Matcha, protein barlar, iki malzemeli Japon cheesecake’i, Gigi Hadid makarnası, çiğ köfte suşi… Yiyecek trendleri, artık sosyal medyanın etkisiyle çok daha hızlı yayılıyor. Tedarik zincirleri ise bu hıza ayak uydurmakta zorlanıyor. Talep, dijital hızda büyürken çiftlikler ve fabrikalardaki tarım ve gıda üretimi, fiziksel sınırlar içinde kalıyor.

Üç yıl önce TikTok’ta viral olan bir Dubai çikolatası videosu, 100 milyondan fazla izlenme aldı ve birkaç ay içinde çikolata markalarından süpermarket zincirlerine kadar pek çok büyük firma, kendi Dubai çikolatasını üretmeye başladı. Bu üretim furyası, küresel fıstık arzında ciddi bir baskıya yol açtı.

Matcha, protein barlar, iki malzemeli Japon cheesecake’i, Gigi Hadid makarnası, çiğ köfte suşi… Yemek trendleri, artık sosyal medyanın etkisiyle her zamankinden çok daha hızlı yayılıyor. Tedarik zincirleri ise bu hıza ayak uydurmakta zorlanıyor. Zira trendler, hammaddelere yönelik talebi artık tedarik zincirlerinin yetişemeyeceği bir hızda artırıyor. Talep, dijital hızda büyürken çiftlikler ve fabrikalardaki tarım ve gıda üretimi, fiziksel sınırlar içinde kalıyor ve hâlâ aylar ve yıllarla ölçülen bir takvimde ilerliyor.

Bu durum, şirketleri ürün geliştirme çalışmalarında kritik değişiklikler yapmaya ve çok daha fazla proaktif davranmaya itiyor.

Geniş açı: Esasında yemek trendleri yeni bir fenomen değil. Tarihte bazı yiyeceklerin büyük bir popülarite kazandığı pek çok dönem yaşandı. 18’inci ve 19’uncu yüzyılın başlarında İngiltere’de ananas o kadar rağbet görüyordu ki yalnızca vitrinde sergilemek üzere ananas kiralayan dükkanlar açılmıştı. 1960’lar ve 1970’lerde ABD’de popülerleşen İsviçre fondüsü de milyonlarca fondü setinin satılmasına yol açtı.

Ancak artık sosyal medya, bu tür trendlerin birkaç hafta içinde tüm dünyaya yayılmasına neden oluyor. TikTok ve Instagram, trendlerin coğrafi yayılma süresini dramatik biçimde kısaltıyor.

Rakamlar: Yakın tarihli çalışmalar da kullanıcıların sosyal medyadaki yemek trendlerine büyük bir ilgi gösterdiğini ortaya koyuyor. Instacart ve The Harris Poll’un 2021 yılında 2000’den fazla ABD'li yetişkinle yaptığı bir anket, katılımcıların %44'ünün o yıl sosyal medyada gördüğü bir yemek trendini denediğini gösteriyor.

• Genç tüketicilerde çok daha fazla yüksek olan bu oran, 18-24 yaş arasındaki tüketicilerde %71’e, 25-40 yaşındaki tüketicilerde ise %70’e çıkarken 41-56 yaş arasında %35’te kalıyor.

Attest’in geçen yıl yaptığı bir araştırma da Z kuşağı üyelerinin %86'sının son bir yılda en az bir gıda trendini denediğine işaret ediyor. Ayrıca bu katılımcıların %53'ü TikTok'ta, %40'ı Instagram'da, %39'u ise YouTube'da yemek içerikleri aradığını söylüyor.

Benzer şekilde: Mondelez'in araştırmasına göre de dünya genelindeki tüketicilerin %55'i, sosyal medyanın son bir yıl içinde kendilerine yeni bir atıştırmalık denemeleri konusunda ilham verdiğini söylüyor. Bu oran, Z kuşağında %70’e, Y kuşağında ise %71’e çıkıyor. Ayrıca tüketicilerin %62'si, sosyal medyadaki yemek içeriklerinden hoşlandığını ifade ediyor.

