Soğuk, gri ve karanlık sokaklar; karla kaplı, uçsuz bucaksız bir coğrafya... Hareket alanını kısıtlayarak insanı iç dünyasına yönelmeye zorlayan bir iklimin hüküm sürdüğü İskandinavya, birkaç kelimeyle böyle tarif edilebilir. Dışarıdan bakıldığında durağan görünen bu atmosferden çıkan özgün hikayelerin dünyanın dört bir yanında ilgi görmesi ise üzerinde düşünmeye değer.. Sosyo-politik yapı, tarihsel miras ve kültürel özellikler bakımından oldukça farklı olmasına rağmen, Türkiye de bu ülkelerden biri.<div data-message-author-role="assistant" data-message-id="1b281316-6131-4246-bd2d-b5842339a580" data-message-model-slug="gpt-4o" dir="auto" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Zaman zaman çok satanlar listelerinde üst sıralara da çıkan İskandinav romanları, serileri ve öyküleri, Türk edebiyatseverlerin ilgisini uzun süre canlı tutabiliyor. Polisiye bulmacalar vadeden romanlar ile "içsel anlam arayışı anlatıları" diyebileceğimiz varoluşçu romanların ağırlıkta olduğu İskandinav edebiyatı, okurlara Norveç'in ormanlarından Stockholm'un caddelerine uzanan maceralar sunuyor.</div>İskandinavya'nın, dünyanın en yüksek gelişmişlik seviyesine sahip bölgelerinden biri olduğu tartışmasız bir gerçek. İnsani gelişmişlik ölçütlerine bakıldığında, ekonomik refahın, sosyal hakların ve demokratik kazanımların ileri düzeyde olduğu bu coğrafya, bir istikrar ve huzur örneği olarak öne çıkıyor. Peki hemen her gün binbir sorunla boğuşan Türkiye okuruna kuzey anlatıları neden çekici geliyor? İsveç, Norveç, Danimarka ve Finlandiya gibi ülkelerin edebiyatı, Türkiye’deki okurlara nasıl bir yakınlık ya da özdeşleşme imkanı sunuyor?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Can sıkıntısı bütün kötülüklerin anasıdır</h2>İskandinav edebiyatında çatışmanın temelinde ekonomik zorluklardan çok can sıkıntısının yer aldığını söyleyebiliriz. İşin ilginç tarafı ise bu romanlardaki karakterlerin ruhsal boşluklarını doldurmanın çaresini politik aktivizmde aramaları...Bu romanlarda kasvetli atmosferler, soğuk, karanlık manzaralar, karakterlerin karmaşık yapısını ve anlatıların derinliğini ortaya çıkaran bir unsur halini alıyor. Bu metinlerde hiçbir şeyden tat alamama, kronik tatminsizlik ve bitmeyen iç sıkıntısı, anlatıların merkezinde yer alıyor. Günlük hayatın tekdüzeliği bu sıkıntıyı daha da derinleştirirken karakterlerin sıkışmışlığını ve anlam arayışını körüklüyor.İskandinav edebiyatının en tipik temsilcilerinden Norveçli yazar Dag Solstad bu temanın ilk akla gelen isimlerinden. Mahcubiyet ve Haysiyet, Lise Öğretmeni Pedersen’in Ülkemize Musallat Olan Büyük Siyasi Uyanışa Dair Anlatısı gibi popüler romanlarıyla tanıdığımız yazar; psikolojik analizleri, politik temaları ve varoluşçu arayışları romanlarının merkezine oturtuyor.&nbsp;Solstad'ın eserlerinde sıkça karşımıza çıkan bir tema, öğretmen ya da akademisyen karakterlerin öğrencileri ve çevrelerindeki insanlarla uyum sorunu yaşamasıdır. Bu karakterler, toplumun beklentilerine ayak uydurmanın getirdiği baskı nedeniyle hayatlarında yönlerini kaybetmiş, yalnız ve tatminsiz bireyler olarak betimlenir. Rutinden kaçma istekleri ise genellikle onları politik aktivizm gibi alanlara yönlendirir. İskandinav toplumunun bireysel bağımsızlık kültürü, bu yalnızlık ve can sıkıntısının daha belirgin hâle gelmesine katkıda bulunur ve Solstad'ın karakterlerine derinlik katar.Norveçli yazar Karl Ove Knausgård ise İskandinav edebiyatı denince akla gelen bir diğer isim. Türkiye’de uzun süre çoksatanlar listesinde kalan Kavgam serisinde Knausgård, kendi hayatının en ince ayrıntılarını aktarırken, sık sık gündelik yaşamın anlamsızlığına, can sıkıntısına ve varoluşsal boşluğa vurgu yapıyor. Knausgård, sıradan olayları bile derin bir anlamsal boşluğun içinde sunarak, modern insanın can sıkıntısından nasıl etkilendiğini gözler önüne seriyor.Türkçeye Hayata Röveşata Çeken Adam olarak çevrilen ve daha sonraları Ove Adında Bir Adam olarak sinemaya da uyarlanan İsveçli yazar Fredrik Backman'in eseri de büyük bir popülerlik kazanan İskandinav edebiyatı örneklerinden. Film uyarlaması sayesinde geniş kitlelere ulaşan roman, her şeyi sistematik hâle getiren İskandinav kültürünü, toplumsal kurallara sıkı sıkıya bağlı bir karakter üzerinden hicvediyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Suç temasının cazibesi</h2>Türkiye’de İskandinav edebiyatının popülerleşmesinde önemli bir etken, polisiye türüne ilgi duyan ve denklem çözmeyi seven okurlar için bu eserlerin sunduğu ritmik yapı. Özellikle Nordic noir olarak adlandırılan İskandinav polisiyeleri, yalnızca kitaplarıyla değil, dizi ve film uyarlamalarıyla da geniş bir hayran kitlesi kazandı. Bu romanlar, soğuk ve karanlık İskandinav manzaralarını fon olarak kullanırken, kuzeyin bitmek bilmeyen uzun gecelerinde geçen sıradan insanların karmaşık hikayelerini etkileyici bir gerilim atmosferi içinde anlatıyor.Jo Nesbø’nün Kardan Adam'ı, Håkan Nesser’in&nbsp;Barbarotti ve Camilla Läckberg’in Fjällbacka serileri gibi eserler, Türk okurlarına hem özgün bir polisiye perspektifi sunuyor hem de sürükleyici bir suç hikayesi vadediyor. Bu eserlerdeki gerilim, karakterlerin psikolojik derinlikleri ve toplumsal eleştirilerle harmanlandığında, okurlar için basit bir suç hikayesinin ötesine geçerek insan ruhunun karmaşıklığı üzerine düşünmenin bir aracı hâline geliyor.Stieg Larsson'un Millenium serisindeki Ejderha Dövmeli Kız adlı romanı, İskandinav suç edebiyatının en ikonik eserlerinden biri. 41 ülkede rekor satış yapan kitaplarının başarısını göremeden 50 yaşında hayata veda eden İsveçli gazeteci Stieg Larsson, romanın başkahramanı Lisbeth Salander aracılığıyla bireysel ve toplumsal travmaları irdeliyor. Roman boyunca Stockholm’ün soğuk, gri sokakları, toplumsal adaletsizliklerle iç içe geçmiş karanlık bir atmosferle sunuluyor.Norveçli yazar Jo Nesbø'nün Harry Hole Serisi’nin yedinci kitabı olan Kardan Adam ise İskandinav polisiyesinin en bilinen kitaplarından. Dedektif Harry Hole'un klasik kahraman özellikleri taşımayan bir figür olarak resmedildiği; içki sorunları, ilişki problemleri yaşayan ve kendi kendini sabote eden bir anti-kahraman olarak işlendiği roman akıcılığını katilin kim olduğundan değil anlatımın verdiği gerilim ve atmosferden alıyor. Karakterin kusurlu yapısı, onu daha insani ve karmaşık biri hâline getiriyor.İsveç polisiyesinin kraliçesi olarak bilinen Camilla Läckberg’in Fjällbacka Serisi’nin ilk kitabı Buz Prenses ise küçük bir İsveç kasabasında işlenen bir cinayeti ve bu cinayetin ardında yatan sırları konu alıyor. Sıradan bir cinayet vakası gibi başlayan kitap, aslında küçük bir kasaba üzerinden genele vararak Türkiye'de yaşayan bir insanı asla şaşırtmayacak derecede farklılaşıyor. Çocuklara yönelik cinsel istismar ve bunun üstünün örtülüşü gibi olaylar Türkiye'de haberleri takip eden okur için çok da uzak hissettirmese gerek.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bitmeyen kış geceleri&nbsp;</h2>Dünyanın diğer coğrafyalarına kıyasla daha bireysel bir hayatın hüküm sürdüğü ve doğayla mücadelenin daha yoğun yaşandığı İskandinav coğrafyasının hikayelerindeki atmosferik ve melankolik anlatı da okurun sevdiği temalardan.&nbsp;Bu metinlerde doğa-insan çatışması, bireyin oradaki sert doğa koşullarıyla adeta bir bütünlük içinde ele alınmasıyla öne çıkıyor. Doğa, burada yalnızca bir arka plan olmaktan çıkarak karakterlerin ruh hâllerini yansıtan, yaşamlarına yön veren ve hikayenin akışını belirleyen bir unsura dönüşüyor.İskandinav edebiyatının öncü romanlarından sayılan ve Türkçeye Melih Cevdet Anday tarafından çevrilen Tarjei Vesaas’ın Buz Sarayı adlı romanında doğanın sessizliği, insanın yalnızlık duygusunu daha da derinleştirmek için kullanılıyor örneğin. Karakterler, kışın getirdiği yoğun sessizlik ve soğuk içinde kendi içsel çatışmalarıyla yüzleşiyor.Türkiye'deki okur tarafından ilgiyle tartışılan Per Petterson'un At Çalmaya Gidiyoruz romanı ise bu türün en akılda kalıcı örneklerinden. 67 yaşında kenti arkasında bırakıp Norveç ormanlarında inzivaya çekilen bir adamı konu alan roman, Kuzeyli yazarların içe dönük anlatımından çok Latin Amerikalı yazarların zengin anlatım tarzını benimsemesiyle de farklılaşıyor. Romanın doğası, okuru melankolik bir atmosfere taşırken doğa aynı zamanda ruhsal bir yenilenme, içsel bir huzur ve kendini bulma arayışı için sığınabilecekleri bir alan olarak da sunuluyor.Sonuç olarak refah seviyesindeki büyük farklılıklara rağmen, Türkiye ile İskandinavya arasındaki bu tematik örtüşmeler, iki coğrafyanın hikayeleri arasında güçlü bir bağlantı kurulmasına olanak tanıyor.

Kitap incelemeleri, edebiyat haberleri, editörden okuma önerileri.

Kitap önerileri, tematik okuma listeleri ve kitap incelemeleri her cuma 13.00'te e-posta kutunda.

Aposto Kitap

Son yıllarda Türkiye kıyılarına vuran İskandinav edebiyatı dalgası, hepimizi etkisi altına aldı. Aslında bu dalga yalnızca Türkiye'yi de etkilemedi. İskandinav edebiyatı, tarihi boyunca en fazla dile tercüme edildiği ve en çok ilgi gördüğü dönemlerden birini yaşıyor. Peki bu ilginin arkasında ne var?

İskandinav edebiyatı Türkiye'de neden seviliyor? 

41. İstanbul Kitap Fuarı her yıl olduğu gibi tartışmalarıyla birlikte geldi. Lokasyonundan altyapısına, stant kiralarından giriş ücretlerine geliştirilebilecek pek çok yönü olsa da pek çok yayıncı, biraraya gelme fırsatı sunan kitap fuarını halen önemli buluyor.

Yayıncılar TÜYAP Kitap Fuarı'yla ilgili ne diyor?

Tuncay Birkan'ın, Sabiha Sertel'in 1929-1945 arasında kadın sorunlarından işçi haklarına uzanan geniş bir yelpazede yazdığı haber ve makalelerini derlediği "Görüyoruz Duyuyoruz" çalışması, Sertel'in Tan baskınından yargılamalara, yasaklardan sürgüne uzanan hayatına ve fikirlerine ışık tutuyor.

