AB'nin stratejik hamleleri: Mart 2024 zirvesindeki kritik kararlar

Avrupa Birliği'nin Devlet ve Hükümet Başkanları Konseyi, yani AB Liderler Zirvesi, 21-22 Mart 2024 tarihlerinde Belçika'nın başkenti Brüksel'de biraraya geldi. Bu kritik buluşmada, AB'nin güvenlik ve savunma politikaları, tarım reformu ve diğer önemli dış politika meseleleri derinlemesine ele alındı. Özellikle, Ukrayna'ya yönelik planlanan askerî ve maddi destek ile Gazze'de umulan ateşkes gibi hayati öneme sahip konular detaylı bir şekilde tartışıldı. Bu önemli zirve, aynı zamanda 22 Mart'ta düzenlenen Avro Zirvesi'ne de ev sahipliği yaptı, burada Birliğin ekonomik ve mali durumuna dair stratejik görüşmeler yapıldı. Bir diğer dikkat çekici gelişme, sekiz yıl önce üyelik başvurusunda bulunan Bosna Hersek’e “üyelik müzakerelerine başlama” müjdesi verilmesiydi. Bununla birlikte, zirvede Türkiye ile ilgili herhangi bir mesele gündeme getirilmedi.

Liderlerin imzaladıkları sonuç bildirgesi, dokuz başlıktan oluşuyor. Önemli başlıkları özetlemek gerekirse:

•   Ukrayna: Avrupa Konseyi, Ukrayna'nın bağımsızlığına, egemenliğine ve toprak bütünlüğüne sarsılmaz destek vurgusu yaptı. Ukrayna'ya siyasi, finansal, ekonomik, insani, askerî ve diplomatik destek sağlama konusunda kararlılık vurgulandı.

• Ukrayna'nın, hava savunma sistemleri, mühimmat ve füzelere acil ihtiyaç duyduğu belirtildi. AB ve üye devletler, Ukrayna için askerî yardımın hızlandırılması ve mühimmat temini için girişimlerde bulunma kararlılıklarını yinelediler.
• Rusya'nın dondurulmuş varlıklarından elde edilen gelirlerin Ukrayna yararına kullanılması ve Rusya'nın savaş çabalarını zayıflatmak için daha fazla yaptırım uygulanması konusunda karara varıldı. Rusya Merkez Bankası'nın AB ülkelerinde 210 milyar avro tutarında varlığı olduğu belirtiliyor. Şu an ise Brüksel'in, Rusya'nın dondurulmuş varlıklarından elde edilecek olan faiz gelirini Ukrayna'ya aktarması değerlendiriliyor.
• Ukrayna'nın onarım, iyileşme ve yeniden yapılanmasına destek verilmesinin yanı sıra Karadeniz bölgesindeki güvenliğin stratejik önemi de vurgulandı ve Moldova ile Gürcistan'a destek sağlanması kararı alındı.

•   Güvenlik ve savunma: Zirvede Birliğin güvenlik geleceği için önemli kararlar alındı. Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel, "Eğer barış, güvenlik ve istikrar istiyorsak savunma kapasitemiz ile kabiliyetlerimizi geliştirmek ve savunma alanında bir AB inşa etmek son derece önemlidir" sözleri ile Avrupa genelinde güvenlik anlayışında meydana gelen köklü değişikliğin altını çizdi.

• Zirvenin sonuç bildirgesine göre AB, “stratejik bağımlılıkları azaltmaya” ve “kapasitesini genişletmeye” odaklanmaktadır. Bu kapsamda Avrupa savunma teknolojisi ve sanayi tabanını güçlendirme çabaları vurgulanmakta ve üye devletlerle birlikte hareket ederek kapsamlı bir eylem planı geliştirme çağrısında bulunulmaktadır.
• Güvenlik ve savunma alanında daha güçlü bir AB’nin, küresel ve Trans - Atlantik güvenliğe fayda sağlayacak ve “NATO'nun kolektif savunma rolünü tamamlayacak” bir işleve sahip olacağı vurgulanmaktadır.

•   Gazze’de ateşkes çağrısı: Liderler, Gazze'de "sürdürülebilir bir ateşkese imkan verecek acil insani duraklama" çağrısı yaparak önemli bir adım attı. 7 Ekim’den beri Gazze konusunda görüş ayrılıkları yaşayan üye ülkeler, sonunda Macaristan’ın da onayı ile oybirliğiyle bu karara vardılar. Sonuç bildirgesinde “tüm rehinelerin koşulsuz serbest bırakılması” ve “Gazze'ye insani yardımların sağlanması için ‘tam ve güvenli insani erişim’” konularında çağrıda bulunuldu. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Gazze'nin kıtlığın eşiğinde olduğunu ve insani bir felaketle karşı karşıya olduğunu belirtti.