MorganMyers'ın bu yıl yayımladığı bir araştırmaya göre ise Z kuşağı üyelerinin %52'si TikTok'taki, %44’ü ise Instagram’daki bir paylaşımın kendilerini yeni bir yiyecek veya içecek denemeye yönelttiğini söylüyor.

Yemek neden bu kadar hızlı trend hâle geliyor?

Sosyal medyada yiyecek ve içecekler çok daha hızlı trend hâline geliyor. Uzmanlar, görsel zenginliği bu hızın en önemli nedenlerinden biri olarak gösteriyor. Çim yeşili matcha’lar, mor ube latteler ya da içinden dolgu taşan Dubai çikolataları, Instagram ve TikTok paylaşımları için oldukça güçlü görseller sunuyor.

Ek olarak: Erişim kolaylığı da trend hızını artırıyor. Moda ya da teknolojideki trendlerin aksine viral bir yiyeceği denemek, genellikle çok büyük bir bütçe gerektirmiyor. Benzer şekilde sosyal medyada daha fazla vakit geçiren genç tüketicilerin yeni ürünleri denemeye daha yatkın olması da bu hıza büyük bir ivme kazandırıyor.

Bu devasa hız, tedarik zincirinde ciddi bir baskı yaratıyor. Örneğin peynir üretiminin bir yan ürünü olan peynir altı suyunun en büyük tüketicisi bir zamanlar domuzlardı. Bugün ise spor ve protein trendinin yükselişi, peynir altı suyu proteini konsantresine yönelik talebi hızla artırıyor.

Fakat süt ürünleri üreticileri, peynir üretimini aynı hızda artıramıyor. Araştırma şirketi Vesper’ın verileri, peynir altı suyu proteini fiyatının Haziran ayına kadarki üç yılda beş katına çıktığına işaret ediyor. TikTok fenomenlerinin kas kütlesini artırmak isteyen takipçilerine önerdiği yüksek proteinli cottage cheese'de de benzer bir arz sıkıntısı yaşanıyor.

Benzer şekilde: Matcha üretiminde kullanılan tencha yapraklarının fiyatının da 2024-2025 arasında neredeyse üç katına çıktığı biliniyor. Üstelik bu yaprakların toplandığı çay çalılarının yetişmesi yıllar alıyor. Dolayısıyla üretim, ani talep artışına kısa sürede yanıt veremiyor.

• Ayrıca hızla büyüyen pazarlar fırsatçıları da kendine çekiyor. ABD’nin Los Angeles kentinde matcha satan Rocky Xu, geçen yıl stokları tükendiğinde pazarın çok sayıda aracıyla dolduğunu söylüyor. Çoğunlukla çiftçiler ile yabancı alıcılar arasında aracılık yapmayı hedefleyen Japon girişimcilerden oluşan bu yeni oyuncular, fiyatların daha da yükselmesine yol açıyor.

• Matcha’ya yönelik talebin hızla artması, Kyoto merkezli çay şirketleri Ippodo ve Marukyu Koyamaen’i ürünlere satın alma sınırı getirmeye itiyor.

• Üstelik bu kriz, talebi karşılamak amacıyla üretimin ciddi ölçüde artırılmasına rağmen yaşanıyor. Japonya’nın 2023’teki 4176 tonluk matcha üretimi, 2010’daki üretimin neredeyse üç katına karşılık geliyor.

Dubai çikolatasının popülaritesi de Antep fıstığı arzında sıkıntıya yol açıyor. Veri takip platformu Tridge, Antep fıstığı içinin kilogram başına fiyatının son bir yılda 14,7 avrodan 19,8 avroya çıkarak %35 yükseldiğini söylüyor. Platform, bu fiyatın yıl sonuna kadar 23,8 avroya ulaşabileceğini öngörüyor.

YAZININ DEVAMI