BoE kararı ve resesyon tartışmaları

İngiltere Merkez Bankası (BoE), resesyon riski tartışmalarına rağmen 50 baz puan ile 1995’ten bu yana en büyük faiz artışı kararını aldı. Böylece politika faizi, %1,25’ten, 2008 yılı sonundan bu yana en yüksek seviye olan %1,75’e ulaştı. Eylül ayında enflasyonun tepe yapacağı öngörülen seviye %13,3’e yükseltildi. Fiyat artışlarının 2023 boyunca yüksek kalacağı uyarısında bulunuldu. 

• Birleşik Krallık’ta enflasyonun, artan gıda ve enerji fiyatları sonucunda %9,4 ile son 40 yılın en yüksek değerine ulaşmasının ardından beklentiler de politika faizinin 50 baz puan artışı yönündeydi. 
• Geçtiğimiz aralık ayında BoE, 2020’den bu yana dünya genelinde faiz artışına giden ilk büyük merkez bankası olmuştu.  

Enflasyon baskısı altındaki ülke ekonomisinin, bu yılın dördüncü çeyreğinde başlayacak ve önümüzdeki yıl boyunca da devam edecek bir resesyona girmek üzere olduğu ifade ediliyor. Benzer bir faiz artışı adımının önümüzdeki dönemde tekrar alınabileceğine dair sinyaller ise resesyon tartışmalarını daha da güçlendiriyor.

Dünya ekonomisi, enflasyondan kurtulmaya çalışırken resesyona sürükleniyor

Küresel ekonomide tartışmaların odağı, sene başından bu yana 180 derece değişmiş durumda. Gündemdeki Covid-19 pandemisi sonrasındaki toparlanma adımları, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından yerini beklenmedik ve hızlı bir biçimde enflasyonda küresel düzeyde artış, para politikasında sıkılaşma adımları ve bir taraftan da ekonomik aktiviteye zarar vermeden “yumuşak iniş” gerçekleştirme çabalarına bırakmış bulunuyor. Resesyon ve stagflasyon ise önümüzdeki döneme dair ana tartışma gündemini oluşturuyor.

• Resesyon (durgunluk) nedir? Resesyon, ekonomik aktivitede uzun süreli bir düşüşü ifade ediyor ve gayri safi yurt içi hasılada gerileme, artan işsizlik ve perakende satışlarda düşüş gibi göstergelerle takip ediliyor. Bir ülke ekonomisinin iki çeyrek üst üste ekonomik küçülme yaşaması hâli, resesyon olarak adlandırılıyor. Öte yandan resesyon, olağanüstü bir dönem olmaktan öte, genişleme dönemleri gibi olağan bir süreç olarak da değerlendiriliyor.
• Stagflasyon: Stagflasyon ise enflasyon varken ekonomik durgunluk yaşanması durumunu ifade ediyor. Stagflasyon tartışması, bizi yaklaşık 50 yıl öncesine götürüyor: 1970’lerin başında Ortadoğu’daki petrol ihraç eden ülkelerin, ABD ve İsrail’i destekleyen diğer ülkelere petrol arzını kesmesi sonrasında; arz şoku yaşanmış, fiyat düzeyi yükselmiş ve küresel ekonomik aktivite yavaşlamıştı.

Böylece, politika yapıcılar, birbirini tetikleyen iki farklı politika seti arasında tercih yapmaya zorlanıyor. İlki, enflasyonu dizginlemek için faiz artışı, para arzının ve tüketici talebinin daraltılması ve ücret artışlarının baskılanması. İkincisi ise durgunluk eğilimine karşı düşük faiz, parasal genişleme, yüksek ücret politikaları ve vergileri azaltarak ekonomik faaliyeti canlandırma. Politika yapıcılar, işte tam da bu iki politika seti arasında bir denge yakalamak üzerine arayışlarını sürdürüyor. 

Resesyon beklentileri, her geçen gün hızlanıyor

IMF, "Küresel Ekonomik Görünüm" raporunda belirtildiği üzere; ABD, Çin ve Avrupa ekonomisinde büyük yavaşlamalar öngördüğü için 2022 büyüme tahminini %3,6’dan %3,2’ye indirdi. Yakın zamanda resesyon yaşanabileceğine işaret edildi. ABD ve Avro Bölgesi özelindeki göstergeler incelendiğinde, raporun yayımlanma tarihinden bu yana küresel ekonominin yavaşladığına dair kanılar daha da güçleniyor.

• ABD ekonomisi, iki çeyrek üst üste daralarak hâlihazırda teknik resesyona girmiş durumda. Haziran ayında 50 ile tüm zamanların en düşük seviyesini gören tüketici güven endeksi, temmuz ayında ancak 51,5'e yükselmiş bulunuyor. Enflasyon, %9,1 ile son 41 yılın zirvesindeyken Fed'in enflasyon takibinde dikkate aldığı PCE fiyat endeksi, haziran ayında yıllık bazda %6,8 ile son 40 yılın en büyük artışını kaydetmeyi sürdürüyor. 

Avro Bölgesi ise ikinci çeyrekte %0,7 büyüdü. Fakat bileşik satın alma yöneticileri endeksi (PMI), temmuz ayında %49,9 ile son 17 ayın en düşük seviyesine; bölgenin en büyük ekonomisi Almanya’da perakende satışlar ise haziran ayında yıllık bazda %8,8 düşüşle 1994’ten bu yana en yüksek oranda geriledi. Gaz krizi, resesyon riskini artıran önemli bir faktör olarak değerlendiriliyor. Bölgede enflasyon, enerji ve gıda fiyatlarındaki artışın etkisiyle temmuz ayında %8,9'a yükselirken Fransa ve İspanya’da rekor tazelemiş durumda.