Bir mirası yaşatmak: Tuncay Birkan ile Sabiha Sertel üzerine

Çağdaş sanat organizasyonları arasında hatırı sayılır bir gelenek yaratan Sinop Bienali'nin 9. edisyonu izleyicilerle buluştu. Sinopale'nin bu yılki teması Tükenmeden Önce: Yeni Değerler Evreni hem bireyleri hem de toplulukları sürdürülebilir bir gelecek için yeni değer sistemleri hakkında düşünmeye davet ediyor. 11 Ekim-31 Ekim tarihleri arasında Sinop Hal Buluşma Merkezi, Sinop Buzhane Binası (Sabahattin Ali Kültür Merkezi) ve Sinop Tarihî Cezaevi Kültür Merkezi başta olmak üzere Sinop’un çeşitli mekanlarında devam eden bienal, kolektif yaratım süreçlerine dikkat çekiyor.&nbsp;18 yıllık geçmişiyle uzun soluklu bir organizasyon olma yolunda ilerleyen Sinop Bienali, katılımcı pratikle imece usulü düzenlenmesiyle öne çıkıyor. Bienale katılan sanatçılar ve küratörler, organizasyonu öğrencilerin ve Sinop halkının gönüllü desteğiyle hayata geçiriyorlar. Az kaynakla kamusal bir alan yaratmayı hedefleyen bienalin, kültürel miras oluşturabilmesi de dikkate değer. Kentin imkanlarını organizasyona dahil etme gayreti güderek kısa sürede ve yerinde bir üretim süreci sağlayan bienal, farklı disiplinlerden sanatçılardan bir seçki sunuyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sürdürülebilirlik, ekoloji ve yas temalarına odaklanan bienal, "tükenmeden önce" önlem alınması gerekenleri özellikle vurguluyor. Atık malzemelerden oluşan, ileri dönüşüm üzerine eserler öne çıkıyor.</li></ul>Genel Sanat Yönetmenliği’ni bienalin kurucusu T. Melih Görgün'ün üstlendiği organizasyonu bienalin eşküratörleri Melike Bayık, İpek M. Sür ve Nil İlkbaşaran ile konuştuk.&nbsp;Bu yılın genel çerçevesi hangi unsurlar üzerine ve nasıl belirlendi?Sinopale 9’un ana çerçevesi, Tükenmeden Önce: Yeni Değerler Evreni temasına dayanıyor. Bu tema, dünyadaki doğal ve sosyal döngüleri, kaynakların sınırlı kullanımını ve yeniden yaratım süreçlerini ele alıyor. Sinopale, yerel ve küresel meseleleri aynı platformda biraraya getiriyor, farklı disiplinlerden sanatçılarla yürütülen projeler ile Sinop’un doğal ve kültürel yapısı, bu evrensel etkileşimlere ilham veriyor. Bu, aynı zamanda geri dönüşüm, paylaşım ve ortak üretim süreçlerini de içeriyor ki bu Sinopale’nin temel prensiplerinden biri.Yerel halkın bienale bakışı nasıl? Sinop halkı ile ortak bir çalışma yürütüldü mü?&nbsp;Sinopale’nin en güçlü yanlarından biri, yerel halkla kurduğu güçlü bağ. Bunun en önemli nedenlerinden biri de Sinopale’nin gerek organizasyonunda gerekse sanat işlerinin içeriğinde kendine şiar edindiği “imece” yöntemi. Sinopale’nin imece usulü yapısı gereği Sinop halkı halihazırda bienalin doğal bir parçası ve yerel düzeyde her sene artan bir katılım söz konusu. Halkın sanata ve bienale ilgisini artırmak için çeşitli atölyeler, etkinlikler, forumlar düzenleniyor. Bu yıl da yerel halkın aktif olarak katılımını sağlayacak projeler geliştirdik. Örneğin, çocuklar ve yetişkinler için atölyeler ve yerel halkın sanatçılarla biraraya gelmesini sağlayan projeler bienalin önemli bir parçasını oluşturuyor.Bienal için eser üretme sürecinde Sinop'un tarihi, doğası ve kentin atmosferiyle uyumlu olmasına dikkat edildi mi? Kentin bienalle ilişkisini nasıl açıklarsınız?&nbsp;&nbsp;Nil İlkbaşaran: Bir sürdürülebilir kent projesi olarak tasarladığımız Sinope’nin Bahçeleri kent florasına ve yerel biyoçeşitliliğin korunmasına odaklanıyor; bu farkındalıkla bireyler ve kurumlar arasında diyaloglar başlatmayı amaçlıyor. Mart ayında kent merkezindeki 100'den fazla bahçenin ziyareti ve şehre özgü fidanların toprakla buluşması ile başlayan çalışmalar, Sinopale 9 sürecinde kentlilere atölyeler, sergi ve panellerde ulusal ve uluslararası konuklar ile nefes alabilen bir şehrin oluşturulması için ekolojik ve güncel bakış açıları sunacak.Melike Bayık: Her küratörün kendi bakış açısından kesitleri sunan ve Sinopale’nin kendi kimliği ile de örtüşerek dayanışmayı bir model olarak ön plana alan çalışmalar izleyiciyle buluşacak. Kentin hafızası, ekolojik döngüsü, Karadeniz’de Akdeniz iklimi yaşanan tek kent olması gibi fantastik yaklaşımlar ile birlikte katılımcı ve kamusal bir yaklaşım ile çalışılan atölyeler, sanat eserleri ve söyleşiler bu bienalde izleyiciyle buluşacak. Kentin geçmişinden bugüne hafızasını tarayan kişilerden alınan ses kayıtları, atölyelerden çıkan botanik araştırmalarının ışığında yerel halkın katılımı ile kurgulanan köklere dönüş ve baskı atölyeleri - baskı çalışmaları, bayrak yerleştirmeleri, sürdürülebilir ve ileri dönüşüm temelli üretimleri odağına alarak atıkların kullanımına dikkat çeken kent içindeki yerleştirmeler, Karadeniz’in tuzlu sularından buluntu olarak kıyıya savrulan organik materyallerden yerleştirmeler ve atölyeler ile yerel halkın katılımı ile oluşturulan kelime yerleştirmeleri Sinop’un köklerine ve yarınına bakmaya odaklanacak. Herkesi içine alan, omuz omuza büyüyen, kentin yaşayanı ile iyileşmeyi ve yarını geçmişe de bakarak değerleriyle büyütmeye odaklanan bir karşımıza çıkacak.İpek M. Sur: Sinopale’de üretilen işler, Sinop'un tarihi, doğası ve kentin atmosferiyle derin bir uyum içinde olacak şekilde kurgulandı. Sinop, sadece bir mekan değil, aynı zamanda sanatsal üretimin bir parçası olarak ele alınıyor. Bu nedenle sanatçılar, Sinop'un tarihî dokusu, değişen doğası ve yerel halkın kültürel belleği ile etkileşim kurarak projelerini şekillendirdiler. Kamusal alanı kapsayan işler bienalin önemli bir unsuru oldu çünkü bu işler kentin günlük yaşamına dahil olan, herkesin erişebileceği bir sanatsal diyalog yaratmayı amaçlıyor. Sinop’un geçmişi ve bugünü, hem kent sakinlerinin hem de ziyaretçilerin bienale katılımını zenginleştiren bir arka plan sunuyor. İşler, bir monologdan çok, kentle bütünleşen ve etkileşim yaratan bir süreç olarak ele alındı. Sunulan işler, süreçler ve içerik tamamen Sinop’tan, Sinop’a ve Sinop’u çeviren döngüsel ve sanatsal bir anlatı sunuyor.⁠Bu yılın teması olan “Tükenmeden Önce: Yeni Değerler Evreni” nasıl bir kavramsal bağlam sunuyor? Sanatçıların üretimleri tema ile nasıl bir ilişki kuruyor?&nbsp;&nbsp;Nil İlkbaşaran : Sinopale 9, doğayı ve içindeki tüm canlıları tüketerek bugün varmış olduğumuz durumun aciliyetini vurgulayan ve bu durumu değiştirebilmek için ihtiyacımız olan düşünme şekillerine, tercihlere ve değerlere gönderme yapan bir bağlam sunar. “Sinope’nin Bahçeleri” Sinop’ta var olagelmiş biyoçeşitliliğin korunması ve sürdürülebilmesi için nesiller ve kültürler arası bilgi paylaşımına teşvik ederek, geleceğe ekolojik anlamda sağlıklı bir Sinop aktarabilmek kaygısı güder.İpek M. Sur: Bu yılın teması olan “Tükenmeden Önce: Yeni Değerler Evreni” kavramsal olarak, mevcut sistemlerin sınırlarına gelindiği ve tükenme noktasına yaklaşıldığı bir dünyada, yeni değerler ve yaklaşımlar keşfetme gerekliliğini vurguluyor. Bu bağlamda, sanatçılar yalnızca bireysel değil, kolektif hafıza ve deneyimlerle şekillenen yeni bir ethos (ahlaki yapı) arayışına yöneliyorlar. Benim altında çalıştığım tema olan Döngüsel Anlatılar: Kolektif Ethos'u Yeniden Keşfetmek, bu kavramsal çerçeveyle doğrudan bir bağ kuruyor. Döngüsel anlatılar üzerinden hareket ederek, geçmişin, bugünün ve geleceğin birbirine nasıl bağlı olduğunu ve bu bağların kolektif iyileşmeye nasıl katkıda bulunabileceğini araştırıyoruz. Sanatçılar, Sinop'un derin kültürel ve tarihî belleğini keşfederek, kendi anlatılarını bu mirasla birleştiriyorlar. Bu süreçte, bireycilikten uzaklaşıp, ortak hafıza ve deneyimlere dayalı bir sanat pratiği geliştiriyorlar. Amaç, sanatın yalnızca estetik bir araç değil, aynı zamanda toplumsal dönüşüm ve iyileşme için bir platform olduğunu vurgulamak. Bu tema, hem yerel hem de evrensel bir bağlamda, geçmişle bugünü biraraya getiren ve toplumsal sorunlarla başa çıkma yollarını yeniden düşünmeye davet eden bir diyalog sunuyor.Melike Bayık: Bu tema, genel bir çatı altında varolan döngülerin fayda ekosistemi içinde tüm canlılara olan bakışına da bakıyor. Bugün ile geçmiş arasında yeni köprüler inşa ederek sürdürülebilir, birlikte yaşanabilir, dayanışma temelli ve eşitlikçi yapıların kolektif ve güçlü diyalog modellerine referanslar veriyor. Tüm canlıların eşit olduğu yeryüzüne bitkiler, hayvanlar ve insanlar gözünden kapsayıcı ve kucaklayıcı yenicil olasılıkları irdeliyor.&nbsp;Benim çalıştığım sanatçılar olabildiğince kent ile kentte yaşayanlar ile sürdürülebilir ve kültürel etkileşimleri gündeme alıyor, geçmişin değerleri ve yarının ihtiyaçları odağındaki olasılıkları masaya yatırarak eserleri üretiyorlar ve tartışmaya devam ediyorlar. Kamusal atölyeler, katılımcı ses arşivleri, organik ve inorganik buluntular, yerleştirmeler ve kamusal paydaşlığın zaruri ya da tesadüfi büyüdüğü izlenceler sunuyorlar. Kente aidiyet irdeleniyor, ortak manzaralar bireysel bakış açılarından kolektif bir imece sistemine, ekolojik bir paydaşlığa ve iyileştirmeye odaklanıyor. Katılımcıların, kentin asıl sahibi yerlilerin, bahçelerini korumaya çalışan halkların, kentin manzarasına bakan gözlerin, geçmişi yad eden seslerin büyüdüğü ve kentin içine sızdığı ilişkiler bienalde herkesi kucaklıyor.Bienalin küratörleri olarak ziyaretçilere bir mesajınız var mı?&nbsp;Nil İlkbaşaran: Sinopale 9’a gelecek konuklar, bir kenti ilgilendiren evrensel bir durumu, kültür ve sanat ortamında Sinop sakinleri ile birarada irdelediğimiz, birlikte düşündüğümüz ve bir gelecek hayali kurguladığımız bir platforma izleyici olacaklar. Katılımları ile bu hayallerin daha farklı alanlara, bireylere, topluluklara dokunmasını dilerim.İpek M. Sur: Dinler, diller, ırklar veya mesleklerden bağımsız olarak, insanın karşılaştığı en önemli ikilemleri sanat yoluyla konuşabileceğimiz bir alan yaratmak istiyoruz. Bu süreç, bizi ortak insani deneyimlerin derinliklerine götürecek ve yeni bakış açıları geliştirmemizi sağlayacak. Dolayısıyla katılım ne kadar çeşitli olursa, bu diyaloğun zenginliği de o kadar artacaktır.Melike Bayık: Sinopale performatif, katılımcı ve herkesi içine alan güçlü yapısı ile bağımsız ve çoksesli paydaşlık alanları yaratıyor. Bu bienalde ve bundan sonra da kentliyi içine alan, katılmak isteyenle çoğalan, doğaya bakan, kültürünü büyüten ve koruyan, seslerin birlikte çoğaldığı, fikirlerin ortaklaşarak deneyselliği ve paylaşımı büyüttüğü bir coğrafyanın kültürel katmanlarını sunmaya devam edeceğiz.

Şehri saran yepyeni sergiler, kimi eserleri görmek için son şanslar, performanslar, kültür-sanat projeleri, atölyeler, sanat dünyasından gelişmeler, nitelikli incelemeler ve söyleşilerden oluşan bir seçki.

İstanbul’un dört bir yanında görebileceğin sergiler ve sanat dünyasından bir seçki e-posta kutunda.

Aposto Sanat

Sürdürülebilirlik ve yas temalarını özgürlük ve tutsaklıkla birlikte işleyen Sinop Bienali'ni eş küratörleri Melike Bayık, Deniz Erbaş, İpek M. Sür ve Nil İlkbaşaran ile değerlendirdik.

Sürdürülebilirlik ile yas, özgürlük ve tutsaklık: Sinopale 9

Son yıllarda Türkiye’nin entelektüel tartışma ortamlarında adı sıkça geçen bir düşünür var: Byung-Chul Han. Güney Kore doğumlu Alman filozof çoğunlukla modern toplumun eleştirisi üzerinden dijitalleşmenin ve neoliberalizmin insan hayatına etkilerini analiz ediyor. Berlin’deki Universität der Künste’de felsefe ve kültürel çalışmalar profesörü olarak görev yapan yazar, Avrupa’da en çok okunan çağdaş filozoflardan biri ve alanında 20'den fazla kitabın da yazarı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki, Han'ın eserlerinin hem Türkiye'de hem de dünyada bu denli yankı bulmasının sebepleri ne olabilir?&nbsp;</li></ul>Belki bu sorunun cevabını, Han'ın düşüncelerinin Türkiye'nin dinamikleriyle örtüştüğü noktalarda aramak gerek.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Karmaşık sorunlara yalın cevaplar</h2>Byung-Chul Han, geniş yelpazede tartışma başlıkları sunan çalışmalarında modern toplumun dijitalleşme, aşırı bireyselleşme, kültürün global şartlarda değişimi ve neoliberalizmin yarattığı performans ve verimlilik baskısı gibi sorunları dert ediniyor.&nbsp;Gündelik hayatta hissedilen ancak isim vermekte zorlanılan bu sorunları, felsefenin kavram inşasına girişmesini sadeleştirir biçimde yalın bir dille sunması Han'ı anlaşılır kılan unsurlardan. Çünkü Han'ın üslubu akademik olmasına rağmen oldukça erişilebilir bir dil vadediyor. Karmaşık gibi görünen kavramları anlaşılır bir şekilde ifade etmesi belki de onu geniş bir kitle için cazip hâle getiriyor.&nbsp;Çünkü felsefeye ilgi duyan ancak yoğun akademik metinlerden kaçınan bir grup için bu durum tam da Han'ın ortaya attığı kavram olan "enfokrasi"nin içinde dijital enformasyon bombardımanı tutulan bireyi tatmin edici bir gerekçe.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Denk düşen dertler</h2>Modern toplum eleştirilerinin Türkiye'de yankı bulmasının, Türkiye'nin içinden geçtiği sosyolojik gündem ve toplumsal değişimlerle yakından örtüştüğünü söyleyebiliriz.&nbsp;Geç modernitenin başarı ve performans odaklı bir özne üzerinden hayatı kurgulamasını belki de iliklerine kadar hisseden Türkiye toplumu için Han'ın tezleri, dinamik ve güncel bir okuma sunuyor.&nbsp;Şiddetin modern dünyada nasıl dönüştüğünün karşılığını hem sanal hem reel dünyada günbegün yaşayan Türkiye ahalisi için kurulan bu yakınlığın yanı sıra sosyal medya kullanımında sosyolojik bir vaka olarak beliren "pozitiflik" takıntısı toplumsal noktalara denk düşen unsurlar olarak göze çarpıyor.&nbsp;Psikolojik olarak &nbsp;yeni nesil bir tabirle “olumlama” ihtiyacının yarattığı bu sanal ortam sözü edilen pozitiflik kültürünü besliyor. Ancak Han, bu pozitifliğin bireyin sınırlarını ve eksikliklerini görmezden gelmesine yol açtığını ve bireyin kendisiyle gerçek bir ilişki kurmasını engellediğini savunuyor.&nbsp;Han'a göre, negatifliğin yani sınırlamaların, eksikliklerin ve olumsuzlukların kabulü, insanı insan yapan unsurlar olarak öne çıkıyor. Modern toplumda ise negatifliğin dışlanarak, her şeyin aşırı olumlu perspektiften görülmeye zorlanma hâli bireyde bir tür içsel boşluk yaratıyor. Tüm zayıflıkların üstünü kapatma eğiliminde olan Türkiye toplumunun genel ahlak yapısıyla Han’ın analizlerinin burada oldukça örtüştüğü görünüyor. &nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Zira Han'a göre, sürekli hızlanan ve zamanın kıt bir kaynak olarak görüldüğü bu çağda, bireyler gerçek anlamda "yaşama" fırsatını kaçırıyor. Hız kültürü, bireyin anı yaşamasına engel olarak her şeyi sadece tüketim hızına endeksliyor. Dolayısıyla yavaşlık, sabır ve anlamlı deneyimler Han’ın övdüğü ve modern dünyada eksikliğini hissettiğimiz değerler.</li></ul>Tüm bunların yanı sıra sosyal medyanın yaygınlaşması ile birlikte bitimsiz bir rekabet ve performans döngüsü içinde ritim kazanan gündelik bir akışın olması bunun alternatifi arayışında olanları eleştirel bir bakış aramaya itiyor. Han'ın özellikle Şeffaflık Toplumu'nda dikkat çektiği enformasyona dönüştürmek amacıyla her şeyi içine girmeye zorlayan iletişim, üretkenlik ve hızda artışın insanı "camlaştırdığı" düşüncesi evrenselden yerele toplumla ilişkilendirilebilecek başlıklar olarak öne çıkıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Karmaşık dönemde aydınlanma reçetesi sunmak&nbsp;</h2>Türkiye'nin sosyolojik katmanları arasında güncelliğini hep koruyan kültürel belirsizliğin ardından gelen ekonomik ve politik çıkmaz da okurları güvenli alan arayışlarına yönelttiği söylenebilir. Byung-Chul Han’ın yazıları belki de bu karmaşık dönemde popüler bir "aydınlanma" tarifi&nbsp;sunuyor.&nbsp;Özellikle Han'ın ortaya attığı Psikopolitika ve Yorgunluk Toplumu gibi başlıklar yazarın en bilinen kavramları olarak yaygınlaştı. Daha çok üretme zorunluluğunun insanları psikolojik olarak nasıl yorduğunu, depresyon, anksiyete ve tükenmişlik sendromlarının yaygınlaşmasına sebep olmasını işleyen Han, kendini özgür sanan performans öznesinin aslında bir köle olduğu savını ortaya atıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Bir girişimci olarak neoliberal özne başkalarıyla amaçtan yoksun ilişkilere girmekten acizdir. Girişimciler arasında amaçtan yoksun bir dostluk oluşmaz zaten. Halbuki özgür olmak köken olarak dostlar arasında olmak anlamına gelir. Özgürlük ve arkadaş kelimeleri Hint-Avrupa dil ailesinde aynı köke sahiptir. Özgürlük esasında bir ilişki kelimesidir. İnsan kendini ancak iyi bir ilişkide, diğer insanlarla mutlu bir birliktelik içinde gerçekten özgür hisseder."</blockquote>Han’ın eserlerinde işlediği bir diğer önemli tema da “öz”e dönüş ve meditasyon ihtiyacı. Türkiye’de hızlı şehirleşme, yoğun çalışma temposu ve artan bireysel rekabet ile neredeyse hemen her şeyi “rehabilite” etme ihtiyacı güden kentli insan için Han'ın fikirleri bir “plesebo” etkisi görüp çekici gelebiliyor. Tabii tüm bunlara ek olarak Han’ın kitaplarının Türkçeye çevrilip yayımlanması, iyi bir yayıncılık stratejisi ve tanıtımı sayesinde de popülerleştiğini söylemek gerekir. Kitaplarının medyada ve sosyal medyada sıkça referans gösterilmesi, onu daha görünür kıldı. Han'ın yazıları özellikle entelektüel çevrelerde sıkça tartışılıyor ve bu da popülaritesini artırıyor.Byung-Chul Han için yöneltilen eleştirilerin başında kavramlardan çok, kavramların çağrıştırdığı atmosferin etrafında gezinmesi ve referans verdiği tarihsel figürlerin bu çağa uyarlanmış ve tahrif edilmiş özetleri üzerine argümanlarını kurduğu yönünde.&nbsp;Bu onun niteliğini tartışmalı hâle getirir mi, su götürür. Fakat görünen o ki bu "pop-filozof"un bir diğer çağdaşı Yuval Noah Harari gibi bu kadar popüler olmasının ardında pandemi ve ekonomik krizler sonrası geleceğe karanlık bakan birey için hem çağa hem de tabiri caizse apokaliptik zamana yönelik eleştirel bakış geliştirmede bir rehber işlevi görerek anlaşılır tarifler sunması var.&nbsp;Gürültüsüyle menkul storytelling çağında, anlatının krizine işaret eden, geleneksel hikaye anlatıcılığının iyileştirici bir etkisi olduğunu ve bunun günümüzün veri odaklı dünyasında kaybolduğunu ileri süren yazar için sıkça dile getirdiği “hikaye satışı” belki bu yönüyle gizliden kendini de vuruyordur, ne dersiniz?

