Afganistan’da güç boşluğunu Taliban dolduruyor

ABD’nin 11 Eylül itibarıyla askerî varlığını sonlandıracağını duyurduğu ve kademeli olarak çekildiği Afganistan’da radikal dinci örgüt Taliban hızla güç kazanıyor. Afganistan ordusu çoğu bölgede silahlarını geride bırakarak çekilirken uluslararası kamuoyunda ülkenin geleceğinden endişe ediliyor.

Bir adım geriden

ABD, 11 Eylül 2001’de topraklarında gerçekleşen kanlı saldırılardan sonra “terörle savaş” paradigması kapsamında Taliban’ın etkin olduğu Afganistan’ı “demokrasi ve özgürlük” vaadiyle işgal etmişti. Taliban, ABD’nin 170 binden fazla ölüme ve 2 trilyon dolardan fazla harcamaya sebep olan 20 yıllık işgalin ardından çekilme kararı alması sonrasında “zafer” ilan etmişti. Örgüt, kendisini bir “direniş grubu” olarak değil, sırasını bekleyen bir hükümet olarak tanımlıyordu.

Taliban’ın yayılması

1990'lı yıllardaki iç savaşta Taliban’a karşı mücadelenin kaleleri konumundaki Bedahşan ve Tahar vilayetleri neredeyse tümüyle örgütün kontrolüne geçti. Ülkenin büyük şehirlerinden Kandahar'ın etrafındaki, kuzey sınırlarındaki ve Helmend vilayetindeki stratejik lokasyonlar da örgüt tarafından ele geçirildi. Örgütün Tacikistan sınır ticaretinden de çok büyük miktarda para kazanmaya başladığı rapor edildi.

Pek çok ülkenin büyükelçilikleri için tahliye planları yaptığı ülkede yeni bir iç savaşın patlak verebileceği, komşu ülkelerin de içine çekilebileceği bir kaos oluşabileceği ifade ediliyor. Cumhurbaşkanı Eşref Gani’nin danışmanının Rusya basınına ülkenin kuzeyinde Taliban’a karşı yeni bir saldırı planı yapıldığını söylediği biliniyor.  

Tacikistan’dan açıklama

Tacikistan yönetimi, Taliban’dan kaçan binden fazla Afganistan askerinin pazartesi gecesi sınırı geçerek ülkelerine sığındığını, "iyi komşuluk ilişkileri” gereği askerlerin geçişine izin verdiklerini duyurdu. Tacikistan’ın sınıra 20 bin asker göndereceği ve olası bir göç akınına karşı mülteci kampları kuracağı da öğrenildi.

Rusya’dan açıklama

Rusya Mezar-ı Şerif'teki konsolosluğunu kapatırken Kabil’deki büyükelçiliği açık tutacağını açıkladı. “Ülkedeki istikrarsızlaşmadan endişe edildiği” ifade edildi ve Tacikistan’a sınır güvenliği konusunda destek verileceği duyuruldu. Öte yandan, Sovyetler Birliği dönemindeki Afganistan müdahalesinin sonuçlarını hatırlayan Rusya yönetimi, ABD’nin çekilmesinin ardından Afganistan’a asker göndermeyi düşünmediğini bildirdi.

Taliban’dan tehdit

Taliban, "Tüm yabancı güçler, üstleniciler, danışmanlar, eğitmenler, ülkeden çekilmeli çünkü bir ihlal olan işgalin parçasıydılar.” sözleriyle 11 Eylül’den sonra ülkede kalacak tüm yabancı güçleri hedef alacaklarını duyurdu. Bu, Kabil’deki uluslararası havalimanının güvenliğini üstleneceği konuşulan Türkiye’ye yönelik de bir tehdit olarak yorumlandı.

Türkiye kalacak mı?

Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar, Kabil’deki havalimanının güvenliğini şu an ABD ile birlikte sağlayan Türkiye’nin “ülkeye yeni asker göndermeyeceğini” açıklamıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan da “Pakistan’ı ve Macaristan’ı yanımıza alırız” açıklamasında bulunmuştu. Türkiye ile ABD arasında havalimanı güvenliğinin Türkiye tarafından üstlenmesi konusunda görüşmeler sürerken Türkiye’nin talebine rağmen ABD’nin “S-400 konusunda taviz vermeyeceği” basına sızmıştı.

Uzmanlar ne diyor?

Eski NATO Daimî Temsilcisi Fatih Ceylan, Türkiye’nin bölgede kalmak için Taliban’la mutabakat yapması gerektiğini savunurken uluslararası ilişkiler uzmanı Sezin Öney, “yabancıların Taliban’ın izin verdiği ölçüde Afganistan’da var olabileceğini” söylüyor. 

Emekli Büyükelçi Faruk Loğoğlu da Türkiye’nin “dış politikadaki yanlışlarını günü kurtarmaya dönük politikalardan uzaklaşarak düzeltmeye başlamak zorunda” olduğunu belirtiyor.