• Sonuç bildirgesinde AB’nin “iki devletli çözüm” yanlısı olduğu vurgulandı. Liderler, düzenlenecek bir uluslararası barış konferansı aracılığıyla İsrail, Filistin Otoritesi ve bölgesel ile uluslararası aktörlerle çalışmaya hazır olduğunu belirttiler.
• Politico’nun haberine göre Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Rusya ve Çin'in ABD'ye ait Gazze'de ateşkes çağrısı yapan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi karar tasarısını veto etmesinin ardından, BM'deki açmazı sona erdirmek için ülkesinin yeni bir karar tasarısı sunacağını duyurdu. Macron, yeni BM karar tasarasının Rusya ve Çin'in vetolarını aşması ve bir ateşkes sağlaması amacıyla, Arap ülkelerini de içeren bölgesel ortaklarla birlikte hazırlanacağını söyledi.
  
• Avro Zirvesi: Liderler, zirvenin ikinci gününde yapılan “mini” görüşmede, kısa vadede ekonomik faaliyetlerin durgun olduğunu vurguladılar. Ancak enflasyonun düşüş trendi, ileriye dönük iyileşme için umut vadetti. Ayrıca “yatırımlar, rekabetçilik, yenilik, sürdürülebilir büyüme ve iş yaratma” açısından sermaye piyasalarının önemi vurgulandı. Bu bağlamda AB liderleri, sermaye piyasası entegrasyonu stratejisini bir sonraki Özel Avrupa Konseyi toplantısında, 17-18 Nisan 2024 tarihlerinde tartışacak.

Diğer konular

• AB genişlemesi: Konsey, Bosna Hersek ile katılım müzakerelerine başlama kararı aldı. Ukrayna ve Moldova Cumhuriyeti'nin AB yolundaki reformlarda ilerleme kaydettiğini belirtti. Ayrıca, Gürcistan'ı öncelikli reformlarda ilerleme kaydetmeye teşvik etti.
• Tarım: Avrupa genelinde, çiftçi eylemleri aylardır devam ediyor. AB liderleri, çiftçilerin endişelerini gidermek ve reform yapmak üzere, Konsey ve Komisyon’un birlikte çalışacaklarını taahhüt ettiler. Çiftçilerin çevre ve iklim sorunlarıyla başa çıkmalarına yardımcı olacak istikrarlı ve öngörülebilir bir çerçeveye ihtiyaç duydukları kabul edildi. Avrupa düzeyinde devam eden çalışmalar değerlendirildi ve Komisyon ile Konsey gecikmeden çalışmaya davet edildi.
• Haiti’ye destek: Haiti’de Eylül 2023’ten beri iktidar boşluğundan kaynaklı çete çatışmaları devam ediyor. AB, ülkeye 20 milyon avro tutarında insani yardım yapmayı taahhüt etti. Ayrıca Avrupa Konseyi, Birleşmiş Milletler ile işbirliği içinde Haiti'nin yönetiminde bir "sürdürülebilir ve kapsayıcı siyasi geçiş planı" uygulanması için çalışmalar yapacağını belirtti.
• Alexei Navalny: AB, Rus muhalif Alexei Navalny’nin şüpheli ölümündeki tüm sorumluluğun Rusya’da olduğunu belirtiyor ve onun ölümünün tüm koşullarına ilişkin bağımsız ve şeffaf bir uluslararası soruşturma yapılması çağrısında bulunuyor. 

Yazarın notu: AB Liderler Zirvesi'nde alınan kararlar, Avrupa'nın geleceğini şekillendirme konusunda kritik bir öneme sahip. Bu kararlar, Avrupa'nın stratejik adımlar atarak kendi geleceğini güvence altına almasını ve bölgesel işbirliğini daha da güçlendirerek küresel sahnede etkin bir rol oynamasını hedefliyor. Özellikle güvenlik ve savunma alanında yaşanan paradigma değişikliği dikkat çekici. Konsey'in "artan tehdit ortamına" dikkat çekmesi ve Birliği "krizlere yanıt verme kapasitesini artırma eylem planı" geliştirmeye çağırması, AB'nin giderek güvenlik odaklı politikalara yönelik bir yaklaşım benimsediğinin işaretlerini taşıyor.