Çağımızın en popüler düşünürlerinden Byung-Chul Han, bir süredir Türkiye'de pek çok masanın tartışma konusu oluyor. Peki gördüğü bu ilginin sebebi ne?

Byung-Chul Han'ı neden sevdik? 

Rivayet odur ki Kommagene Kralı Antiochos 2.000 bin yıl önce şöyle bir vasiyette bulunmuş: "Ben öldükten sonra her ağustosta sanatçılar buraya gelsin ve bu kutsal alanda kutlamalar yapılsın." Arsemia Antik Kenti'nin duvarlarından birine işlenen bu vasiyeti kendine şiar edinen Kommagene Bienali ikinci kez Ağustos ayında Adıyaman'da sanatçılar, yazarlar ve sanatseverleri buluşturuyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Açık hava yerleştirmeleri ile coğrafyayı başrole oturtan organizasyon, 24 Ağustos-8 Kasım tarihleri arasında düzenleniyor.</li></ul>Farklı kültürleri evrensel bir tema etrafında buluşturan bienaller, kentlerin kültürel ve ekonomik dinamizmine katkıda bulunarak sanatsal diyaloğu ve alışverişi de hareketlendiriyor. Dünyanın irili ufaklı pek çok kentinde düzenlenen bienaller, Türkiye'de de her geçen yıl yerele yayılarak artıyor. Bu da çağdaş sanatı İstanbul merkezli bir olgu olmaktan çıkarması adına değerli elbette.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fakat "İstanbul’un dışına çıkarılan ve başka bir kentle özdeşleşen her çağdaş sanat organizasyonuna bienal denilmeli mi?"&nbsp;sorusu da üzerine düşünmeye değer.</li></ul>Zaman zaman bu tip organizasyonların bir bienal çeşitliliği taşımaktan uzaklaşarak hızlandırılmış bir panoramik görsel imajlar yığınına dönüştüğüne de şahitlik edebiliyoruz. Bu durum nitelik, zenginlik ve kentle özdeşleşme sorunları doğurarak ortaya konan organizasyonun bienal hüviyeti kazanıp kazanmadığı sorusunu doğurabiliyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yerel bienallerden beklentiler</h2>Bir kültür-sanat takipçisi ve aynı zamanda sanat editörü olarak sanat organizasyonlarından temel beklentim, içerikle organizasyon altyapısının örtüşmesi ve katılımcılara kapsamlı bir program sunulması. Türkiye'deki bienalleri ölçüt alacak olursak kentin hem atmosferik hem de tarihî unsurlarıyla bütünleşmiş bir yapı içerisinde bienal programının dinamikleştirilmesi öyle sanıyorum ki herkesin genel isteği.&nbsp;Yıl boyu kapalı mekanlara sıkışan sanat izleyicilerine nefes aldıracak açık hava yerleştirmeleri, bienallerin kentin sakinleri tarafından da daha çok sahiplenilmesine kapı açabilir. Güncel sanatı İstanbul dukalığının dışına çıkaran her oluşuma sempatiyle bakarken, merkezin dışında yeni seslere kapı açmayı iyi niyetli bir temenninin ötesine taşıyarak organizasyonların parçası hâline getirmek de önemli görünüyor. Ağustos sıcağında basın ekibiyle gittiğimiz Adıyaman'daki Kommagene Bienali'ne bu sorularla birlikte bakılması gerektiğini düşündüm.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İyileşmek üzerine</h2>Organizasyonun 2022 yılındaki "Hayali Bir Uygarlık" temalı ilk edisyonunu da yerinde izlemiş ve gayet olumlu izlenimlerle dönmüştüm. LAM Derneği koordinasyonunda, Adıyaman Valiliği ev sahipliğinde ve SANKO Holding ana sponsorluğunda düzenlenen bienalin bu seneki teması ise depremden sonraki sürece işaret eden "İyileşmek" teması olarak belirlenmiş. Kommagene Bienali, sanatçıların iyileşme ve yeniden doğuş temalarını ele alan eserleriyle, sanat aracılığıyla toplumsal ve bireysel iyileşmenin nasıl mümkün olabileceğini sorguluyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıca bu sene Türkiye-Macaristan Dostluk Yılı'na vurguyla Macaristan’dan Prof. Eros Istvan bienalin küratörlüğünü üstleniyor. Bienale 20 farklı ülkeden 53 sanatçı katılıyor.</li></ul>Bölgeyi sarsan zorlu bir dönemin ardından, iyileşmenin gücünü ve sanatın bu süreçteki rolünü farklı perspektiflerden irdeleyen programa daha yakından bakarsak en çok akılda kalanlardan biri, Adıyamanlı şair Lukianos'a ithaf edilen gündoğumu okumalarının, şairleri Nemrut Dağı'nın zirvesinde buluşturması oldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye'den Abdullah Ezik, İnanç Avadit, Selahattin Yolgiden, Yağmur Sunar ve Mehmet Sümer, Irak'tan Ali Al-Shalah, Yunanistan'dan Christos Koukis, Lüksemburg'dan Çağla Meknuze, Hindistan'dan Hemant Divate, Kuzey Makedonya'dan Julijana Velichkovska ve Belçika'dan Philip Meersman, kendi dillerinden şiirleri katılımcılarla paylaştı.&nbsp;</li></ul>Burada özellikle Çağla Meknuze'nin dizeleri, Nemrut'un ruhunu, tarih, coğrafya ve zamana katıyordu:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Buradayım Ayın her halini doğurdum Sütüme yılanlar süründü Burada mezarını kazdıran kral Başı düşmüş ilahlar Tanrılar ve atalar şahidim Ayaktayım Güneş’i taşıyorum"</blockquote><img src="https://images.aposto.com/2024/8/0/1725785460726.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Dilek TaşıNemrut dağından inince sizi Güney Afrikalı sanatçı Chrisél Attewell’in "Dilek Taşı"&nbsp;yerleştirmesi karşılıyor. Bu enstalasyonda katılımcılar, yerden aldıkları taşları hayalî bir ağaca bağlayarak dileklerini yazabiliyorlar. Katılımcıları interaktif oyun alanının içine çeken çalışma, bienalin en ilgi çekici işlerinden.&nbsp;Bienalin ikinci mekanı olan Kahta Kalesi ise en çok eserin sergilendiği yer olarak göze çarpıyor. Tarihi MÖ 2. yüzyıla dayanan ve Roma döneminde son şekli verilerek bugün hâlâ görkemini koruyan kale, labirentleriyle iç içe geçerek bir sunum alanı oluşturuyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/8/0/1725785698481.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fakat genel olarak depremin açtığı yaraları, "iyileşme" temasıyla ele alan eserlerin çoğu, göze aşina gelen benzer imajlardan kurulu. Çağdaş sanat izleyicilerinin sıklıkla karşılaştığı pencere, kapı vs. gibi materyallerden oluşturulan işler burada ne yazık ki bir sürpriz yaratmıyor.&nbsp;Bienalin daha önceki edisyonunda da ilgi çeken mekanlarından olan Karakuş Tümülüsü'nde Romanyalı sanatçılar Kinga Kovacs ve Erno Endre Gergely'nin "Temel" başlıklı işi dikkat çekiyor. Her bir sütunun tabanına taşların yerleştirildiği yapı göğe yükselen merdivenler aracılığıyla manevi bağ kuruyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/8/0/1725785976268.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kommagene Kintsugi'nin önünde Belören çocuklarıBir diğer akılda kalan iş, Belören Köyü'ndeki çocukların işbirliğiyle yapılan Kommagene Kintsugi başlığını taşıyan mekana özgü yerleştirme. Japoncada kırılanı onarmak ve değişimi kabul etmek anlamına gelen kintsugi'den ilhamla yaratılan çalışma Hollandalı sanatçı Karin van der Molen'e ait. Eser; deprem sonrası hasar, kayıp ve yas temasını ele alırken toplumun ve doğanın dayanıklılığına da değiniyor.Bienal mekanları arasında antik kaynaklarda Kommagene Krallığı'nın beş büyük şehrinden biri olduğu söylenen Perre Antik Kenti&nbsp;de bulunuyor. Bienal kapsamında bu yıl, üç Adıyamanlı sanatçının yer aldığı paralel bir sergi de düzenleniyor. Bu sergide ise yerel sanatçıların gözünden iyileşme teması işlenerek bölgenin kültürel mirası ve yaratıcı potansiyeli ön plana çıkarılmak isteniyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir şehrin ayağa kalkma gayreti</h2>Sonuç itibarıyla bu yılki Kommagene Bienali'ni, depremle yok olmuş bir şehirde ayağa kalkma gayreti olarak okumak mümkün. Ayrıca açık hava yerleştirmeleri de doğa ile arkeolojiyi yakınlaştırıyor. Öte yandan ikinci yaşına giren bienalin gelecek yıllarda olgunlaşma aşamasına girerek evrensel standartlarda bir organizasyona dönüşmesi ve Çanakkale, Mardin, Sinop, Mersin ve İzmir gibi kentlerdekiler de sayıldığında bir bienal bolluğu yaşanan ülkemizde kendi karakteriyle öne çıkması da temennimiz.&nbsp;Adıyaman, bulunduğu bölgeyi sanatla ilişkilendirerek bu misyonu üstlenmesi açısından gelecek yıllarda çok özel bir kent olarak öne çıkacak gibi görünüyor.

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

Bu yıl 24 Ağustos-8 Kasım tarihleri arasında düzenlenen ve "iyileşme" temasını merkezine alan Adıyaman’daki 2. Kommagene Bienali, 20 farklı ülkeden 53 sanatçıyı biraraya getiriyor.

2. Kommagene Bienali: İyileşme gayretinin hızlandırılmış neticeleri

Yavuz Türk çokyönlü bir yazar. Roman, öykü ve oyun yazarlığının yanı sıra şiir penceresinden de edebiyata yelpaze açan bir kalem. 2003 yılında Varlık dergisinde yayımlanan şiirleriyle edebiyat yolculuğuna başlayan Türk, 2009-2011 yılları arasında yeniyazı&nbsp;edebiyat dergisini çıkaran ekiptendi. İlk şiir kitabı Kumaş 2010 yılında, ikinci şiir kitabı Sonra, Doğdum&nbsp;ise 2018’de yayımlandı. Aynı yıl, Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü’ne değer bulundu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2020 yılında ilk romanı Yüce Lider’e Dair ile romancılık serüvenine adım atan yazar bir yandan editörlük ve metin yazarlığı yapmayı sürdürüyor.</li></ul>Şairin Epona Yayınları etiketiyle çıkan son kitabı Avı Durdurmak kadim metinlerin diline yakın bir izleğin peşine düşerek bütünlüklü bir şiir evreni kuruyor. Yavuz Türk ile şiirin günümüzdeki gidişatını ve kendi şiirinin konumunu konuştuk.Daha önce çıkardığınız Kumaş, neredeyse patlayan bir silah gibiydi. Sonra, Doğdum ise artık rüştünü ispat etmiş bir şairin işaretini veriyordu. Avı Durdurmak’ta ise kadim anlatılara yaklaşan daha sakin bir dil var. Yıllar içinde dinginleştiğinizi söyleyebilir miyiz?Bir edebiyatçının kitaplarını kronolojik sırayla okumayı önemsiyorum. Bunu, anlamaya gayret ettiğim bir yazar/şair olduğunda daha dikkatle yapıyorum sanırım. Buradaki arzum, onun edebiyat yolculuğunu anlamak ve belki de bu yolla kendim için oradan pay çıkarmak. Çünkü bir yandan edebiyatta deneyimlemek istediğimiz şeylerden birinin de—kimi zaman metnin içine de sızan—metnin yazarının kendi serüveni olduğunu düşünüyorum.&nbsp;Varacağım nokta şu: Şiir özelinde düşünecek olursak daha sakinleştiğim kesinlikle doğru. Öfkesini daha içsel hâle getirmiş, onla barışmaya alışmış biriyim artık.Kitaptaki kutsal metinlerin diline yakınlık ve av metaforu bu çağa karşı bir söylem mi? Nasıl bir imgelem örüyor bu kitap?Bu kitabın çıkış noktası, 2014 veya 2015 yılında izlediğim bir belgesele dayanıyor. Dalgın dalgın televizyondaki av konulu bir belgesele bakarken anlatıcının şöyle söylediğini duydum: “Avcılar, ormanda bir ceylan yavrusuna rastladıkları zaman avı sonlandırıp dönerlerdi.”&nbsp;Bu ifade karşısında afalladım. Öldürmek için çıkılan bir yolda, tuhaf bir merhamet hissiyle geriye dönme durumu… Bu arada, anlatıcının cümlesini yanlış anlamış veya bir “gündüzdüşü” görmüş de olabilirim. Bugün artık sahneyi zihnimde defalarca tekrar ettiğim için hiçbirinden emin değilim.Kitabın, imge anlamında ortaya çıkışı böyle. Diğer taraftan av ve avcı ikilemi ve bunların çoğu zaman yer değiştirmesi, ilk cinayetin etkileri ile buna dair anlatılar ve kardeşini öldürmek gibi çeşitli meselelerin etrafında gezinen tarafları var bu kitabın. Bir yandan bütün bu meseleleri günümüze yaklaşarak anlatma çabası da var. Avı Durdurmak’ta kutsal kitaplara öykünen bir dil kullanmamın nedeni, yazılan şiirin, anlatılan hikayenin atmosferine uygun olmasından kaynaklanıyor. Üstelik kitap için beslendiğim temaların bir kısmı zaten arkaik hikayelerden geliyor.Şiir dilinde öfke ve ajitasyona karşı bir yatkınlığınız olduğu seziliyor. Bir şairin ehlileşmesinde öfkeyi ve ajitasyonu da zaman içinde estetize etmesinin rol oynadığını söyleyebilir miyiz?Şiirde lirizmin ayarı kaçtığında genelde arabeske ve ajitasyona kapılma tehlikesi bulunur. Benim yazdığım ilk şiirlerde böyle ajitasyona yaklaşan şeyler daha çok görünürken, bunun gitgide azaldığını söyleyebilirim. En azından hissim bu yönde. Ajitasyonu daha sezgisel hâle getirmek veya estetize etmek şair için başarıdır ve hatta ustalık alameti olarak da gözlenebilir. Ancak buradan kendime pay çıkarabilir miyim, henüz emin değilim. Benim yazdığım şiir daha naif bir çizgiye doğru gidiyor da olabilir. Yahut buna zaman karar verecektir.Avı Durdurmak&nbsp;yer yer sinematografik öğeler barındırmanın yanında, diğer şiir kitaplarınıza nazaran daha bütünlüklü bir anlatı içeriyor. Yeni kitabın iddiasını tam olarak hangi saikler üzerinden açıklarsınız?Şairlerin ilk kitapları genellikle dağınık olur. Ancak sonra daha derli toplu veya tematik anlatılar inşa etme yordamı kazanmaya başlarlar. Bu bir yandan iyi bir şeyken, diğer taraftan şairliğin uçarılığına ve kabına sığmazlığına aykırı bir durumdur. Bütünlüklü bir anlatı kurarken, kimi zaman uçlara doğru gidip gelen fikirler ve metaforlar törpülenir, böylece belli bir bütünlüğün içine dahil olur şiir. Öte taraftan bütünlüğün de kendi içinde olumlu yönleri vardır.Avı Durdurmak, bir anlatıcının olduğu, ama o anlatıcının kimliğinin tam olarak anlaşılamadığı bir metin. Belki de anlatıcının belirsizliği ile birlikte, onun zamanlar arasında gezinmesi ve bizlere çok eski hikâyelerin halen bugün de devam edip gittiğini ve bundan böyle de belli ki süreceğini sezdirmesi öncelikli görevi.Sosyal medya dilinin şiir diline sirayet etmesi ve şiirin bütünlüklü bir yapı olmaktan çıkıp, tabiri caizse “tweet atar gibi” bir zihin akışına benzer formlarda yazılması sizce şiirin gidişatını nasıl etkiledi?Bugün şiir yazan “genç” arkadaşlara nazaran ben daha konvansiyonel bir şiir yazıyorum. İlk şiirlerimi yayımladığım 2000’li yılların başlarında da aşağı yukarı böyle bir şiiri savunuyordum. Yine de bu soruya cevap verirken bilhassa iki noktayı ihmal etmemek gerektiğini düşünüyorum. Aksi takdirde anakronizme düşme ve “boomer”laşma ihtimali var.Şiir, en fazla kişisel alanı kapsayan ve işgal eden edebi türlerin başında geliyor. Kişisel alanı sonuna kadar kullanma ve neredeyse bir çeşit “iç deney” olarak insanı tüm yönleriyle malzeme yapma yetisi yalnızca şiire özgü. Hâl böyleyken şiirin gündelik olandan beslenmesi ve kişisel deneyimi malzeme olarak kullanması çok doğal. Çünkü şiir her şeyden bahsedebilir; şiirin malzemesi hayatta olduğu gibi sınırsızdır. Fakat tam bu noktada bir şeylerin yanlış anlaşıldığını ya da ıskalandığını düşünüyorum: Şiiri gündelik hayata yaklaştırırken, içinde dijital unsurlardan, görsellikten, like’dan, fav’dan, DM’den yürümekten, yeni medya araçlarından, kısacası hayatın rutinlerinden filan bahsetmekte de hiçbir beis yok. Ama bunu yaparken şiirin kendine has dokusu çoğu zaman ıskalanıyor gibime geliyor.Sizin sorduğunuz meseleye benzer biçimde, vasatlıkta ortaklaşılan bir şiirin de yazıldığı ortada. (Ama telaşa gerek yok, bu hep böyle olmuştur.) Şiiri yukarıda bahsettiğim gündelik hayatın malzemelerinden ibaret zanneden, dizelerinin yalnızca amaçsız ve kof sloganlar attığı, önceki ya da sonraki dizeyle hiçbir bağlamsal ilişkisi olmayan, sakat özdeyişlerden ibaret bir şiir yazılıyor. Anlamsız şiir değil kastettiğim; doğrudan doğruya bağlamsız şiirler yazılıyor. Kendi başlığı altında dahi belli bir bağlama odaklanamayan ve okuruyla ilişki kur(a)mayan–bu nedenle de aslında yazarıyla da hiçbir ilişki kurmayan–bir şiir… Üstelik yazılan bu şiir öylesine hâkim bir duruma gelmiş ki bir çeşit anonim biçime dönüşmüş durumda. Şairlerin isimlerinin yerlerini değiştirin, hiç sırıtmaz. Oysa biliyoruz ki şair her şeyden önce üslupçudur. Biz onu üslubundan anlarız.Bugün yazılan bağlamsız ve anonim şiire ben “otistik şiir” diyorum. Çünkü bu şiir otizmle aşağı yukarı aynı özellikleri taşıyor: İletişime geçmiyor, göz teması kuramıyor, bağlamını anlamak pek mümkün değil, tekrarlayıcı davranışlar ve sınırlı ilgi alanları sergiliyor, söylediklerini tam olarak anlamadan tekrar etmeye çabalıyor vb. Bugün otistik şiir söylemi, bir çeşit ortak dil hâline geldi.Fakat söylediğim gibi; endişeye mahal yok. İnsanların gündelik hayatlarını yaşayışlarına ve zaman geçirme biçimlerine göre şiirin de yatağı yavaş yavaş değişecektir. Nihayetinde şiir dediğimiz tür her zaman kendini var etmiştir. Şiiri savunmaya da kutsallaştırmaya da gerek yok. Şiiri “kurtarmaya” soyunan cengaverliklere ise hiç mi hiç gerek yok. O kendini savunur, bize ihtiyacı yok. Ve bunca zaman nasıl var olduysa, bundan sonra da var olacaktır.

