Astana Süreci: Tahran zirvesi

2011 yılından beri devam eden Suriye İç Savaşı’nı çözüme kavuşturmak amacıyla hayata geçirilen Astana Süreci’nin yedinci zirve toplantısı, dün İran’ın başkenti Tahran’da gerçekleştirildi. Astana Süreci’nin garantör ülkeleri olan Türkiye, İran ve Rusya’nın devlet başkanları, Tahran’da düzenlenen zirvede ikili görüşmelerin yanı sıra üçlü bir toplantı da gerçekleştirdiler.

Erdoğan – Hamaney görüşmesi

İkili görüşmeler kapsamında Cumhurbaşkanı Erdoğan, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve dini lider Ayetullah Ali Hamaney ile bir araya geldi. Görüşmenin ana gündemini Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyine düzenleyeceği olası bir askeri operasyon ve iki ülke arasındaki ticari ilişkiler oluşturdu. Görüşmede, Ali Hamaney’in Cumhurbaşkanı Erdoğan’a olası bir askeri operasyona ilişkin "Suriye'nin kuzeyine yapılacak herhangi bir askeri saldırı kesinlikle Türkiye, Suriye ile birlikte tüm bölgeye zarar verecek ve teröristlere fayda sağlayacaktır." dediği aktarıldı. Türkiye ile İran arasındaki ticaret hacminin artırılmasının da gündeme getirildiği görüşmede, ticaret hacminin 30 milyar dolara çıkarılması konusunda mutabakata varıldığı ve ortak sanayi siteleri kurulması konusunda anlaşıldığı açıklandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise, Türkiye’nin en büyük enerji tedarikçilerinden biri olan İran ile 25 yıllığına imzalanan doğal gaz anlaşmasının süresinin uzatılması konusunda çalışmalar yapılacağını ve savunma sanayi alanında işbirliğinin geliştirileceğini ifade etti.

Erdoğan – Putin görüşmesi

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile de ikili bir görüşme gerçekleştiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline ilişkin İstanbul’da yapılan görüşmelere değindi. Erdoğan, “Son İstanbul görüşmelerinde de Rus heyetinin yaklaşım tarzı çok olumluydu. Buradan alacağımız netice, tüm dünyayı da olumlu etkileyecektir.” açıklamasında bulundu. Putin ise, Ukrayna limanlarındaki tahılların çıkarılması konusunda Türkiye’nin üstlendiği arabuluculuk görevine değinerek "Arabuluculuk çabalarınız, gıda sorunları ve Karadeniz üzerinden tahıl ihracatı ile ilgili müzakereler için Türkiye'de platformu sağlamanızdan dolayı sizlere teşekkür ederim. Arabuluculuğunuz sayesinde ilerleme kaydettik.” dedi.

Putin – Hamaney görüşmesi

İkili görüşmeler kapsamında yapılan diğer toplantı Rusya Devlet Başkanı Putin, İran’ın dini lideri Hamaney ve Cumhurbaşkanı Reisi arasında gerçekleşti. ABD yaptırımlarına tepki olarak Rusya ve İran arasındaki ticaretin yerel para birimleri üzerinden gerçekleştirilmesi konusunda anlaşmaya varılması, iki ülkenin oluşturduğu ABD yaptırımlarına karşı bir blok oluşturacağı anlamına geliyor. Dünyanın en büyük doğal gaz üreticilerinden olan Rusya ve İran’ın doğal gaz şirketleri olan NIOC ve Gazprom arasında, 40 milyar dolar değerinde bir memorandum imzalanması ise Batı dünyasının yaptırımlarına karşı Rusya ve İran’ın enerji kaynaklarını bir tehdit unsuru olarak kullanmaya devam edeceği yorumlarını beraberinde getirdi.

Türkiye - İran - Rusya zirvesi

İkili görüşmelerinden ardından düzenlenen üçlü zirvede ise Suriye’deki iç savaşın son durumu ve çözümü konusunda atılacak adımlar ele alındı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Suriye halkına yapılacak en büyük iyilik, bölücü terör örgütünün işgal ettiği topraklardan sökülüp atılmasıdır." dedi. Erdoğan, "Milli güvenliğimize kasteden şer odaklarını Suriye'den söküp atmakta kararlıyız. Tel Rıfat ve Münbiç, terör yatağı haline dönüşmüştür, terör örgütünün sığındığı bu limanları temizlemenin vakti esasen çoktan gelmiştir." sözleriyle de Suriye'nin kuzeyine askeri operasyon yapılması konusunda kararlı olduğunu açıkça ifade etmiş oldu.

Türkiye’nin Suriye’deki iç savaşın yükünü en çok taşıyan ülkelerden biri olduğunu söyleyen Erdoğan, 3.7 milyon Suriyelinin geçici olarak misafir edildiğini söyleyerek 1 milyon Suriyelinin onurlu ve gönüllü geri dönüşü için çalışmaların yapıldığını belirtti. Erdoğan, "Suriyelilerin topraklarına huzurla, güvenle onurlu dönüşü temin edilmelidir. Terörden temizlediğimiz bölgelere Türkiye'den 500 binden fazla Suriyeli döndü. Siyasi çözümde ilerleme kaydedilmesi dönmek isteyenlerin kötü muameleye maruz kalmayacakları geri dönüşler için önemlidir." ifadelerini kullandı. 

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ise Suriye'yi istikrara kavuşturmanın tek yolunun, Suriye ordusunun sınırlarda güçlü mevcudiyeti ve Esad rejiminin komşu ülkelerle iş birliği olduğunu belirterek  "Suriye sınırlarının ihlali terörle mücadeleye yardımcı olmamıştır." dedi. Reisi’nin bu yorumu ise Türkiye’nin olası bir sınır ötesi operasyonunun İran tarafından desteklenmeceğinin ilanı olarak yorumlanıyor.

Üçlü zirvenin ardından düzenlenen basın toplantısında ise İran Cumhurbaşkanı Reisi "Astana formatı Suriye'nin güvenliğinin garantisi olmuştur. Suriyeli mültecilerin ülkelerine dönüşü sağlanmalı. Amerikalıların Fırat’ın doğusundaki varlığı kabul edilebilir değil ve onların buraları terk etmesi gerekiyor.” açıklamasında bulundu. Astana Süreci’nin bir sonraki toplantısının ise Rusya’da yapılacağı belirtildi.