Avukatlık Etiği

Avukat olmanın sorumluluğunu ve mesleğin etik kurallarını hukuk fakültesinde okurken ara ara düşünmüş olsam da bu konuya özel olarak mesai harcamadım. Bu sene yüksek lisansta aldığım Mesleki Sorumluluk (Professional Responsibility) dersimde Amerikan Barosu’nun (American Bar Association), eyalet barolarına model olması için çıkardığı Meslek Davranış Model Kuralları’nı (Model Rules of Professional Conduct) (“MDMK”) konuşurken de Türkiye’deki meslek kurallarını baştan sona hiç okumadığımı fark ettim. Bu yazı vesilesiyle okumak kısmet oldu.

MDMK’da avukat-müvekkil gizliliği, sır saklama yükümlülüğü, avukatın müvekkilin vekaletini ve sorumluluğunu üstlenmesi, müvekkilin azledilmesi, avukatın işi reddetme yükümlülüğü, avukatın çeşitli durumlarda yetkili mercileri bilgilendirme yükümlülüğü, avukatlık ücretinin belirlenmesi, avukatlık ücretinin hangi hesaplarda tutulacağı veya diğer avukatlarla nasıl paylaştırılacağı, avukatın özen yükümlülüğü, çıkar çatışması durumunda yapılması gerekenler, müvekkil ile iş ilişkisi kurulması, avukatın hasımlarla iletişimi, reklam kuralları ya da müvekkil ile kişisel ilişki kurulması gibi birçok konuda çok fazla hüküm bulunmakta. Bu kurallara tüm avukatlar ne kadar uyuyor bilmiyorum; fakat kuralların en azından barolar tarafından önemsendiğini söylemem gerek. Nitekim, Amerika’da örneğin New York barosuna kaydolmak için geçmeniz gereken tek sınav hukuk sorularından oluşan baro sınavı değil. Aynı zamanda ülke çapında uygulanan Mesleki Sorumluluk Sınavı’nı (Multistate Professional Responsibility Examination) geçmeniz gerekiyor. Birçok hususun düşünüldüğü (müvekkil ile cinsel ilişki yasağı bile var) 30 sayfadan oluşan bu kurallarda Amerikan Barosu’nun yorumlarına da yer verilmiş durumda. Yorumlarla birlikte ele alındığında neredeyse 200 sayfalık bir dokümanı açınca şaşırdığımı itiraf etmeliyim.

Türkiye açısından 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nda sayılan avukatın hak ve ödevleri arasında yer alan özen ve dürüstlük yükümlülüğü, sır saklama yükümlülüğü, işin reddedilmesi zorunluluğu gibi hususlar meslek kuralları çerçevesinde değerlendirilebilir. Meslek kuralları özel olarak da Türkiye Barolar Birliği (“TBB”) tarafından belirlenmiş durumda: Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları. MDMK’nın uzunluğunun aksine TBB Meslek Kuralları yalnızca beş sayfa. Kısa olmakla birlikte avukatın bağımsızlığı, özen yükümlülüğü, meslek sırrı, müvekkiller arası çıkar çatışması, reklam yasağı, hasım taraf ile kural olarak avukatsız görüşülmemesi, meslektaşlar arasında dayanışma gibi birçok konuda ilkeler belirlenmiş. MDMK’da yer alan her kuralın (müvekkilin gönderdiği paranın ayrı hesapta tutulması veya müvekkil ile kişisel ilişki kurulması gibi) aynı şekilde/detayda TBB Meslek Kurallarında yer aldığını söylemek mümkün değil. Ya da TBB meslek kurallarının nasıl ve ne şekilde uygulanacağına dair yorumlar benim tespit edebildiğim kadarıyla paylaşmamış. Meslek kurallarının ihlali sebebiyle verilmiş olan disiplin cezalarından bu kuralların ne şekilde yorumlandığı bilgisine elbette ki ulaşılabilir. Fakat bu karşılaştırma takdir edersiniz ki bu yazıyı biraz aşacaktır. Umarız bu yönde bir akademik çalışma gerçekleştirilir.