Biden’ın en zor günü ve IŞİD-Horasan tehdidi

ABD'nin 31 Ağustos'ta Afganistan'dan tamamen çekileceğini söylemesiyle başlayan kaos, derinleşmeye devam ediyor. Avrupa liderlerinden gelen tahliye tarihini uzatma taleplerini "bölgede kaldıkça risklerin arttığı" gerekçesiyle reddeden ve 31 Ağustos tarihine sadık kalınacağını duyuran Biden, iki gün önce görevinin en kötü günlerinden birini yaşadı. 

Geçtiğimiz günlerde NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Kabil havalimanında gerçek bir terör saldırısı tehlikesi olduğuna yönelik uyarıda bulunmuştu. ABD, Birleşik Krallık ve Avustralya da insanları Kabil havalimanından uzaklaşmaya çağırmıştı. Tehdit endişeleri boşa çıkmadı ve Kabil'de 13’ü ABD askeri olmak üzere en az 180 kişinin ölümüyle sonuçlanan en az iki bombalı saldırı gerçekleşti.

Saldırıları, IŞİD’in Horasan kolu üstlendi. ABD Başkanı Joe Biden iki gece önce yaptığı açıklamada saldırılara karşılık verileceğini, IŞİD-Horasan’ın liderlerini öldürme talimatı verdiğini ifade etti. 

IŞİD’in Horasan kolu kim?

Ocak 2015'te kurulan IŞİD-Horasan; Afganistan'da ve Pakistan'da azınlık gruplara, kamusal alanlara ve hükümet hedeflerine yaptığı saldırılarla 2018'de Ekonomi ve Barış Enstitüsü'nün Küresel Terörizm Endeksi'nde en tehlikeli dört küresel terör örgütünden biri hâline gelmişti. 

Pakistan Talibanı, Afganistan Talibanı ve Özbekistan İslam Hareketi'nin eski üyeleri tarafından kurulan ve Orta ve Güney Asya'da cihat düşüncesinin egemenliğini kurmayı amaçlayan IŞİD-Horasan, kendisinden önceki cihatçı grupların mirasını sürdürme ve bölgenin en güçlü cihatçı örgütü olma hedefini taşıyor.

Eylül 2014'te ABD öncülüğünde başlayan mücadele ve 2019'da liderleri Bağdadi'nin öldürülmesi, IŞİD'in Irak ve Suriye'deki gücünü büyük oranda bitirdi; fakat Afganistan, bazı Arap ülkeleri, Tacikistan, Özbekistan, Çeçenistan, Hindistan, Bangladeş ve Çin'den gelen savaşçılarla IŞİD-Horasan'ın büyümesi devam etti. 

Taliban ve IŞİD-Horasan düşmanlığı

Yıllardır silahlı çatışmalara giren Taliban ve IŞİD-Horasan, temelde amaçlarıyla ayrışıyor. Taliban yalnızca Afganistan'da bir egemenlik hedeflerken IŞİD-Horasan Güney Asya'dan Orta Asya'ya kadar uzanan bölgede bir hilafet kurmayı amaçlıyor. 

İki örgütün İslam yorumları da birbirinden ayrılıyor. Taliban'ın şeriat yorumunu yeterince katı bulmayan IŞİD-Horasan, DW'den Matthias von Hein'a göre Taliban'ı "kafir" olarak niteliyor.

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, ABD'nin Afganistan'daki "yenilgisinin" bölgeye yaşamı, güvenliği ve kalıcı barışı yeniden getireceğini söylemişti. Çin dışişleri de aynı günlerde Taliban'ın kuracağı hükümetle "dostça ve iş birliğine dayalı ilişkileri" geliştirmeye hazır olduklarını ifade etmişti. Pakistan Başbakanı İmran Han ise Taliban'ın Kabil'i ele geçirmesini "köleliğin zincirlerini kırmak" olarak tanımlamıştı. 

Medyascope'a konuşan TEPAV'dan Prof. Dr. Hilmi Demir; Taliban'ın uluslararası toplum tarafından "ılımlı" olarak yorumlanan mesajlarının ve bu iş birliklerinin IŞİD-Horasan tarafından bir propaganda aracı olarak kullanılabileceğini düşünüyor. 

Bölgede güç dengeleri

The Conversation'daki yorumlara göre Kabil havalimanına yapılan saldırı, IŞİD-Horasan'ın Afganistan için güncel bir tehdit oluşturduğunu gösteriyor. Yorumlar; örgütün panik ve kaos yaratmak, geri çekilme faaliyetlerini baltalamak, Taliban'ın bölgeye hâkim olamadığını düşündürecek eylemlerde bulunmak gibi bir güncel ajandası olduğunu söylüyor. 

Demir; "ılımlı mesajlarını" sürdürme ve uluslararası aktörleri ikna etme çalışmasına girecek Taliban'ın "İslam'dan taviz vermekle" suçlanacağını; bunun aksini yaptığında da uluslararası arenadan baskı göreceğini düşünüyor. Bu durumun da IŞİD-Horasan'ın sahadan daha çok savaşçı çekmesine sebep olacağına işaret ediyor.