Üçüncü şiir kitabı "Avı Durdurmak" ile okur karşısına çıkan şair ve yazar Yavuz Türk ile eserlerinin günümüz şiirinde durduğu yeri ve gündelik hayatın şiirdeki yerini konuştuk. 

Yavuz Türk: Şiir kendini savunur, bize ihtiyacı yok 

Türkiye'deki medya düzeninin son 40 yıldaki değişimi üzerine tartışmaları ortaya koyan akademisyen ve gazeteci Güventürk Görgülü ile son çalışması "Alacakaranlıkta Gazetecilik"i konuştuk.

Güventürk Görgülü: 'Adı gazete ama içinde haber olmasa da olur'

19 yaşındayken ırkçı baskılardan kaçıp Harlem'e sığınan Afrikalı bir annenin evlilik dışı oğlu olarak doğdu James Baldwin. Biyolojik babasını hiçbir zaman tanımadı. Üstelik zorlu geçen çocukluk dönemi, yoksulluk ve ırkçılığın ABD tarihine damgasını vurduğu yıllara denk düştü. Ancak bu koşullar, aynı zamanda edebi hayatının şekillenmesinde de çok önemli bir rol oynadı. Bu sayede genç yaşta yazmaya başladı ve çevresindeki dünyayı ifade etmek için edebiyata sığındı.Annesinin Baptist bir rahiple evlenmesi, James'in katı dinî kurallarla büyümesine yol açmıştı. Bu ortam "ötekilerin" karşılaştığı zorluklar hakkında farkındalık geliştirmesine sebep oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">'Hiç çocukluğum olmadı'</h2>James, üvey babasından hayatı boyunca sadece "baba" diye bahsetti, ancak üvey babasıyla arasında fiziksel kavgalara dönüşecek derecede zor bir ilişki vardı. Kavga ediyorlardı çünkü James kitap okuyordu, filmleri seviyordu ve beyaz arkadaşları vardı. Dinî konularda oldukça katı olan üvey babası bu durumun James'in "hidayetini" tehlikeye attığını düşünüyordu, ayrıca kendisi beyazlardan nefret ediyordu. Üvey babasının Tanrı'ya olan bağlılığı, Tanrı'nın beyazlardan kendisi adına intikam alacağı umuduyla özdeşti.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1724434667945.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.02" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Annesi Emma Berdis Baldwin'le birlikte, 1962.James Baldwin bir türlü uzlaşamadığı bu "baba" figürü ile ilgili duygularını Notes of a Native Son adlı denemesinde kaleme aldı ve onunla ölümünden sonra bir tür uzlaşmaya vardı. Bu denemede "Aşırı derecede talepkar ve koruyucu tarzıyla, kendisi gibi siyah ve kendisi gibi tehditkar olan çocuklarını severdi" diye yazdı. Zorlu çocukluk yıllarına dair ise Anna Malaika'nın siyah deneyimlerine dair kitabı için hazırladığı yazısında "Hiç çocukluğum olmadı... Hiçbir insan kimliğim yoktu... Ölü doğdum" diye yazacaktı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kendinden nefret ve umutsuzluğun bir maskesi</h2>Baldwin'in lise yılları, hayatını şekillendiren yıllar oldu. Parlak zekasının keşfedilmesinin ardından öğretmenlerinin onu araştırma ve yazma çalışmalarında desteklemeleri James'e büyük avantaj sağladı. Baldwin henüz çok erken yaşlarında Dostoyevski'yi, Beecher Stowe'u, Charles Dickens'ı&nbsp;okuyor ve sevdiği yazarlar hakkında yazılar yazıyordu.&nbsp;Baldwin tam o yıllarda, kadınlardan çok erkeklere ilgi duyduğunu keşfetti ve bu keşif onu endişeye sevk ederek bir dönem dine sığınmasına neden oldu. O yıllarda kiliselerdeki cemaatlere katılan ve vaazlar veren Baldwin, Down at the Cross adlı makalesinde kilisedeki o yılların "kendinden nefret ve umutsuzluğun bir maskesi olduğunu” yazdı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Özgürlüğe açılan Paris yılları</h2>ABD'de siyahlara karşı hüküm süren önyargılar nedeniyle hayal kırıklığına uğrayan, kendisi ve yazıları hakkında dışarıdan bakış açıları edinmek isteyen Baldwin, 1948 yılında 24 yaşındayken Paris'e yerleşti. Bu zorunlu göç, ona ırk ve kimliğe dair sorunlar üzerine daha geniş bir bakış açısı sunacak; yaşadığı deneyimlerle ilgili özgürce yazmasına imkan tanıyacaktı.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1724435097633.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.69" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Baldwin, Paris'te.Baldwin, "sadece bir siyah bir yazar" olarak okunmak istemiyordu. Ayrıca cinsel ikilemiyle yüzleşmeyi ve kendisi gibi birçok genç Afro-Amerikalı erkeğin düştüğü umutsuzluktan kurtulmayı umuyordu. Paris’te geçirdiği zaman, onu bir yazar ve düşünür olarak olgunlaştırdı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Aktivizmin cesur yazarı</h2>İlk romanı Go Tell It on the Mountain (Dağlardan Duyur Onu) (1953) ile başlayan yazarlık serüveni; insanların geçmişlerini, hayallerini, sırlarını bir bir gözler önüne seren cesur bir yolculuk olarak ilerleyecekti. Dağlardan Duyur Onu&nbsp;romanı bir gencin aile ve toplum baskıları arasında kimliğini anlamaya çalışması üzerine yarı otobiyografik bir eserdi; ismini Amerikalı siyahlar arasında yaygın olan “Dağlardan Duyur Onu” ilahisinden alıyordu. Baldwin, burada çocukluğundan izler taşıyan Harlem’deki bir kiliseyi ve kilisedeki insanları anlatıyordu. Romanın din, ırkçılık ve olgunlaşma temalarını ele alması, okuyucularla derin bir bağ kurmuş ve Baldwin’i güçlü bir ses hâline getirmişti.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1724434412131.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.43" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">James Baldwin, İstanbul'da. Baldwin, özellikle Notes of a Native Son (1955) ve The Fire Next Time (1963) gibi denemelerinde ise Amerika’daki ırk ilişkilerinin karmaşıklığını ele aldı. Kimlik sorunu, insan hakları ve ırkçılığa karşı düşüncelerini yeğeni ve adaşı James’e hitaben yazılmış mektuplar şeklinde kaleme aldığı bu iki denemeyle beyaz Amerikan toplumunu da sistemik ırkçılıktaki payını sorgulamaya davet etti. Ayrıca Harlem’de geçirdiği çocukluk ve gençlik yıllarına dönerek Amerika’da ırkçılığın tarihine göndermeler yaptı ve Amerikalı siyahların özgürlük mücadelesini tanıklığıyla beraber gözler önüne serdi.Öte yandan Baldwin’in cinsel kimlik konusundaki tartışmaları, edebiyat ve aktivizm alanına önemli bir katkıda bulundu. Baldwin, ırk ve cinselliğin kesişimlerini analiz ederek, henüz bu konularda toplumsal farkındalığın gelişmediği o yıllarda cesaretiyle dikkat çekti. Yazarın Another Country&nbsp;(1962) adlı romanı aşk, ihanet ve bağlılık arayışını işlerken, LGBTİ+'ların yaşadıklarını gözler önüne serdi.&nbsp;Baldwin, sadece bir yazar değil, aynı zamanda sivil haklar hareketinde rol alan bir aktivist olarak da tarihe geçti. Martin Luther King Jr. gibi önemli isimlerle yürürken ırkçılığa karşı mücadelenin sembol yüzlerinden oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Huzur ve güveni İstanbul’da buldu</h2>Baldwin'in hayatını değiştiren olaylardan biri ise 1960'lı yılların başında Engin Cezzar ve Gülriz Sururi'nin&nbsp;Amerika'daki evlerinde verdikleri bir partiyle başladı. Sururi ve Cezzar’ın davetiyle Türkiye’ye gelen yazar, 1961-1971 yılları arasında İstanbul'da yaşadı. İstanbul'da geçirdiği süre boyunca altı kitap çıkaran yazarın en verimli dönemleri bu yıllara denk düştü.<img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1724434207591.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.91" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Baldwin, Engin Cezzar ve Gülriz Sururi'nin evinde.Cezzar'ın anılarına göre&nbsp;yazar, Another Country (Bir Başka Ülke) romanını İstanbul'da tamamladı. James Baldwin: Türkiye'de 10 Yıl kitabının yazarı Magdalena Zaborowska, ünlü yazarın İstanbul'da bulduğu huzurlu ortam ile yeniden üretmeye başlayabildiğini söylüyor. İstanbul'u çok seven yazar, Kapalıçarşı’nın çevresindeki sokaklarda sıralanan sahafları gezmesiyle, Yeni Cami’nin civarında çay içip tavla oynamasıyla, Haliç’te balıkçıları ve tekneleri seyretmesiyle biliniyor. Bunun yanı sıra Ara Güler ve Yaşar Kemal'le de çok yakın arkadaş oluyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1724434523333.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.26" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Smithsonian National Museum Koleksiyonu, Sedat Pakay, 1965.Baldwin, kırmızı ahşap ev olarak da bilinen Osmanlı dönemi aydını Ahmed Vefik Paşa’ya ait yalıda yaşamış ve Boğaz’ın tutkunu olarak günlerini geçirmiş. Ayrıca Marlon Brando’yu 1966’da burada ağırlamış.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">100 yaşında aktivist, queer ve bıçkın</h2>Edebi bir figür ve aktivist olarak Baldwin, sadece Amerikan edebiyatını şekillendirmekle kalmadı, aynı zamanda adalet ve eşitlik merkezli kritik tartışmaları da kamuoyuna cesurca taşıdı. O, asla beyaz insanlardan nefret etmeyi başaramayan bir siyahtı. Onun sesi, adalet ve eşitlik konularındaki tartışmalarda hâlâ canlı ve gelecek nesillere ilham kaynağı olmayı sürdürüyor.

2 Ağustos'ta 20. yüzyılın sembol figürlerinden James Baldwin'in doğumunun 100. yılını geride bıraktık. Yaşamı boyunca ırkçılık, cinsellik ve insan hakları kesişimindeki sorunları konu edinen, yolu bir noktada İstanbul'dan da geçen Baldwin'e yakından bakıyoruz. 

