Brezilya’da Lula dönemi

Brezilya’da pazar günü yapılan devlet başkanlığı seçiminin ikinci turunu geçerli oyların %50,9’unu alan solcu aday Lula da Silva kazandı. Güney Amerika'da Meksika, Arjantin, Bolivya, Peru, Honduras, Şili ve Kolombiya’dan sonra Brezilya’da da sol, merkezden ve merkez sağdan da destek alarak da olsa iktidara geldi.

Lula’nın rakibi aşırı sağcı mevcut başkan Jair Bolsonaro’nun oy oranı %49,1’de kaldı. Bolsonaro, görevdeyken aday olduğu halde seçimi kaybeden ilk başkan olarak Brezilya demokrasi tarihine geçti. 214 milyon nüfuslu ülkede iki aday arasındaki oy farkı sadece 2 milyon oldu.

Anketlerin öngördüğünden daha az bir farkla seçilen yeni başkan Lula, 1 Ocak 2023’te görevi devralacak.

Korkutucu kutuplaşma

Bir ay önce yapılan seçimin ilk turunda Lula %48,4, Bolsonaro ise %43,2 oranında oy almıştı. Anketler Lula ve Bolsonaro arasında daha büyük bir fark olacağını tahmin etse de merkez sağ ve soldaki iki adayın Lula’nın oylarını bölmesi ve seçime katılımın da beklenenden düşük olması sonucunda ikinci tura gidilmişti. Lula ilk turda elenen adayların da desteğini alarak ikinci tura girmişti.

Bu turda da beklenen şekilde görece zengin ve milliyetçi güney bölgesi Bolsonaro’yu, yoksul ve devrimci kuzey bölgesi ise Lula’yı destekledi. Seçim günü ülkenin kuzeydoğusunda polisin yoksul mahalleleri kentlere bağlayan yolları kapatarak oy vermeye giden vatandaşları engellediğine yönelik haberler, seçim güvenliğine dair endişe yarattı. Sosyal medyada Bolsonaro yönetimine büyük tepki gösterildi.

77 yaşındaki Lula, sonuçların açıklanmasının ardından kendisini destekleyen kalabalığa yaptığı ilk konuşmada “Ülkenin barış ve birliğe ihtiyacı olduğunu” söyledi. Seçim kampanyasının oldukça sert geçtiği, toplumsal kutuplaşmanın had safhaya ulaştığı ülkenin yeni lideri "Brezilyalılar artık kavga etmek istemiyor. Kimse bölünmüş ve sürekli savaş durumunda bulunan bir ülkede yaşamak istemez“ dedi ve 33 milyondan fazla Brezilyalıyı etkileyen açlığı bitireceğini belirtti. "Bugün dünyaya Brezilya'nın geri döndüğünü söylüyoruz" ifadesini kullanan Lula, Amazon ormanlarındaki tahribata karşı da önlem alınacağını duyurdu.

Bolsonaro’dan açıklama bekleniyor

Seçimden önce destekçilerine silahlanma çağrısı yapan, kaybetmesi halinde seçim sonuçlarını tanımayacağına dair endişe duyulan Bolsonaro’dan şu ana dek mağlubiyeti kabullenen ya da reddeden bir açıklama gelmedi. Sonuçların açıklanmasının ardından bir arada oldukları meydanlarda dua eden Bolsonaro destekçilerinin pazartesi günü de çeşitli illerde yolları kapattığı ve seçim sonucuna itiraz ettiği haberleri yayıldı. Bolsonaro yanlıları sık sık Lula’nın geçmişte yargılandığı yolsuzluk davasına atıfla "Hırsız Lula” sloganları attı, Lula’nın başkanlığını tanımayacaklarını duyurdu.

Bu seçim, “seçimli otoriter” olarak sınıflandırılan bir siyasi sistemde demokratik yollarla iktidar değişimini gözlemlemek adına uluslararası kamuoyu tarafından merakla takip ediliyordu. Başta ABD Başkanı Joe Biden ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron olmak üzere dünya liderlerinden Lula’ya gönderilen tebrik mesajlarının, Bolsonaro’ya sonuçları tanıması yönünde uluslararası baskı kurulması amacı taşıdığı yorumları yapıldı.

“Tropiklerin Trump’ı” olarak bilinen, seçimden önce de eski ABD Başkanı Donald Trump’ın açık desteğini alan Bolsonaro’nun yine de sonuçları tanımamakta ısrarcı olabileceği, ya da kendisi sonuçları tanısa bile destekçilerinin devir teslimi engellemeye yönelik eylemlerde bulunabileceği endişesi hala sürüyor. Bolsonaro'nun çalışma arkadaşlarından "güçlü muhalefet" yapacaklarına dair mesajlar, bu endişeleri şimdilik bir nebze gideriyor. 

Lula’yı bekleyen zorluk

100 milyon insanın yoksulluk sınırının altında yaşadığı ülkenin gelişmemiş bölgelerinde ciddi bir barınma, ulaşım ve enerji altyapısı sıkıntısı var. Sosyal yardımların artmasının ya da küçük vergi politikası değişikliklerinin bu sorunları kalıcı olarak çözmeyeceği yorumları yapılıyor.

Bolsonaro bu seçimde yenilgiye uğratılsa da gördüğü büyük destek, Evanjelik kimliğini, dini değerleri, güçlü orduyu ve aileyi sahiplenen “Bolsonarizmin” hala çok güçlü olduğunu gösteriyor. Lula’nın vaatlerini yerine getirmekte başarısız olması ve karşısındaki güçlü muhalefet tarafından yıpratılması halinde bir sonraki seçimde Bolsonaro’ya geri dönüş şansı doğabilir gibi gözüküyor. Tıpkı, Biden liderliğindeki Demokratların bu ay yapılacak ara seçimde yasamadaki çoğunluğunu Trumpizm etkisinden çıkamayan Cumhuriyetçilere kaybetmesinin beklendiği gibi.