmedi. Rusya’nın Azerbaycan’a karşı siber operasyonlar düzenlediği iddia edildi. Bunu onlarca Azerbaycan vatandaşının ve Azerbaycan diasporasından önemli figürlerinin Rusya’da tutuklanması, hatta iki Azerbaycan vatandaşının Rusya’da gözaltında ölümü izledi. Otopsi raporları ve görgü tanıklarının ifadeleri kurbanların işkence soncu öldüğü şüphesini doğuruyordu. Rus yetkililer konuyla ilgili Azerbaycan’ı tatmin edecek bir açıklama yapamadı.

Azerbaycan misilleme olarak milyarlarca dolar tutarındaki anlaşmayı iptal etti. Ülkedeki Rus devlet yayın kuruluşu Sputnik çalışanlarını casusluk suçlamasıyla tutukladı. Rus kültür merkezleri kapatıldı. Rusçanın ikinci eğitim dili olarak okullardan kaldırılması konuşuluyor.

• Hukukçu ve Azerbaycan’ın İngilizce yayın yapan ilk haber televizyonunun yöneticisi Orhan Amaşov şimdilik bunun hayata geçirilmeyeceğini ve iki ülke arasında iplerin bir süre daha da gerilmeyeceğini söylüyor.

Bakü’de yaşayan gazeteci arkadaşımız Özge Uzun’un YouTube programına konuk olan Amaşov, “Azerbaycan Türklerinin Rusya'yla bir derdi yoktur” dese de gerçekten müttefik oldukları fikrine de karşı. Zira bırakın tarihsel ilişkileri, ona göre 2022’de Moskova’da imzalanan müttefiklik beyannamesi dahi iki ülkenin meclisleri tarafından onanmadığı için uluslararası hukuk açısından geçersiz.

Öte yandan yine Amaşov’a göre Azerbaycan’ın 2021’de Şuşa'da Türkiye ile imzaladığı müttefiklik senedi ise gerçek. Zira iki ülkeden birinin toprak bütünlüğüne tehdit olduğunda birbirine askerî yardım sözü içeren bu anlaşma uluslararası hukuk açısından geçerli olmasının yanında tarihsel ve geleneksel olarak da halkların birbirine aidiyetini tanımlıyor.

İşte şimdiki çatışmanın geri planında da biraz bu yatıyor: Azerbaycan’ın geleneksel olarak Rusya ile kurduğu ve sürekli olarak "küçük kardeş" muamelesi gördüğü asimetrik müttefiklik ilişkisi yerine bölgede ve dünyada gücünü daha fazla ortaya koyduğu farklı ittifak arayışları.

Azerbaycan neden Rusya yerine yeni ittifaklar arıyor?

Azerbaycan petrol ve doğalgaz yatakları nedeniyle önemli Sovyet cumhuriyetlerinden biriydi. Eğitimden imara, kültür politikalarından sanayiye tüm alanlarda Moskova’nın direkt kontrolündeydi.

Modern Azerbaycan’ın kurucu lideri Haydar Aliyev ise ülkesinin KGB başkanlığını yapmış; 1982 yılında Sovyetler Birliği Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcılığı'na getirilerek Sovyetler Birliği’nin “üçüncü adamlığına” kadar yükselmişti. Bu dönemde SSCB Merkez Komitesi Siyasi Bürosu'na (Politbüro) da seçildi. Hatta Müslüman ve Türk olmasa Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreterliği’ne getirileceğine kesin gözüyle bakılıyordu. Sovyetler’in en önde gelen liderlerindendi.

YAZININ DEVAMI