100 yaşında halen genç: James Baldwin 

Geçen hafta Wattpad'le başlayıp, Instagram ve Roblox'a uzanan engellemeler silsilesi, devletin interneti düzenleme yetkisini de yeniden tartışmaya açtı. Instagram yeniden açılmış olsa da, Türkiye'nin internetle haşır neşir olmaya başladığı ilk dönemlerden bu yana pek çok farklı gerekçeyle önümüze gelen bu tip düzenlemeler, terazinin bir kefesine bilgiye erişim ve ifade özgürlüğünü diğer kefesine ise güvenlik başta olmak üzere devletin bekasını etkileyen diğer faktörleri oturtuyor.Konuyla ilgili daha fazla bilgi sahibi olmak isteyenler için Türkiye'deki erişim engellerini, hak ve özgürlükler cephesinden irdeleyen akademik kitaplardan bir seçki hazırladık.&nbsp;<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye’de İnternet ve İfade Özgürlüğü | Artun Avcı | Legal Yayıncılık</h3>Dr. Artun Avcı, bu çalışmasında ifade özgürlüğünün internet mecrasındaki durumunu siyasi felsefe, sosyoloji, iletişim teorisi ve hukuki boyutlarıyla etraflı bir tahlile tabi tutuyor. Hem uluslararası hukuk belgeleri hem ulusal düzenlemeler çerçevesinde konuyu inceliyor.Kimsenin tekelinde bulunmayan bir araç ve halen hızla gelişmekte olan bir mecra olmasından dolayı internet ve ifade özgürlüğü konusunun henüz yeterince incelenmemiş olduğunu vurgulayan Avcı, konuya bilimsel bir yaklaşımın yanında disiplinlerarası bir bakış da getiriyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İnternet Yayıncılığı ve İfade Özgürlüğü | Dr. Barış Günaydın | Adalet Yayınevi</h3>Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği düzeyinde de sıklıkla gündeme gelen "yeni medya" kavramı üzerinden ifade özgürlüğünün internetteki hâlini tartışmaya açan Günaydın, Türkiye'nin ilk internet davasından yola çıkarak ülkemizdeki örnekleri, uluslararası düzenlemelerle karşılaştırmalı olarak ele alıyor. Günaydın, 2007 yılında yürürlüğe giren 5651 numaralı yasayı değerlendirirken internet yayıncılığında ifade özgürlüğünün korunması yönünde çözüm önerilerinde de bulunuyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Küresel Bilgi Akışının Korunmasında İnternet Özgürlüğü ve Devletin Müdahalesi | Mısra Tan | On İki Levha Yayıncılık</h3>İnternetin kamunun kullanımına açılmasını izleyen otuz yıllık süreç, çevrimiçi küresel bir bilgi akışı ortaya çıkardı. Bu akışa erişim, kitle iletişiminde tek yönlülüğün aşılmasında ve siyasi katılımın genişletilmesinde imkanlar yaratarak demokrasi teorisinin bir tartışma konusu haline geldi. Bu kapsamda küresel bilgi akışına dijital gözetleme, büyük veri, erişim engelleme tedbirleri ve unutulma hakkı aracılığıyla müdahale edilebiliyor. Mısra Tan, ağın düzenlenmesine dair uluslararası güç mücadelelerini, küresel bilgi akışının korunması ve müzakereci demokrasinin hayata geçirilebilmesi bakımından inceliyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hafızamız Siliniyor: İnternet Sansürlerinin Unutulma Hakkı Boyutu | Yaman Akdeniz | İFOD</h3>İfade Özgürlüğü Derneği’nin&nbsp;çalışması, son yıllarda giderek daha çok karşımıza çıkan bir kavramı inceliyor: Unutulma hakkı. 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi kapsamında kişilik hakları ihlali olarak değerlendirilen bu hak, bireylerin geleceklerinin geçmişte haklarında yayımlanan haberler neticesinde etkilenmemesi gerekçesine dayanıyor. Sulh Ceza Hakimlikleri'nin aldığı kararlar ise haber ve içeriklerinin yayından kaldırılmasıyla sonuçlanıyor.Türkiye'de internet sansürü denince ilk akla gelen isimlerden biri olan Yaman Akdeniz, uzun süredir bu konuda uzmanlaşmış bir hukukçunun perspektifinden "unutulma hakkı"nın siyasi nitelikli haberler için ayrı bir sansür mekanizması olarak kullanılıp kullanılmadığını inceliyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İnternet: Girilmesi Tehlikeli ve Yasaktır | Yaman Akdeniz, Kerem Altıparmak | İmaj Yayıncılık</h3>İnsan Hakları Ortak Platformu’nun (İHOP) “İfade Özgürlüğü Programı” çerçevesinde Yaman Akdeniz ve Kerem Altıparmak tarafından yazılan kitapta “5651 Sayılı Kanun” ve onunla ilintili düzenlemeler, eleştirel bir bakışla değerlendiriliyor; mevcut düzenleme sistemlerinin nasıl işlediği ve Türk yargısının yetki alanı dışında bulunan web sitelerine erişimin mahkeme ve idari erişim engelleme kararlarıyla nasıl engellendiği örneklerle inceleniyor.&nbsp;Akdeniz ve Altıparmak, çocukları zararlı internet içeriğinden gerçekten korumak için geniş bir kamuoyu yoklaması yapılması gerektiğini, fakat bu yeni girişimin şeffaf, açık ve çoğulcu bir yöntemle gerçekleştirilmesi gerektiğini savunuyorlar.

Türkiye'nin internetle macerasının başladığı ilk dönemlerden bu yana farklı gerekçelerle getirilen sosyal medya engellerini, kullanıcı özgürlükleri perspektifinden tartışmaya açan kitaplar.

Bir kitap seçkisi: İnternetin sansürü, kullanıcının özgürlüğü

Köpeklerle insanlar arasındaki ilişkinin yazılı kanıtları, neredeyse edebiyatın kendisi kadar eski. Homeros'un Odysseia'sındaki sadık Argos, MÖ 8. yüzyıla dayanır. Andersen'den Grimm Kardeşler'e pek çok masalın bir köşesinde sıcak bir ocağın başında kahramanlarının başını bekleyen köpekler vardır.Bugünlerde Türkiye'de Meclis'ten geçip yürürlüğe giren sokak hayvanları yasası tartışılırken insanın en yakın dostlarıyla ilişkisinin edebiyatın penceresinden nasıl görüldüğünü mercek altına aldık. İlk evcilleştirilen hayvanlardan olan köpeklerin başrolde olduğu kitaplara bir göz attık.<img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1722591836798.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.79" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Köpek Kalbi - Mihail Bulgakov</h2>Mihail Bulgakov, Köpek Kalbi eserinde 1917 Ekim Devrimi’ni eleştiri bombardımanına tutuyor. Evsiz bir köpek olan Şarik, insan hipofizinin ona nakledilmesinden sonra insana dönüşüyor. Ancak köpek, donörünün tüm kötü alışkanlıklarını da genetik olarak devralıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fantastik unsurlarla zenginleştirilmiş bu ironik öykü, yazıldığı 1925'ten 1987'ye kadar Sovyet karşıtı olduğu gerekçesiyle Rusya’da yayımlanamamıştı.&nbsp;</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1722592099359.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.77" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Beyaz Diş &nbsp;- Jack London&nbsp;</h2>Jack London'ın dünyayı bir hayvanın bakışı ile görmemizi sağlayan klasiği, edebiyat tarihinin en unutulmaz köpek portrelerinden birini çiziyor. Altına Hücum döneminde geçen maceralarla dolu hikayedeki yarı köpek-yarı kurt Beyaz Diş, ilhamını yazarın kendi köpeğinden alıyor. Yaban hayatıyla evcilleşme arasında kalan köpek, Weedon Scott sayesinde gördüğü tüm işkencelere rağmen tekrar güvenmeyi öğreniyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İnsan ile hayvanlar arasındaki ilişkileri ve yaban hayatını, bir hayvanın gözünden anlatan bu klasik, insan ile doğa arasında kaybolan uyumu hatırlamak isteyenler için birebir.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1722592718445.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.79" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mumu &nbsp;- İvan Turgenyev&nbsp;</h2>Turgenyev’in kendi deneyimleriyle örülmüş bu öyküsü, belki de edebiyattaki sadık köpek hikayelerinin en hüzünlülerinden, basit gibi görünüp en çok şey anlatanlarından. Doğuştan sağır ve dilsiz toprak kölesi Gerasim ile en yakın dostu Mumu'nun hikayesi, yaşadıkları sistemin içinde sesi duyulmayan milyonları ve söyleyemediklerinin ruhlarını yarıp geçen ıstırabını anlatıyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1722594477512.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.82" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></h2><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir Köpeğin Araştırmaları - Franz Kafka&nbsp;</h2>Kafka bu eserinde yaşamı, deneyler ve araştırmalar yapan bir köpeğin gözünden anlatır. Ama aslında uzun süre insanların etkisinde kaldıktan sonra kendi türüne yabancılaşan köpek üzerinden anlattığı, insanın diğer insanlara, doğaya ve topluma yabancılaşmasıdır. Kafka'nın ölümünden iki yıl önce yazdığı bu kısa roman, giderek yalnızlaşan, duygusal gerilimler arasında yıpranan yazarın da öyküsü.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1722595750588.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.78" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></h2><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Marangozun Köpeği Kaştanka &nbsp;- Anton Çehov&nbsp;</h2>Marangoz Luka ve oğlu Fedyuşka ile birlikte pek de keyifli olmayan bir yaşam süren köpek Kaştanka, bir gün sokakta efendisini yitirir. Döner dolaşır, çok arar, ama bulamaz onu; acınası bir durumdayken kendisine sahip çıkan bir adam onu alıp evine götürür. Bu adam, sirkte gösteriler yapan bir palyaçodur. Kastanka'yı da ekibine katar. Ona oyunlar öğretir. Bundan sonra Kaştanka için bambaşka bir yaşam başlar.<img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1722595891320.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.79" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Beyaz Köpek - &nbsp;Romain Gary</h2>Romain Gary, 20. yüzyıla damgasını vuran 1968'i; ekonomik ve politik krizler, tırmanan ırkçılık, başkaldırılar ve öğrenci ayaklanmalarının yılını, gerçekliğin yıkıcı ve soğuk gölgesinin kuytularında kurgusallaştırıyor. Siyah ve beyazın, aşağı ve yukarı mahallenin, zenginin ve yoksulun, sağın ve solun müthiş bir kontrast yarattığı bu çalkantılı dönemde siyahlara saldırmak üzere eğitilen ve giderek sembolikleşen "ırkçı köpek" Batka'yı iyileştirmeye çabalayarak vahşete, nefrete ve adaletsizliğe merhem olmaya çalışıyor.

Meclis'ten geçip yürürlüğe giren sokak hayvanları yasası tartışılırken, insanlarla köpeklerin ilişkisini edebiyatın penceresinden gören kitaplar...

Şarik, Mumu, Kaştanka: Edebiyat tarihinin unutulmaz köpekleri

Kaçkınlığın dille estetize edilebilmesi, hemen herkesin zaman zaman kapıldığı "aklı başında bir delilik" hâlinin, hayata çomak sokan muzip bir oyununa dönüşür. Bu oyunu gündelik hayatın içine yedirebilenler farklı alanlarda bu tatlı deliliğin sarhoşluğunu yaşarken bunu edebiyata dönüştürenler yarattıkları humour'un sınırlarını acı bir kahkaha eşliğinde dil üzerinden yeniden belirler.&nbsp;Ferit Edgü tabiri caizse bu tatlı kaçıklığın Türkçedeki sesi olmayı başarmıştı. Topyekün bir deliliğin eşiğinde durduğumuz bu çağın ironik ve ayrıksı seslerindendi. Hem çağın nabzını toplumsal hareketlilikler üzerinden hem de insanın kendi kendisiyle iç hesaplaşmasını birey üzerinden öykülerine yansıtabilmişti.20. yüzyılın ikinci yarısına denk düşen en verimli döneminde çağının ve kuşağının dertlerini imgelerine, kelimelerine nakşettirirken yaşadığı çağ üzerine sözünü söyleyen bir yazar olarak hayal dünyasını var etti. Öyle ki henüz 20 yaşındayken kaleme aldığı Kaçkınlar başlıklı kitabı için şunları söylemişti:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Kuşağımın birçok yazarının ilk yapıtlarındaki boğuntunun, bunaltının, bunalımın, başkaldırının, birey olma çabasının, barışık olmamada direnmenin, yerleşik değerleri sorgulama, yadsıma eğilimlerinin, yalnız özgür düşünce ve aydınlar üzerindeki baskıyı gün geçtikçe artıran siyasal iktidar tarafından değil, sözüm ona ilerici bağnaz çevrelerce de ‘mahkûm’ edildiğini gördüm, yaşadım. Bu açıdan bakıldığında, diyebilirim ki bir yalnızlıkta yazdık. Bireyselliğe yer olmayan bir toplumda, birer aykırı olarak, birer horlanmış olarak yazdık. Kendi benzerlerimizi bulmak için yazdık."</blockquote>Belki de onu farklı kılan özel yaşamını gözlerden uzak, izole bir şekilde sürdürürken yaşananlara karşı apolitik kalmayışıydı. Kayıtsızlığın tavan yaptığı dönemde politik tavrını bağırmadan gösterebilen bir yazar oluşu onu ayıran özelliklerdendi. Bu gürültülü zamanının ironik ama dingin sesi olarak kendini var etti. 2010'lu yılların politik iklimine karşı geliştirdiği Cahil (Aforizmalar) metni hem sosyal medyada hem gündelik hayatta dilden dile dolaştı:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Cahillik, başa bela, demiş eskiler. Bugün tam tersi: Cahillik baş tacı. Yalnız politikada değil, edebiyat, sanat hattâ akademik yaşamda en çok aranan nitelik (üstün nitelik) cahillik. Cahil olmayana tüm yollar kapalı. Bu bir fantezi değil, bir gerçek."</blockquote>Kişisel bir duygu belirtmem gerekirse Ferit Edgü'yü ilk okuyuşta hissettiğim şey onun hiçbir yazara benzemiyor oluşuydu. Onu ayrıksı kılan üslupçuluğuydu. '50 kuşağı öykücüleri içerisinde yer alan Adnan Özyalçıner, Demir Özlü, Demirtaş Ceyhun, Erdal Öz, Leylâ Erbil, Nezihe Meriç, Onat Kutlar, Orhan Duru, Yusuf Atılgan gibi Ferit Edgü de edebiyatta bilinen dil kalıplarının yavaş yavaş yıkıldığı ve öyküde klasik yapıları sorgulayan bir zamana denk gelmişti. &nbsp;Toplumsal yaşamın hareketlendiği ve siyasal çalkantıların yoğunlaştığı bu dönemde, hızlanan kentleşmeyle de beraber yaşanan bu kültürel dönüşüm, edebiyat dünyasında bireycilik, toplumculuk, gerçekçilik, öznellik, iç hesaplaşma, yerlilik ve taklitçilik gibi konular etrafında yoğunlaşan tartışmalara ve eserlere sebebiyet veriyordu. Ferit Edgü de öykülerinde farklılaşan içerik öğeleri kullanarak gerçeküstücülük ve varoluşçuluğun izini sürdü ve anlamsızlık, hiçlik, bunaltı, kötücüllük, suç ve intihar&nbsp;gibi izlekler üzerinden bir dünya kurdu.Yazarın bir diğer özelliği, edebi metinlerinin yanı sıra görsel sanatlarda da eser vermesiydi. Edebi yönünün verdiği yaratıcılıkla görsel imajlara estetik bir yorum getirdiği Görsel Yolculuklar Rembrant'tan Bacon'a, Goya'dan Picasso'ya, Matisse'ten Fikret Muallâ'ya 50'ye yakın sanatçı üzerine yazılarından oluşmuştu. Bir yazarın görsel sanatlara 40 yıl boyunca kuram ve kural dışı bakışının toplamı olan eser, çağdaş sanat dünyasına bir perspektif kazandıran yazarın akılda kalan yapıtları arasında yer aldı.&nbsp;Yazarın yakın dostları ve sanat dünyasından isimlerle mektuplaşmaları da hafızalarda yer etti. Bunların en ünlüleri arasında Bedri Rahmi (1976), Yüksel Arslan: Bir Dönem 1951-1961 (1978), Eren Eyüboğlu (1981), Ergin İnan (1988), Füreya: Ateş ve Sır (1992), Avni Arbaş (1992), Aliye Berger (1998), Komet: Coşkun Gürkan (1999), Abidin (2003) gibi metinler var.Ferit Edgü, yayıncılık sorumluluğu üstlenmesiyle de yazın dünyamıza büyük katkıda bulundu. Yazarın 1976 yılında Paris’ten döndükten sonra kurduğu Ada Yayınları 15 yıl içinde 140'a yakın kitap yayımladı. Ada Yayınları, faal olduğu dönemde cüretli biçim denemelerinin ve tasarım estetiğinin ürünü kitaplarıyla modernist ve yaratıcı bir hava estirdi. Ferit Edgü yayınevi için şunları söylüyordu:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Türkiye’de az sayıda okuyucunun ilgilendiği yazarların, konuların kitaplarını, özenli bir tasarımla, sınırlı bir sayıda gerçekleştirmek istiyorduk. Her kitabın kendine özgü bir boyutu, kâğıdı, kapak düzeni olması gerektiğine inanıyorduk. Bu açıdan işin ticaretini değil, sanatını düşünüyorduk. Ada Yayınları çok zamanımı aldı. Ama hiçbir zaman pişman olmadım."</blockquote>Ferit Edgü, kendine has diliyle sade, kısa ve öz bir şekilde kurulan bir anlatım biçiminin de avangardı olmayı başardı.&nbsp;"Bir gün içinde bile, birkaç kez ölebilir insan" diyen Edgü'nün yapıtları, fikirleri ve kelimeleri nesiller boyu okurları etkilemeye ve ilham vermeye devam edecek.

Kuşağının en özgün kalemlerinden Ferit Edgü muadiline pek rastlanmayan bir dilin ironik seslerini arkasında bırakıp gitti. Edgü’yü, yazın ve düşünce hayatımıza kattıklarıyla uğurluyoruz. 

