Savaşın kazananı olmaz belki ama ABD ve İsrail’in İran’a başlattığı saldırılarda birinci ay geride kalırken, Washington’ın küresel arz sıkıntısını hafifletmek için kuralları gevşetmesi Rusya’ya beklemediği bir kazanç sağladı. Rusya, petrol gelirlerini artırırken Tahran ile doğrudan diplomasi yürüten Çin de kendi gemilerini Hürmüz Boğazı’nda geçirip 11 milyon varilden fazla İran ham petrolünü kıyılarına çekmeyi sürdürüyor.

Yazı: Pelin Cengiz

İran'ın deniz mayınları, kıyı füze bataryaları ve insansız hava araçları kullanarak Hürmüz Boğazı'nı kapatma stratejisi, enerji fiyatlarının fırlamasıyla küresel ekonomiyi alt üst etmese de epeyce yıkıcı bir etki yarattı. ABD'nin algılanan bir tehdidi ortadan kaldırmak ve zafer ilan etmek için hızla ezici bir eyleme başvurarak Venezuela'da izlediği yolu tekrarlamak olan planı ise ters tepmiş gibi görünüyor.

Şu anda ikinci ayına giren savaşla ilgili herkes ortaya çıkan faturanın ağır olduğunda hemfikir. Ortadoğu’daki kriz, başta enerji piyasaları ve finansal piyasalar olmak üzere pek çok alanda hasar bırakırken, gaz ve petrol fiyatlarındaki sert yükselişin sanayi ve hane halkı üzerinde ek maliyet baskısı oluşturması bekleniyor.

Bölgedeki gelişmelerin Avrupa enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açtığı belirtilirken, son 30 günde AB'nin fosil yakıt ithalat maliyetine 14 milyar euro ek zarar getirdiği ifade ediliyor. Küresel gaz piyasalarındaki sıkışıklık elektrik fiyatlarına da yansırken beklenti, enerji piyasalarındaki bu etkinin kısa vadeyle sınırlı kalmayacağı yönünde.

Enerji piyasalarının ardından savaşın en fazla vurduğu sektörlerin başında havayolları geliyor. ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının ardından Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla jet yakıtı fiyatları hızla yükseldi. Maliyet baskısı altında kalan havayolu şirketleri uçuş kapasitelerini azaltmaya başladı. Uçak yakıtı kerosenin varil fiyatı, Şubat ayı sonundan bu yana ortalama iki katına çıktı.

• Yakıt fiyatlarındaki bu ani sıçrama da ister istemez bilet ücretlerine doğrudan zam olarak yansıyor. Diğer yandan, savaş sebebiyle Basra Körfezi üzerindeki hava koridorlarının kullanılamaması, özellikle Asya uçuşlarında rotaların uzamasına ve maliyetlerin patlamasına yol açıyor.

Gübre üretimi de sevk edilemeyen ürünler için depolama seçeneklerinin yetersizliği ve Ortadoğu’daki bazı enerji tesislerinin kapanması nedeniyle olumsuz etkileniyor. Bu kırılma; tarımsal üretim giderleri, verim beklentileri ve gıda fiyatlarını da yukarı iten çok katmanlı bir baskı oluşturuyor.

Her ne kadar bir dediği diğer dediği tutmamakla meşhur olsa da ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı açıklamada İran savaşının yakında biteceğini söyleyerek, “İran'dan iki üç hafta içinde ayrılacağız. Ayrılmadan önce bir anlaşma mümkün olabilir. ABD'nin savaşı bitirmesi için İran'ın anlaşma yapmasına gerek yok” ifadelerini kullandı. Savaş, Trump’ın söylediği gibi birkaç haftalık bir vadede sona erse de, savaşla birlikte ortaya çıkan bazı etkiler hemen normale dönmeyecek gibi görünüyor.

Savaşın kazananı olmaz derler ancak bu savaşın savaşan taraflar dışında bazı kazananları var. Savaşa doğrudan müdahaleyle veya askerî destekle katılmasalar da başka birtakım yollarla savaşa taraf görünen ülkeler ve Ortadoğu’daki ortamdan kazanç sağlayan bazı sektörler mevcut.

Savaşın kazanan aktörleri: Çin ve Rusya

Belli açılardan bu savaşı İran’ın psikolojik üstünlükle kazandığı düşünülebilir ancak temelde bu savaşın iki kazananı var: Çin ve Rusya…

Çin, petrol ithalatının yüzde 13’ünü indirimli fiyatlarla sağlayan İran’a bağımlı. İran, Pekin ile 25 yıllık bir işbirliği anlaşması imzalayarak, 2021’den beri Çin yatırımı ve güvenlik işbirliği karşılığında piyasa fiyatlarının altında 400 milyar dolarlık petrol temin etti. Rusya ise 2014'te Batı'nın Rusya'ya uyguladığı yaptırımlardan bu yana en önemli Ortadoğu müttefiki olarak İran'a güveniyor.

YAZININ DEVAMI