Bir kitap seçkisi: İnternetin sansürü, kullanıcının özgürlüğü

Geçen hafta Wattpad'le başlayıp, Instagram ve Roblox'a uzanan engellemeler silsilesi, devletin interneti düzenleme yetkisini de yeniden tartışmaya açtı. Instagram yeniden açılmış olsa da, Türkiye'nin internetle haşır neşir olmaya başladığı ilk dönemlerden bu yana pek çok farklı gerekçeyle önümüze gelen bu tip düzenlemeler, terazinin bir kefesine bilgiye erişim ve ifade özgürlüğünü diğer kefesine ise güvenlik başta olmak üzere devletin bekasını etkileyen diğer faktörleri oturtuyor.

Konuyla ilgili daha fazla bilgi sahibi olmak isteyenler için Türkiye'deki erişim engellerini, hak ve özgürlükler cephesinden irdeleyen akademik kitaplardan bir seçki hazırladık. 

Türkiye’de İnternet ve İfade Özgürlüğü | Artun Avcı | Legal Yayıncılık

Dr. Artun Avcı, bu çalışmasında ifade özgürlüğünün internet mecrasındaki durumunu siyasi felsefe, sosyoloji, iletişim teorisi ve hukuki boyutlarıyla etraflı bir tahlile tabi tutuyor. Hem uluslararası hukuk belgeleri hem ulusal düzenlemeler çerçevesinde konuyu inceliyor.

Kimsenin tekelinde bulunmayan bir araç ve halen hızla gelişmekte olan bir mecra olmasından dolayı internet ve ifade özgürlüğü konusunun henüz yeterince incelenmemiş olduğunu vurgulayan Avcı, konuya bilimsel bir yaklaşımın yanında disiplinlerarası bir bakış da getiriyor.

İnternet Yayıncılığı ve İfade Özgürlüğü | Dr. Barış Günaydın | Adalet Yayınevi

Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği düzeyinde de sıklıkla gündeme gelen "yeni medya" kavramı üzerinden ifade özgürlüğünün internetteki hâlini tartışmaya açan Günaydın, Türkiye'nin ilk internet davasından yola çıkarak ülkemizdeki örnekleri, uluslararası düzenlemelerle karşılaştırmalı olarak ele alıyor. Günaydın, 2007 yılında yürürlüğe giren 5651 numaralı yasayı değerlendirirken internet yayıncılığında ifade özgürlüğünün korunması yönünde çözüm önerilerinde de bulunuyor.

Küresel Bilgi Akışının Korunmasında İnternet Özgürlüğü ve Devletin Müdahalesi | Mısra Tan | On İki Levha Yayıncılık

İnternetin kamunun kullanımına açılmasını izleyen otuz yıllık süreç, çevrimiçi küresel bir bilgi akışı ortaya çıkardı. Bu akışa erişim, kitle iletişiminde tek yönlülüğün aşılmasında ve siyasi katılımın genişletilmesinde imkanlar yaratarak demokrasi teorisinin bir tartışma konusu haline geldi. Bu kapsamda küresel bilgi akışına dijital gözetleme, büyük veri, erişim engelleme tedbirleri ve unutulma hakkı aracılığıyla müdahale edilebiliyor. Mısra Tan, ağın düzenlenmesine dair uluslararası güç mücadelelerini, küresel bilgi akışının korunması ve müzakereci demokrasinin hayata geçirilebilmesi bakımından inceliyor.

Hafızamız Siliniyor: İnternet Sansürlerinin Unutulma Hakkı Boyutu | Yaman Akdeniz | İFOD

İfade Özgürlüğü Derneği’nin çalışması, son yıllarda giderek daha çok karşımıza çıkan bir kavramı inceliyor: Unutulma hakkı. 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi kapsamında kişilik hakları ihlali olarak değerlendirilen bu hak, bireylerin geleceklerinin geçmişte haklarında yayımlanan haberler neticesinde etkilenmemesi gerekçesine dayanıyor. Sulh Ceza Hakimlikleri'nin aldığı kararlar ise haber ve içeriklerinin yayından kaldırılmasıyla sonuçlanıyor.

Türkiye'de internet sansürü denince ilk akla gelen isimlerden biri olan Yaman Akdeniz, uzun süredir bu konuda uzmanlaşmış bir hukukçunun perspektifinden "unutulma hakkı"nın siyasi nitelikli haberler için ayrı bir sansür mekanizması olarak kullanılıp kullanılmadığını inceliyor.

İnternet: Girilmesi Tehlikeli ve Yasaktır | Yaman Akdeniz, Kerem Altıparmak | İmaj Yayıncılık

İnsan Hakları Ortak Platformu’nun (İHOP) “İfade Özgürlüğü Programı” çerçevesinde Yaman Akdeniz ve Kerem Altıparmak tarafından yazılan kitapta “5651 Sayılı Kanun” ve onunla ilintili düzenlemeler, eleştirel bir bakışla değerlendiriliyor; mevcut düzenleme sistemlerinin nasıl işlediği ve Türk yargısının yetki alanı dışında bulunan web sitelerine erişimin mahkeme ve idari erişim engelleme kararlarıyla nasıl engellendiği örneklerle inceleniyor. 

Akdeniz ve Altıparmak, çocukları zararlı internet içeriğinden gerçekten korumak için geniş bir kamuoyu yoklaması yapılması gerektiğini, fakat bu yeni girişimin şeffaf, açık ve çoğulcu bir yöntemle gerçekleştirilmesi gerektiğini savunuyorlar.