Aklı başında bir deli: Ferit Edgü'yü uğurlarken

Türk sinemasına ruhunu veren dayanaklar, değişen sosyoloji ve teknoloji ile birlikte Türk sinemasını ne ölçüde değiştirdi ve ortaya nasıl bir sinema dili çıkardı? Yıllarca Ankara Üniversitesi Dil-Tarih Coğrafya Fakültesi'nde Türk düşünce tarihini sosyoloji, sinema ve edebiyat üzerinden öğrencilerine aktaran Prof. Dr. Kurtuluş Kayalı Vakıfbank Kültür Yayınları'ndan çıkan Kültür Eksenli Türk Sineması Ruhunu Yitirirken başlıklı çalışmasında günümüz sinemasının ve sinema literatürünün zaaflarını tespit ediyor. Kayalı ile kültür eksenli sinemanın çerçevesini, kitapta ele aldığı Metin Erksan, Lütfi Akad ve Yılmaz Güney perspektifi üzerinden konuştuk. &nbsp; <img src="https://images.aposto.com/2024/6/5/1721385083688.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.83" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> Son çalışmanız Kültür Eksenli Türk Sineması Ruhunu Yitirirken hangi saiklerle Türk sinemasındaki zaafları tartışmaya açıyor? Genel olarak hangi çerçevede kültürel bir yoksunluk olduğunu düşünüyorsunuz?O kitaptaki yazıların büyük bir kısmı çok yakın tarihte yayımlanmış yazılar. 1950-1960 yılları arasında şekillenen sinema, bir şekilde o dönemin başka sanat dallarına göre daha özerk bir düzlemde gelişmiş. Devlet sinemayla "anti” bir biçimde ve sadece sansür sorunu üzerinden ilgilenmiş neredeyse. Dolayısıyla o özerklik hissedilmiş. Türkiye’nin muhafazakarları da modernistleri de sinemaya soğuk bakmışlar.&nbsp;1960’lı yılların ortasından itibaren bu durum değişiyor ve biraz daha mekanik bir sinema anlayışı gündeme geliyor. 1960’lardan sonra güncel siyaset, sinemayı daha bariz bir biçimde etkilemeye başlıyor. Bu çerçevede baktığınız zaman neredeyse 1960’lı yılların ortalarına kadar kitleyle bağlantısı çok sıkı ve Türkiye’nin değişik siyasal düşünce odaklarından uzak bir sinema var. Bunlar belli ölçüde apolitik özellikler taşıyor. 1960’lardan sonra bu sinemayı değiştirme eğilimi var. Günümüze geldiğimiz ve toplumdaki değişik düşünsel eğilimlere baktığımız zaman ise hemen hemen her eğilimde milliyetçi, erkek egemen ideoloji çerçevesinden meseleye bakış ve homofobik unsurlar görüyoruz. Böyle bir kayma söz konusu olduğu için toplumu dönüştürmeye çalışmak hem ilk dönemdeki yeni sinema deneyiminde hem de en son dönemde toplumla uyumu şekillenmeyen bir biçime doğru gidiyor.Türk sinemasının dayanakları arasında bir dönem sosyolojik ayağının eksik kaldığını, ardından 70’li yıllarda toplumu “bilinçlendirmeye” kalkan propagandist sinemanın etkili olduğunu söylüyorsunuz. Buradan şöyle bir analiz yapabilir miyiz: Türk sineması için 60’lı yıllar Amerikan salon filmlerinin yansıması, 70’ler İtalyan Yeni Gerçekçiliği’nin etkisiyle politik dramanın olduğu filmler, 80’ler ise Hollywood türevi filmlerin birey üzerinden varyasyonları diyebilir miyiz?&nbsp;Evet, diyebiliriz belki ama Türkiye’de sinema üzerine konuşanlar bu Hollywood etkisinin olumsuz olduğunu ve bu etkinin 50-60 dönemi sinemasının tipik sıradan yönetmenlerinde etkili olduğunu düşünüyorlar. Türkiye’de Hollywood sinemasının, Yeni Gerçekçilik’in ve Amerikan salon filmlerinin etkileri derinlemesine düşünülmüş değil. Bunlar sadece birtakım filmlere yönelik söylenmiş şeyler. Dolayısıyla bu etkileşimden söz etmek de problemli bir şey.&nbsp;Burada iki yönetmenden söz edebiliriz: Yılmaz Güney ve Yücel Çakmaklı sinemadaki bu dönüşümü sağlayan, Türkiye’nin yapılagelen sinemasından fırlayan, o sinemadan beslenen fakat o sinemayı—her ne kadar didaktik de olsa—dönüştürmeye çalışan yönetmenler. Benim asıl söylemeye çalıştığım Yılmaz Güney sonrası, onun takipçileri olduğunu düşünen ve devrimci sinemacı olarak nitelenenler Yılmaz Güney’in bu toplumla kurduğu bağın onda biri kadar bağ kurabilmiş değil. Çok yoğun bir biçimde edebiyat uyarlamaları yapmış ve ortaya ben “devrimci” sinema yapıyorum diye çıkan yönetmenler söz konusu. Bunların içinde en bariz olarak Yavuz Özkan akla geliyor mesela. Maden, Demiryolu gibi filmler aktüel siyasetle çok bağlantılı. Veyahut Erden Kıral’ın Hakkari’de Bir Mevsim gibi filmlerini düşündüğünüz zaman da bu insanların filmleri belli bir mecraya doğru akıyor ve Türkiye’de sinema bir noktada tıkanıyor.Siz Yeşilçam’ın bu konuda özgün bir sinema dili olmadığını mı düşünüyorsunuz? Türkiye’nin kültürel kodlarıyla filizlenmiş bir sinema dilinin olmadığını mı söylemek istiyorsunuz?&nbsp;Öyle bir şey söyleyemem. Yeşilçam’da Lütfi Akad’ın, Yılmaz Güney’in, Yücel Çakmaklı’nın ve Metin Erksan’ın o güne kadar gelişen süreç içinde söylediği bir şey var. Özellikle sıradan sinema, ana noktası itibarıyla komedi ve melodrama yaslanıyor. Bunun dışında Lütfi Akad ve Metin Erksan’ın başlattığı sinema dilinin düşünsel dayanağı çok daha güçlü. Bunu farklılaştırmak açısından önemli bir husus tarihe yönelik ilgi. Lütfi Akad 1973’te “Ben marazı teşhir ederim, reçete getirmem” diyor. Yani sosyolog değil ama geniş bir sosyolojik çerçeve çiziyor. Bu çerçeve Metin Erksan’da da bariz bir biçimde var. 1970’li yıllara doğru giderken yepyeni bir sinema tasavvur edenlerin yapmaya çalıştıkları şey bir biçimde reçete getirmek.Her ülkenin kendine has bir karakteristik sinema dili olduğunu düşünürsek Türk sinemasına rengini, dilini veren hangi kültürel kodlar?&nbsp;Bu üzerinde çok tartışılmış bir durum değil. Sinema literatürü önemli bir şey ama Türkiye'de insanlar sinema üzerine çalışma konusunda problemliler. Lütfi Akad bu konuda şunu söylemeye çalışıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Millet, ulusal sinema üzerine tartışırken bunun içeriğine dair düşünsel özelliği üzerinde durdu, ben ise Türk sineması üzerine tartışırken eski kültürden de beslenen bir tarzda eski ariflerin cümlelerini de kullandım.”&nbsp;</blockquote>Ulusal sinemaya sadece dil meselesi olarak bakıyor yani. Örneğin insanlara bir filmi gösterirken, diyelim ki diyaloglar hiç olmasın sadece sahnelere bakarak “Bu film bir Türk filmi” diyebiliyorlarsa biz bu dil meselesini aşmışız demektir diyor yani. Aslolan sinemada görsellikle anlatabilmek. Dolayısıyla edebi metinlerin uyarlamasının bütünüyle sadık olmayacağını görüyoruz. Halit Refiğ ve Atıf Yılmaz’a baktığınız zaman da bunu görürsünüz. Bunların çektiği filmler diğerlerinki gibi çok net güncel anlayışa tekabül edecek filmler değil. Dönemin unsurlarıyla uyuşan filmler bu yönetmenlerinki.Türkiye'nin kültürel, politik, sosyolojik sorunları sinemasına yansımıyor mu sizce? Özellikle günümüz Türk sinemasına baktığınız zaman bir Türkiye fotoğrafı görülemediğinden söz edebilir miyiz?Bana göre görülmüyor. Bir biçimde bir etkileşim çerçevesinde olabilir bu. Sinema, sosyal ve sosyolojik bir olay. Nasıl ki 1960’lı yıllarda edebiyat uyarlamaları çok fazla gündemdeyse, 1990’lı yıllardan sonra Türkiye’de festival filmleri uluslararası başarıyı çok bariz bir biçimde öne çıkarıyor. Başarının ana ekseninde devletten destek var, daha sonra da dış destek var. Kitapta da belirttiğim gibi Brezilyalı bir yönetmen bir Hollywood filmi çekmek istemem diyor çünkü ortak yapımlara baktığınız zaman bunun ne filmi olduğunu anlamak güç.&nbsp;Türkiye’de de bu festival filmleri, hakikaten çok problemli filmler. Normalde seyredilmese de festivallerde tıkış tıkış seyredilen filmler. Bu durumun sosyolojik olarak fotoğrafının olması bizatihi yönetmen tarafından da düşünülmüyor. Mesela Hamam filmini düşünecek olursak Türkçe altyazılı İngilizce ya da İtalyanca diyaloglu film gündeme geliyor.&nbsp;En son durum daha vahim. Tolga Karaçelik’in Ekim ayında gösterime girecek filmi için yönetmenin bizatihi kendisi bu tipik bir Amerikan filmi diyor. Senaryosu New York’ta İngilizce olarak yazılmış diyor. Böyle bir eğilimin gelip tıkandığı nokta burası. Bunları düşündükçe Ferzan Özpetek ve Fatih Akın’ın yine de “Allahı var!” diye düşünüyorsunuz. Bu coğrafyanın sineması ve kültürüyle daha çok bağlantıları olduğunu düşünüyorsunuz. Ferzan Özpetek 2000’li yılların başlarında melodram çekerken ben Atıf Yılmaz’dan etkilendim demişti.Bugünün Türk sinemasını uluslararası arenaya çıkaran Batılı festivallere film yapan bir kuşak var artık. Bu filmlerin geneline baktığınız zaman bir Türkiye fotoğrafı çeken filmler. Bu filmlerde oryantalist bir tavır sezinliyor musunuz ya da Türkiye'yi resmederken sosyolojik kodlarda yanlış resmettiklerini mi düşünüyorsunuz?&nbsp;Kurak Günler filmine baktığınız zaman son dönem Türkiye fotoğrafının politikleşmiş bir çerçevede gündeme geldiğini görüyorsunuz. Mesela oradaki kasaba farklı bir kasaba. Aynı şekilde Nuri Bilge Ceylan’da da aynısını görüyoruz. Tamamen fotoğraf üzerine bina edilmiş bir hikaye olduğunu görüyorsunuz. Türkiye’nin sinema ve kültürel geçmişinden beslenen filmler de var tabii bunların arasında. Şöyle bir karşılaştırma yaptığınız zaman Zeki Demirkubuz’un filmleri çok daha gerçekçi ve fazla bir şekilde Türkiye fotoğrafı veriyor. Masumiyet’ten Hayat filmine kadar çok daha Türkiye gerçeğiyle ilişkili filmler. Yani iyi kötü sosyolojik ayağı var bu filmlerin.

Sinema üzerine yazılarıyla Türk sinemasının kültürel kodlarını ve dayanak noktalarını sosyolojik bir gözlemle ortaya koyan Prof. Dr. Kurtuluş Kayalı ile Vakıfbank Kültür Yayınları'ndan çıkan son çalışması "Kültür Eksenli Türk Sineması Ruhunu Yitirirken"i masaya yatırdık.

Kurtuluş Kayalı ile: Türkiye'nin ruhu, beyazperdeye nasıl yansıyor?

Avrupa'da aşırı sağın ve zaman zaman ırkçılığa yaklaşan milliyetçilik eğilimlerinin yükselişi, dünyada siyaset sahnesinin gidişatına yönelik yeni soruları da beraberinde getiriyor. Haziran ayındaki Avrupa Parlamentosu seçimlerinde aşırı sağcı blokun gücünü artırmasının ardından Fransa'da Macron'un Parlamento'yu feshetmesi ve ardından ilk turda Marine Le Pen’in aşırı sağ partisi Rassemblement National’in (Ulusal Birlik Partisi-RN) zafer kazanması, ikinci turda işler tersine dönse de Avrupa siyasetinin temelden sorgulanmasına neden oldu. &nbsp;Göçmen ve mülteci politikalarının Avrupa'nın demografik yapısını değiştireceği kaygısı ile paralel ilerleyen aşırı sağın etkisi, Türkiye'de de ayrı şekillerde kendisini hissettiriyor.&nbsp;Bu hafta Türkiye'de ve dünyada aşırı sağ politikalara sosyoloji, psikoloji ve siyaset biliminin çerçevesinden bakan, gidişatı anlamlandırmamıza yardımcı olacak kitaplardan bir derleme hazırladık.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Avrupa'da Güçlenen Aşırı Sağ Partiler | Uğur Burç Yıldız | Detay&nbsp;</h3>Avrupa ülkelerinde aşırı sağ partilerin güç kazanmasında, hem genel nedenler hem de her ülkenin kendisine özgü koşulları etkili. Bu genel nedenler arasında 11 Eylül saldırılarının Müslümanlar aleyhine yaratmış olduğu atmosferden 2008 finansal krizine, IŞİD’in yaratmış olduğu terör korkusundan "Arap Baharı" sonrası artan mülteci hareketliliğine birçok neden var.Aşırı sağ partiler, özellikle göç ve ekonomi konularında merkez partilerin yetersiz kaldığı iddiası üzerinden güçlerini artırıyor. Merkez partiler ise daha fazla seçmen kaybetmemek için zaman zaman aşırı sağ partilerin mülteciler ve Müslümanlar üzerinden kurduğu propagandaları çalma yoluna gidiyor. Böylece bu söylem, Avrupa çapında meşruiyetini sağlamlaştırıyor.Uğur Burç Yıldız, bu çalışmada Almanya, Avusturya, Fransa, Hollanda, İngiltere, İspanya ve İtalya’ya odaklanarak bu ülkelerdeki aşırı sağ partilerin kuruluş süreçlerini, gelişimlerini, propagandalarını ve seçim başarılarını analiz ediyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Günümüzde Aşırı Sağ | Cas Mudde | Nika Yayınevi&nbsp;</h3>Aşırı sağ, siyasetin çeperlerinde gezindiği onlarca yıldan sonra, bir intikam duygusuyla geri döndü. Brezilya, Hindistan ve ABD gibi dünyanın üç büyük demokrasisinde radikal sağcı liderler iktidara geldi. Avrupa’da da aşırı sağcı partiler güçlerini ve desteklerini artırmaya devam ediyor. Siyasi aşırılıkçılık konusunda dünyanın önde gelen uzmanlarından olan Cas Mudde, tam da zamanında çıkardığı bu kitabında, savaş sonrası gelişen aşırı sağcı siyasetin dördüncü dalgasına genel bir bakış sunuyor. Mudde, aşırı sağcı ideolojiyi ve örgütlenme biçimlerini tarihsel bir bakış açısıyla özetliyor. Aşırı sağın yükselişine verilebilecek yanıtlarsa kitabın kayda değer bir kısmını oluşturuyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Faşizmin Doğası | Roger Griffin | İletişim Yayınları&nbsp;</h3>Faşizmin sosyo-tarihsel ve ideolojik yapısı hakkında akademik dünyanın önde gelen isimlerinden Roger Griffin, bu kitapta, Avrupa'dan Asya'ya, Japonya'dan Latin Amerika'ya kapsamlı bir faşizm dökümü yapıyor. Ancak tarihsel bir bilgi yığını oluşturmak yerine faşizmin mevcut siyasi düzenlerde nasıl yeni bir angajman arzusu yarattığı ve bu arzuyu tatmin etme iddiasını nasıl temellendirdiği üzerine etraflı bir tartışma yürütüyor.&nbsp;Griffin, her biri kendi içinde çeşitli özgünlükler taşımakla beraber, faşist hareketlerin propaganda, dil ve siyasal varoluşları arasındaki ortaklıklara eğiliyor. Tüm bu analizlerinde "arındırıcı millî yeniden diriliş" (palingenesis) temasının öneminin altını tekrar tekrar çiziyor.&nbsp;<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Uluslar ve Milliyetçilikler | Jean Leca | Metis Yayınları &nbsp;</h3>Uluslar ve Milliyetçilikler,&nbsp;1980'lerde giderek tırmanan milliyetçi dalganın ardından yazılmış bir kitap. Bu nedenle, milliyetçilik literatüründe henüz geniş biçimde yer almamış, çoğunlukla birer gazete haberi olarak okunan olguları süregiden tartışmaların odağına yerleştirmek gibi bir üstünlüğe sahip...Kitabın ilk bölümünde ulus-devletin tarihi, yurttaşlık ve milliyetçilik kavramları, demokrasiyle ulus arasındaki ilişki tartışılıyor. İkinci bölümde ise milliyetçiliğin çeşitli ülkelerde aldığı biçimlere, neden olduğu çatışma ve savaşlara dair örnek hikayeler anlatılıyor. Özellikle üçüncü dünya ülkelerine eğilerek, bir dışlama ve meşrulaştırma aracı olarak milliyetçiliğin nasıl ortaya çıktığı ve işlediği araştırılıyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Milletler ve Milliyetçilik | E. J. Hobsbawm | Ayrıntı Yayınları&nbsp;</h3>19. ve 20. yüzyıl tarihi denince akla gelen ilk isimlerden biri olan E. J. Hobsbawm, Milletler ve Milliyetçilik’te milletin icadını, tam da yok olmaya başladığı bir tarihsel andan geriye bakarak anlatıyor. Kitap, artık milliyetçiliğin tarihine ilişkin bir klasik hâline gelmesinin yanında, bir Marksist tarafından milletlerin gelişimi üzerine yazılmış en iyi çalışmalardan biri olma özelliğini taşıyor.Hobsbawm, milletin nesnel ya da öznel, sabit bir tanımının verilemeyeceğini çünkü tamamen modern bir kurgu olduğunu ve sürekli değişen bir yapısı bulunduğunu belirtiyor. Böylece milletlerin “hakiki” bir etnik temele dayanıp dayanmadığı tartışmasını bir kenara bırakıp, kavram olarak milletin politikadaki ve toplumdaki değişim ve başkalaşımlarının izini iki yüzyıl boyunca sürüyor.&nbsp;Yazar milliyetçiliği, siyasal ve milli birimlerin örtüşmesi gereğini savunan bir hat olarak tanımlayarak yola koyuluyor. Yaygın yaklaşımı izleyip İrlanda veya Polonya gibi ezilen milletlerden yola çıkmak yerine öncelikle Fransa ve İngiltere gibi en erken ulus devletleri ele alıyor ve bu milletlerin icadını aslında hiç de bilmediğimizi gösteriyor.&nbsp;Milletin sınırları içindeki nüfusun farklı sınıflara ayrıldığını ve dolayısıyla insanların aynı millî deneyime sahip olmadığını savunan Hobsbawm, bu noktada milliyetçiliğin tarihinin hep yukarıdan yazıldığını da hatırlatıyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Avrupa'da Irkçılık | Mehmet Taş | İmge Kitabevi &nbsp;</h3>Avrupa'da azınlıklar ve göçmenler, aşırı sağın saldırıya dönüşen tehditleri altında yaşıyor. Son birkaç yıldır hükümetler de bu ortamdan yararlanarak az gelişmiş ülkelerden gelen göçmenleri durdurmak ve azınlık haklarını budamak için gerekli yasal değişiklikleri uygulamaya sokuyorlar.&nbsp;Avrupa'da ırkçılık ve aşırı sağ partiler üstüne sayısız kitap ve makale yazıldı. Bazı üniversiteler bu konuları araştırmak için özel bölümler açtıkları gibi, aynı konuları araştırmayı hedefleyen birçok enstitü kuruldu. Bu çalışma, bu sayısız kaynağın en güncel olanlarının bir özeti. Bu kapsamda, kitapta ırkçılığın değişen yüzü, nedenleri, ırkçı terörün ilişkileri, aşırı sağ, aşırı sağın üye ve örgüt gücü ile bu partiler içinde barınan sosyal akımlara yönelik soruların açık ve ayrıntılı yanıtlarını bulabileceksiniz.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neo Faşizmden Popülizme | Cihan Uzunçayır | Liberus Yayınları&nbsp;</h3>Kitap, aşırı sağ çalışmalarına birkaç farklı yönden katkı sağlamayı amaçlıyor. Öncelikle seçmen, parti ve siyasi fırsat yapısı boyutlarını ayrı ayrı ele almayıp tüm bu boyutları birbiriyle etkileşim hâlinde faktörler olarak birarada analiz etmeyi hedefliyor.İkinci olarak genellikle gözardı edilen savaş sonrası dönem koşullarıyla, yeni aşırı sağ partilerin ortaya çıkmasına imkan sağlayan 1980 sonrası koşulların farklılığı seçmenler, partiler ve siyasi fırsat yapısı bağlamında değerlendirme kapsamına alınıyor. Böylece Cihan Uzunçayır, ortaya koyduğu analiz çerçevesiyle sadece aşırı sağ partilerin yükselişini açıklamıyor, aynı zamanda onları başarısız kılan koşulları da bize gösteriyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Avrupa Benim (Batı Avrupa'da Aşırı Sağın Yükselişi) &nbsp;- Zeynep Atikkan – Metis Yayınları&nbsp;</h3>Gazeteci Zeynep Atikkan, beş yıl boyunca Avrupa başkentlerinde yeni popülist sağın nasıl ve neden yükselişe geçtiğini anlamak için farklı görüşten kişilerle yüz yüze söyleşiler yaptı. Avrupa’nın aşırı sağcı, radikal sağcı ya da yeni-popülist diye tanımlanan partilerinin liderlerine, çokkültürlülük, göçmen politikaları, Avrupa Birliği’nin geleceği, İslam ve Avrupa gibi temalarda sorular yöneltti.Aşırı sağın gelişimini ülke ülke inceleyen Atikkan, özellikle bu yıl yapılan Avrupa Parlamentosu seçimlerinde sağladıkları oy artışından sonra bu partilerin artık marjinal ya da geçici vakalar olarak görülemeyeceğini, Avrupa alanı üzerinde doğrudan söz sahibi hâline geldiklerini vurguluyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Göçmen Tartışmaları Bağlamında Avusturya, İsviçre ve Macaristan'da Aşırı Sağ Partilerin Yükselişi Hakkında – Erhan Akdemir, Yasin Gülyüz | Taşhan Kitap Yayınları&nbsp;</h3>Bu çalışma; Avusturya, İsviçre ve Macaristan'daki aşırı sağın yükselişe geçmesinde etkili olan dinamikleri ve bu dinamiklerin söz konusu ülkelerdeki aşırı sağ partilerin oy oranlarının artış etkisini analiz ediyor. 2000'lerden önce minimal ve bölgesel düzeyde kalan göçmen ve yabana düşmanlığı sorunu, 11 Eylül ve sonrasında meydana gelen terör saldırıları ve göç dalgasıyla beraber Avrupa genelinde tartışılan bir konu hâline geldi. Aşırı sağ partiler, ülkelerindeki "mağdur" çoğunluğun haklarını ve refahını korumanın yolu olarak "istilacı" yabancıları ülkelerinden uzaklaştırmayı hedeflemeye başladı. Bu doğrultuda çalışma, Avrupa'da yükselen aşın sağ partilerin seçim başarılarının ve yabancı düşmanlığının etkilerini incelemeyi ve analiz etmeyi amaçlıyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Milliyetçiliğin Kara Baharı | Tanıl Bora | İletişim Yayınları &nbsp;</h3>Bugüne kadar milliyetçilik, geri çekilmek bir yana yeni formlar altında, eski hâllerini güncelleyerek var olma "becerisi"yle insanlığı tehdit etmeyi sürdürdü. Kitabın gözden geçirilmiş son baskısında Türk milliyetçiliği yine başrolde... İktisadi ve modern çağın kendine mahsus/kendini geliştiren dışlama politikalarıyla halklar, etnik kimlikler, cinsiyetler arasındaki farkı, eşitsizliği işaret ederek kendi yaşam alanını genişletiyor. Bu bir “kara bahar”: Milliyetçi çatışmalar, düşmanlaşmalar büyük yıkımlara yol açıyor; bin türlü sorun yüküyle biriken öfkeler, kendi gibi olmayana karşı beslenen “millî” hınçların potasına akıtılıyor; toplumlar “millî birlik” adı altında teksesli korolar olmaya zorlanıyor; tek "sahici" kimlik olarak millî kimlikler iş görüyor...

"Seçimler Yılı" olarak adlandırılan 2024'te aşırı sağın yükselişi en çok tartıştığımız konuların başında geldi. Hobsbawm'dan Tanıl Bora'ya, bu yükselişin arkasında yatan nedenleri sosyoloji ve siyaset bilimi çerçevesinden anlamanıza yardımcı olacak 10 kitap. 

Aşırı sağı anlamak: 10 kitaplık bir seçki

20. yüzyılın en önemli yazarlarından kabul edilen Milan Kundera geçen yılın 11 Temmuz'unda hayatını kaybetmişti. Dünya, Milan Kundera'sız bir yıl geçirirken, onun ölümüyle 20. yüzyıl bitti diyen takipçileri için bıraktıkları, fikirleri ve eserleri tartışılmaya devam ediyor. Kundera'nın daha önce Türkçeye çevrilmemiş olan Rehin Alınmış Bir Batı - Ya Da Orta Avrupa’nın Trajedisi başlıklı kitabı Can Yayınları etiketiyle bu hafta okuyucularla buluştu. Ebru Erbaş çevirisiyle yayımlanan kitap genç Milan Kundera’nın 1967’de Prag Baharı’nın ortasında, Çek yazarlar Birliği’ne verdiği “Edebiyat ve Küçük Uluslar” başlıklı konferans ile 1983 yılında Le Débat dergisi için yazdığı Rehin Alınmış Bir Batı ya da Orta Avrupa’nın Trajedisi makalesini biraraya getiriyor.Yakın dönem Avrupa tarihine ayna tutan Rehin Alınmış Bir Batı, Çekoslovakya ve Ukrayna gibi Orta Avrupa’daki "küçük uluslar"ın Batı kültürüyle ilişkilerine odaklanıyor. Kitap bu yönüyle Kundera'nın her zaman tartıştığı kültürel kimliklerinin giderek daha fazla tehdit altında olduğu savını ortaya koyuyor.&nbsp;Eserlerinde totalitarizm ve ideolojilere karşı eleştirel duruşuyla bilinen ve Avrupa'nın felsefi kodlamalarını bireysel özgürlük çerçevesinden ele alan Milan Kundera gerek yaşamındaki siyasi dönüşümler gerekse edebi dünyasında yarattığı tarihsel yorumlamalar sebebiyle Soğuk Savaş döneminin en akılda kalıcı isimlerinden oldu. Yazarın hem ölüm yıldönümü hem de yeni yayımlanan kitabı vesilesiyle edebiyat ve düşünce dünyasında yarattığı izleri yeniden gözden geçirmek istedik.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Roman sanatının kurallarını yeniden yarattı</h2>Kundera'nın kuşkusuz en önemli özelliklerinden biri roman sanatında geleneksel roman kurgusunu ve karakterizasyonu reddederek, karmaşık ve çok katmanlı anlatılar yaratmasıyla başladı. Yazarın tanık olduğu ve içinden geçtiği tarihsel süreci; doğrusal bir şekilde aktarmak yerine zaman ve mekan arasında geçişler yaparak çok katmanlı bir anlatı tarzı kurması onu dil açısından ayrıksı kılan en önemli tavırlardandı. Tek bir bakış açısına veya gerçeğe bağlı kalma amacı gütmeden farklı karakterlerin bakış açıları ve deneyimleri aracılığıyla olayları ve temaları çok boyutlu bir şekilde ele alan metinleri, kendi kurduğu roman evreninin yapı taşlarındandı. Kundera roman sanatının doğuşu ve özüyle ilgili şunları söylemişti:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Harika bir Yahudi atasözü var: İnsan düşünür, Tanrı güler. Ben Rabelais’nin, bu atasözünden esinlenerek bir gün Tanrı’nın gülüşünü duyduğunu ve ilk büyük Avrupa romanının böyle doğduğunu hayal etmeyi seviyorum.”</blockquote>Cervantes’in mirasından yola çıkarak roman tanımını ortaya koyan Kundera, çağa tanıklık etme fikrinin postmodern edebiyattaki en tartışmalı karşılıklarını ortaya koydu. Sosyalist Çekoslovakya’nın alaycı bir eleştirisi olan Şaka, en ciddi sorunları inanılmaz bir “hafiflik”le ortaya koyan Ayrılık Valsi, Çek hükümeti tarafından yurttaşlıktan çıkarılmasına neden olan ve devletin insan belleğini yok etme eğilimi üstüne ironik gözlemlerden oluşan Gülüşün ve Unutuşun Kitabı, Sovyetler’in Çekoslovakya’yı işgal günlerini de arka plana alarak anlattığı en ünlü eseri Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği Kundera romancılığının; varoluşun anlamı, özgürlük, sevgi, ölüm gibi temel felsefi sorgulamaları en ironik bir dille ele aldığı karşılıklarıydı.&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(208, 207, 251); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Bir roman bir şeyleri iddia etmez, roman sorular sorar. İnsanların aptallığı, her şey için bir yanıtları olduğunu sanmalarından gelir. Don Quixote dünyayı gezerken, dünya gözlerinin önünde bir gizeme dönüştü. Bu ilk Avrupalı romanın, tüm dünya roman tarihine bıraktığı özel bir mirastır. Yazar, okuyucusuna dünyayı bir soru olarak görmesini öğretir. Bu tavır bilgelik ve hoşgörü içerir."&nbsp;</blockquote>Bu sözlerin sahibi Kundera'nın roman sanatına bıraktığı izlek, postmodernizmin getirdiği yenilikçi yaklaşımların da rüzgarıyla çağından bugüne ulaşmayı başardı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İroni, dünyanın saçmalığına karşı bulduğu oyundu</h2>Kundera romancılığının en dikkat çeken unsuru ise şüphesiz en ciddi konulara bile getirdiği mizahi bakış açısıydı. Kundera'nın belki de göbek adıydı ironi. Mizahi abartının doruğa ulaştığı Şaka romanı tüm 68'lilerin elinde dolaşırken, çağdaşı Kosinsky ile beraber Prag Baharı'na tanıklık etmiş çocuklar olarak otoriter rejimlerin işlemeyeceğini dünya kamuoyunun gözleri önüne serdiler.&nbsp;Bulgakov'un açtığı mizahi izleğe benzer bir temada iz süren Kundera romanlarının otoriter rejimlere karşı koyabildiği yegâne itiraz ironi dilinde kendine oyun alanı kurmuştu.&nbsp;“İyimserlik, insanlığın afyonudur! Sağlıklı ruh, hıyarlıktan başka bir şey değil. Yaşasın Troçki!” yazan karakterin şaka amaçlı karaladığı küçük bir notun; toplumdan dışlanmasına yol açtığı Şaka romanı yasaklandığı gibi çok garip bir şekilde yazarın da vatandaşlıktan çıkarılma yollarına taş döşeyecekti. Bu ve buna benzer şekilde kendi çizdiği roman karakterlerini anımsatacak derecede dramatik bir hayat süren Kundera'nın siyasal savruluşları tarihsel olarak hep göz önünde oldu.&nbsp;Kimileri için Soğuk Savaş döneminde Batı'dan yana tavır koyan bir propagandist, kimilerine göreyse özgürlük sorunlarını bireysel bir bakışla ele alan bir liberteryendi.&nbsp;Komünist bir rejimde doğup büyümüş olmasına ve ilk gençliğinde Çekoslovakya Komünist Partisi'ne üye olmasına rağmen 1968'de Sovyet tanklarının Prag'a girdiği o bahar onda ve üretimlerinde büyük kırılma yarattı. Tarihe&nbsp;Prag Baharı&nbsp;olarak geçen Sovyetler Birliği’nin Çekoslovakya’yı işgali tüm dünya kamuoyunu sarsarken Kundera’yı da çoğu yurttaşı gibi Batı’ya göçe zorladı. 1975’ten itibaren Fransa vatandaşlığına geçen Kundera, eserlerinin birçoğu Fransızcaya çevrildikten sonra dünya çapında büyük bir üne kavuştu ve sayısız ödülle mükafatlandırıldı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kundera olmanın dayanılmaz hafifliği</h2>20. yüzyılın en önemli edebiyatçılarından biri olarak kabul edilse de, Kundera da eserleri ve siyasi görüşleri nedeniyle birçok eleştiriye maruz kaldı. Özellikle Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği romanı, 1968 Prag Baharı'nı ve Sovyet işgalini tasvir etme biçimi nedeniyle özellikle sosyalistler tarafından yoğun bir şekilde eleştirildi ve bir propaganda malzemesi olarak kullanıldığı öne sürüldü.&nbsp;Dolaylı olarak doğu bloku ve Varşova Paktı’nın dünya kamuoyu önünde tenkit edildiği bu romanda bazı eleştirmenler Kundera'nın olayları doğru şekilde yansıtmadığını ve Çek halkının yaşadığı travmayı küçümsediğini savundular. "Kundera'nın romanları, varoluşsal kaygıların maskesi altında siyasi tepkisizliği savunuyor." diyen Slavoj Zizek yazarın Şaka romanından sonra düşüşe geçtiğini ve ondan sonra bir daha nitelikli eser veremediğini ileri sürdü.&nbsp;Kundera'nın romanlarındaki bazı kadın karakterlerin tasviri de eleştiri konusu olageldi. Edebiyat eleştirmenleri tarafından, Kundera'nın kadın karakterleri klişe ve yüzeysel olarak betimlediğini ve onlara gerçek bir ses vermediğini öne süren kimi yazarlar Kundera'nın eserlerinde, sadakatsizlik, ihanet ve aldatma gibi tartışmalı konulara etik açıdan değinilme biçimini de eleştirdiler. “Kundera'nın eserleri, entelektüel zevk ve estetik güzellik sunuyor, ancak ahlaki açıdan sığ ve duyarsız"&nbsp;diyen Susan Sontag bu konuda dikkat çekerken bazı eleştirmenler, Kundera'nın bu tür konuları yücelttiğini ve ahlaki değerleri zedelediğini iddia ettiler.&nbsp;Bazıları için kendini Batı’nın kucağına atmış ve bulunduğu yerden dünyanın geri kalanına tepeden bir bakış sunmuş bir propaganda yazarı bazılarına göre ise içinden geldiği totaliter rejimlere sağlam bir eleştiri getirmiş bir düşünür olarak tarihe geçen Kundera, hiç kuşkusuz hem mensubu olduğu 20. yüzyılı hem de geçmişe bakarak hatalardan ders çıkaran milenyumu etkiledi.&nbsp;Siyasi görüşlerini savunurken, eserlerindeki karakterlerin ve olayların kurgusal olduğunu ve gerçek bir tarihsel yorum olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan ve roman sanatını romanın içinde tartışmaya kapatan yazar “Büyük romanlar daima yazarlarından biraz daha zekidir” diyerek yine ironisini konuşturmuştu. Sağlığında da ölümünden de sonra da tüm dünyadaki sosyo-politik olayların ve üzerine dram düşen insanalrın var olacağını düşünürsek Kundera ve eserleri her zaman konuşulmaya ve tartışılmaya devam edecek.

Ölümünün ardından bir yıl geçen Milan Kundera; tartışılmaya, konuşulmaya devam ediyor. “Rehin Alınmış Bir Batı - Ya Da Orta Avrupa’nın Trajedisi" başlıklı kitabı ilk kez Türkçeye çevrilen yazarı geride bıraktıklarıyla anıyoruz. 

İronik, politik ve romantik dilin şakacısı: Milan Kundera

Zafer, yenilgi, hüsran, mücadele, kolektivizm, bireycilik... Avrupa Futbol Şampiyonası’nın gündemi kasıp kavurduğu bugünlerde futbolu sosyoloji, felsefe ve politik tarih perspektifinden yorumlayan kalemlerin eserlerine göz gezdirdik.

Futbolun asla sadece futbol olarak kalmadığı kitaplar

2000 sonrası şiirin en özgün isimlerinden Bülent Keçeli’nin tüm şiirlerini aynı başlıkta toplayan Murat Üstübal ile erken kaybettiğimiz şairin izlerini sürdük.

Avangard bir ses anarşisi: Düş Görgüsü

Yazar Gürsel Korat, 1994'te Zaman Yeli romanıyla başladığı Kapadokya Dörtlemesi'ni Dönüyor Zaman romanıyla tamamladı. 30 yıla yayılan bu roman serisi, Korat'ın kaleminde Anadolu’nun 700 yıllık tarihini kendi yarattığı zaman mefhumu izleğinin peşine düşerek yeni bir estetik dilin arayışında inşa ediyor. Kapadokya Dörtlemesi'nin diğer üç romanında da (Zaman Yeli, Güvercine Ağıt, Kalenderiye) Kapadokya coğrafyasını mekansal olarak estetik bir varlık olarak yeni bir kavrayışla ele alan yazar, Orta Anadolu'ya özgü deyişlerin, şiirlerin ve mitolojik vurguların dilinden ilhamla alternatif bir anlatı geliştiriyor.Serinin son kitabı Dönüyor Zaman'da anlatı sona yaklaşırken 20. yüzyılın ilk yarısına yönelen yazar dönemin sosyopolitik koşullarını da atmosferin içerisine yedirerek bir yakın tarih anlatımı sunuyor.<img src="https://images.aposto.com/2024/5/5/1718351515539.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kapadokya Dörtlüsü'nün son romanı Dönüyor Zaman, Everest Yayınları'ndan çıktı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ne anlatıyor?&nbsp;Dönüyor Zaman, fırtına sonrasında ortaya çıkan bir mağarada iki gün içinde yaşanan olaylarla açılıyor. Palancı Emin’in hazine bulmak için daldığı bu dehlizlerde 30 yıldır donmuş bir tarih öylece durmaktadır. Orada Kuvvacıların, kadın çetecilerin, muhacirlerin, mübadillerin, Birinci Dünya Savaşı’nın ve Millî Mücadele kaçaklarının anıları vardır. Romanda ayrıca Yunan İçsavaşı, köy enstitülü öğretmenler, Bombay’da esir düşenler, Kore’de yitirilen askerler ve geçmişi araştıran sanat tarihçileri de kendilerine bir yer bulurlar.</li></ul>Yazar Gürsel Korat ile son romanı Dönüyor Zaman'ı merkeze alarak 30 yıla yayılan edebi serüveninin izlerini konuştuk.Çok merak ettiğim bir şey var. Zaman Yeli'ni yazdığınızda bunun bu kadar doğurgan bir metin olarak uzun yıllara yayılacağını hayal etmiş miydiniz? 30 yıla yayılan bu anlatı serüvenini siz nasıl tarif edersiniz?Elbette böyle bir yolculuğun beni beklediğini bilmiyordum. Bu 30 yıl içinde beni en çok şaşırtan şey sonraki kitabımı yazarken bile içeriğin ne yönde ilerleyeceğini kestiremeyişim oldu.&nbsp;Dönüyor Zaman, Kapadokya Dörtlüsü'nün diğer metinlerine kıyasla daha kapsamlı, daha uzun bir süreci kapsayan, çok fazla karakterli ve hacimli. Hikayenin sonuna yaklaşırken eteğinizdeki tüm taşları dökmeyi istediğinizi söyleyebilir miyiz? Bu kez okuru çıkardığınız yolculuk diğerlerinden farklı olarak hangi noktalara temas ediyor?“Eteğimdeki taşların tümünü dökmek istediğimi” artık yeter dediğim için yaptığımı düşünerek söylemişseniz hayır derim. 700 yıla bakmak dağlara bakmaya benziyor: Dönüyor Zaman, uzaktan tam anlaşılamayan ama çıktıkça zirvenin dev gibi olduğu hissedilen tırmanışları andırır. Uzaktan “orada asker kaçakları, çeteciler de var” diye görünür ama yakından bakınca, sorguya çekme bahanesiyle tecavüz edilen kadınların dağa çıktığı ve çetecilik yaptığı bir tarihten söz ettiğim anlaşılır. Bunun Zaman Yeli ile bağlantısı büyük: Her ikisinde de yeraltı komünleri kuruluyor, herkese okuma yazma öğretiliyor, erkek egemenliği reddediliyor ve yeniliyorlar. Yunan İçsavaşı'nı da anlatıyor bu kitap: Türkiye’de asker kaçağı olarak dolaşanların Yunanistan’a mübadelede gittikten sonra “Türk tohumu” olarak aşağılanmalarını, Almanlara karşı savaşlarını, içsavaşa katılmalarını konu ediniyor. Aynı zamanda Türkiye’yi kuranların Balkanlardan gelişini, “gavur tohumu” denerek aşağılanışlarını, Karamanlıcayı, Türkçe ezanı, köy enstitülerini, Kore savaşını ele alıyor. Hele 10 yıl padişah için savaşan ve üç yıl Hint esir kampında yaşayan Delisolak’ın yurduna dönebildikten sonra Kurtuluş Savaşı'ndan kaçmasını bir düşünelim! Çok duygusal ve dramatik!&nbsp;Dönüyor Zaman kronolojik bir son olarak yakın tarihimize yaklaşıyor. Anadolu'nun 700 yıllık tarihine yayılan roman serisini göz önüne aldığımızda böylesi uzun bir anlatıyı bitirmek için özellikle 20. yüzyılın ilk yarısını seçmenizin özel gerekçeleri var mı? Tarihsel olarak epik bir final düşlediyseniz o dönem sizin için ne ifade ediyor?&nbsp;Elbette cumhuriyetin kuruluşu. Bu büyük bir şeydir. Bütün sultanların, çarların, kayzerlerin, kralların yok edildiği bir çağda onurlu bir ülke yaratan tarihimiz bana destansı bir esin veriyor. 700 yıllık boş inançlardan, monarşiden, bilimdışılıktan inanılmaz bir yere çıktık. Fakat yeniyi eski alışkanlıklarla sürdüren bir çağ yaşanıyordu hâlâ. Otorite sevicilik ve bilimdışılık, ötekine düşmanlık, başka insanların malına göz dikme, ırz düşmanlığı ve yiğitlik aynı torbada birbiriyle çarpışıp duruyordu. Nâzım’ın söylediği gibi “Onlar ki toprakta karınca, suda balık havada kuş kadar çokturlar/ Korkak, cesur, hakîm ve çocukturlar” dediğimiz bir halkın macerasına bir tarih fonu önünde sahip çıktığım doğrudur. Epik sonuçsa, işte budur o.Kitap aynı zamanda birçok sosyopolitik unsuru da içeriyor. Birinci Dünya Savaşı'ndan kuvvacılara, mübadeleden Yunan İçsavaşı'na, Kore Savaşı'ndan köy enstitülerine kadar. Bir yakın tarih anlatısı olarak bu kez daha politik bir metinle karşı karşıyayız diyebilir miyiz? Tarih romancılığı literatüründe politize olma kıstasları bu roman özelinde sizce nerede duruyor?&nbsp;Kapadokya Dörtlüsü’nün ve buna bağlı olarak da Dönüyor Zaman’ın politik bir sosyoekonomik gerçekliğin içinde dolaştığı doğrudur ama bunlar politik birer metin değildir. Politikayı anlatan bir edebi metin yazmak, politika için bir tez üretmek anlamına gelmez. Sanat her şeyi konu edinir ama politikanın, dinin veya bilimin öne sürebileceği tezleri yinelemek zorunda değildir ve üstelik onun vereceği dersi de kabul etmez. Sanattan politik çıkarımlar yapılabilir fakat bundan ötesi sanatın özgürlüğünü yok etmek anlamına gelir. Tarih romancılığı ideolojik, sınıfsal veya dinsel bir geri planın önündeki tek tek insanları anlatmakla başlar; onların duyularıyla algıladığı, duvar saatinin ilerleyişiyle hissettiği zaman kesitlerini anlatarak anlam bulur. Büyük tarihî olaylar, tarihsel çıkarımlar, dinsel propagandalar ve sosyolojik tezler sanatla ilgili değildir: Bunları insanlar genellikle sosyoloji, din, bilim, tarih, siyaset bilimi veya sanat tarihi olarak okurlar, edebiyat değil. Sanatın politikayla ilişkisi, bireyin vicdanıyla ilişkisidir: Bundan ötesi parti tüzüklerinin ve siyasal programın konusudur.Roman aynı zamanda kimlik sorunlarını çarpıcı bir biçimde ele alırken halen güncelliğini koruyan gayrimüslim unsurlar, mezhep ve etnisite, sosyalist sola bakış ve LGBTİ+ sorununa dair karakterlerini de hikaye örgüsünde barındırıyor. Bugünün siyasal sorunlarına yönelik tarihsel olarak bir bakış mı getirmek istediniz bu tavırla?Çevrede yaşanan her şeye politik yanıt vermek gerektiğini düşünmek sanatçıya göre değil. Toplumumuzda eşcinsel bir oğul veya kız ebeveynleri hakkında yazmak için güncel siyaseti izlemek yeter şart değil. Daha derinden ve tarihsel olarak kavramak gerek. Ben bunu yaptım. Değindiğim her konunun tarihimizde bir yeri var, gönderme olsun diye hiçbir şeyi romanıma koymadım. Fakat roman sonuçta onu yazanı da aşan, kim bilir neler söyleyen bir şeydir. Bunun yanıtı nedir, tam bilemem. &nbsp;Aynı şekilde anlatıcının dilini kimi zaman yerel ağız ve söylencelerin, deyişlerin, şiirlerin ve mitolojik vurguları olan dilin oyunlarına bırakıyorsunuz. Bu bazen doğanın seslerinden de sesini alıyor, Orta Anadolu lehçesinin kırılmalarından da. Bu yönüyle her yazarın tabiri mümkünse yeni bir dil icat etmesi düşüncesinden hareketle alternatif bir dilin peşinden gittiğinizi söyleyebilir miyiz?&nbsp;Elbette yazarlar yeni bir yazı dili, bir söyleyiş ve kendine özgü bir söylem yaratmalıdır. Bu anlamda alfabeye getirdiğim olanaklar bakımından benden önceki tüm yazarlardan ayrıldığım doğrudur. Artık "nazal n"yi (ñ) benden başka yazarlar da kullanmaya başladı. Görüyorum. Daha fazlasını görmek için Kapadokya Dörtlüsü’ne bakılması gerekir, anlatmayayım.Romanda aynı zamanda sinematografik bir kurgu da gözleniyor. Sinemacılığınızın ve senaristliğinizin romancılığınıza ne ölçüde sirayet ettiğini düşünüyorsunuz? Sahne kurma ve okurun gözünde görsel bir imaj yaratma fikriyle senarist Korat'la yazar Korat'ın hiç çatıştığı oluyor mu?Bunu reddediyorum. Senaryo yazarlığı benim yazarlığımdan önceye konamaz. Benim bazen bir senarist olduğumdan hareketle böyle söylemek doğru değil. Öncelikle bir yazar olduğum için sinemada yer aldığım gerçeği akla gelmeli. Çok uzun zamandır “dilin görselleşmesi” üzerine görüşler öne sürüyorum, duyu organlarının öne çıktığı bir yazı eyleminden söz ediyorum, asıl bunlara bakmalı.Duyu organlarını öne çıkararak yazdığım hâlde, edebiyatımın senaryonun etkisinde kalabileceğini düşünmek bile doğru değil. Tek başına senaryo, edebi olarak eksiktir. Bir senaryo iyi hikaye anlattığı için senaryodur ama yönetmen senaryosu, filmin ulaşacağı son aşamadır: Hatta kurgu masasından önce filmin ne olduğu hakkında açık bir şey söylenemez. İyi bilinmeli ki bir senaryo, yönetmen tarafından çekilmedikçe senaryo için ve sinema dili için örnek gösterilemez. Görüntünün dili görüntüyle olur, yazarlıkla değil.Senaryo yazarlığının roman yazarlığıyla kıyaslanmasını bu nedenle kabul edemiyorum. Senaryosunu yazdığım olayların romanını da yazdım, bunların birbirinin aynı şeyler olduğunu ifade edemem.Kapadokya Dörtlüsü özelinde geriye dönük olarak şunu yapardım ya da şunu yapmazdım dediğiniz şeyler var mı? Gelecek zamanda sizi takip edenleri neler bekliyor? Bir gelecek tahayyülünde bulunmanızı istesem neler söylersiniz?Yapamadığımı düşündüğüm bir şey yok. Gelecek hakkında ise konuşamam. Bütün yalnızlar geleceği konuşur; ben içinde yaşadığım çağdaki dostlarımdan memnunum, yalnız değilim ve bundan mutluluk duyuyorum.

Kapadokya Dörtlemesi serisinin son halkası Dönüyor Zaman'la kitapçı raflarına dönen Gürsel Korat ile son romanının hissettirdikleri, çağrışımları ve onu yazanı da aşan sözleri üzerine. 

Herkes kendi zamanından payını alırken: Dönüyor Zaman

Halit Ziya Uşaklıgil’in hem kişisel anılarını hem de röportaj ve konuşmalarını derleyen “Edebiyatımız Ne Hâlde?” adlı kitabı hazırlayan Erol Gökşen ile konuştuk. 

Uğur Ugan

İskandinav edebiyatı Türkiye'de neden seviliyor?