Önce sevinçle karşılandı, sonra tartışılmaya başlandı: BYD'nin Türkiye yatırımı

Çin’in en büyük batarya ve otomotiv üreticisi BYD, geçen hafta Türkiye’de 1 milyar dolar yatırımla fabrika kuracağını duyurdu. Bu hamleyle birlikte şirket, Türk otomotiv sektörüne 27 yıl sonra ilk dış yatırımı yapan marka oldu. Yatırım, önce büyük bir sevinçle karşılandı. Fakat karşıt görüşlerin ortaya çıkması gecikmedi.

Önce üst düzey yöneticilerin, geçen hafta basın toplantısında gazetecilere yaptıkları açıklamalara bakalım. Yapılan basın toplantısında yüzler gülüyordu. ALJ Türkiye ve Avrupa Başkanı Ali Haydar Bozkurt ve BYD Türkiye Genel Müdürü İsmail Ergun, düzenledikleri basın toplantısında gazetecilerin sorularını yanıtladı. Konuşmaya önce başlayan Bozkurt duygularını şu şekilde dile getirdi: 

“Öncelikle bir Türk vatandaşı olarak BYD gibi dünya devi bir markanın ülkemizde otomobil üretme kararı almasından dolayı çok mutlu olduğumu ifade etmeliyim. 27 yıl sonra böylesine bir otomotiv yatırımının gelmesi ve BYD’nin üretim için Türkiye’yi seçmiş olması bizi çok gururlandırıyor. BYD’nin Türkiye fabrikası ciddi bir istihdam ve ihracat rakamı sağlayacak. 

Biz, ALJ Türkiye olarak geçen yıl BYD ile distribütörlük anlaşması imzalamıştık. 1998 yılından beri Türkiye’deyiz ve farklı alanlarda yatırımlar yapmaya devam ediyoruz. ALJ’nin en büyük pazarlarından biri Türkiye ve her zaman iş ortaklarımıza ülkemizin yatırım için doğru yer olduğunu anlattık.

Hepinizin bildiği gibi son yıllarda Çin merkezli markaların yeni teknolojiye sahip ürünlerle dünyaya açılması, çok sık konuşulur hâle gelmişti. Daha önce yaptığımız değerlendirmelerde de Çin merkezli firmalar global pazarlara açılmak istiyorlarsa Türkiye’nin yerel avantajları nedeniyle en doğru lokasyon olduğunu ifade etmiştik. Böylesine büyük bir yatırımın resmî olarak gerçekleşmesi yıllar alabilecek bir süreç… Ancak çok hızlı bir şekilde imzalar atıldı ve kendi alanında lider bir marka olan BYD’nin Türkiye’de yatırım yapması kesinleşti.

BYD’nin Türkiye’de yaptığı yatırım, başka markaları da tetikleyecektir. Bu yatırımın örnek olarak gösterileceğini düşünüyorum. Sadece Çin merkezli markalar değil, diğer coğrafyalardan markaların da Türkiye’nin yatırım için doğru yer olduğunu görerek ülkemizi yatırım konusunda radarlarında tutacağına yürekten inanıyorum.”

'BYD, çok agresif biçimde büyüyecek'

Bozkurt’tan sonra konuşan BYD Türkiye Genel Müdürü İsmail Ergun ise konuyla ilgili şu açıklamaları yaptı:

“BYD’nin marka lansmanını geçen yılın Ekim ayında yapmıştık. Bugün geldiğimiz noktada ise BYD’nin yatırım kararı büyük önem taşıyor. BYD’nin devasa üretim tesisi, markanın Avrupa’da büyümesi için en önemli merkezlerden biri olacak. Manisa’da tesisin inşa edileceği ilgili alanı ziyaret ettik ve başlangıçta 150 bin araç kapasitesiyle yapılacak tesisin arsası, genişlemeye müsait olarak planlandı. Buradaki tesiste, elektrikli ve plug-in hibrit modellerin üretimi yapılacak. 

BYD Türkiye, operasyona başladığı günden bugüne BYD Başkanı, Avrupa Başkanı ve Dünya Başkan Yardımcıları birçok kez ziyarette bulundular. Her geldiklerinde Türkiye pazarına olan inançlarını çok kuvvetli dile getirdiler. BYD Başkanı Wang Chuanfu, bayilerimize yaptığı ziyaretlerde bu niyetlerini kuvvetli söylemlerle dile getiriyordu. Biz ilk günden itibaren planlarımızı buna göre yaptık.

BYD’nin yatırım kararı, markanın Türkiye’de yeni bir döneme girmesini sağlayacak. Önümüzdeki dönemde BYD’nin çok agresif biçimde büyüyeceğini göreceğiz. Türkiye pazarında dengeleri çok hızlı bir şekilde değiştireceğiz. Tam elektrikli ve şarj edilebilir hibrit modellerimizle BYD çok hızlı bir büyüme elde edecek. 

Yatırım teşvik belgesi, Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra Kasım-Aralık aylarında araçlarımızı daha ulaşılabilir bir şekilde sunmaya başlayacağız. Bu da BYD’nin 2024 yılını 10 bin adet civarında bir satış rakamıyla tamamlamasını sağlayacak. Sonraki yıl ise bunun en az üç katını satacak kadar potansiyele sahip olacağız. Model sayılarımız da hızla artacak. Aynı zamanda üretim planlamalarına bağlı olarak yıl sonunda, BYD ATTO 3 ve SEAL U DM-i modelleri dışında elektrikli bir model daha sunmayı planlıyoruz. Agresif büyümeyle birlikte markamız 3 yıl içinde binek otomobil pazarında Türkiye’de en çok tercih edilen ilk üç marka arasında yer alacak.

BYD, çok hızlı hareket eden bir marka olarak 2026 yılının sonuna kadar üretim yatırımını tamamlamak üzere bir sözleşme imzaladı. Bununla birlikte BYD, bu üretimi çok daha erken bir süreçte başlatmak üzere çalışmalar yapıyor.

Mevcut pazar dengelerinin değiştiği bir dönemde Türk tüketicisine uygun modelleri satışa sunacağız. Bugün sınırlı sayıda sattığımız tüm modellerimizden tüketici çok mutlu. Pazarda memnuniyet açısından üst noktalarda yer alıyoruz. Diğer yandan bayilikle ilgili de çok fazla talep alıyoruz ve bayi adetlerimiz de hızlı bir şekilde artmaya devam edecek. Bayi adedimizi yıl sonunda 20’ye, önümüzdeki yıl ise 40’ın üzerine çıkarmayı hedefliyoruz.” 

Macaristan ve Türkiye yatırımı karşılaştırması

Bu görüş ve düşünceler, elbette BYD tarafından dile getirilenler. Ancak açıklamadan bir hafta sonra, bu yatırımla ilgili farklı düşünenler de oldu. Örneğin Alphan Manas, konuya şu bakış açısını getirdi:

“Size birbiriyle bağlantılı iki bilgi vereceğim. BYD’nin Türkiye’ye 1 milyar dolar yatırıp yatırmayacağına daha sonra siz karar verin… 

• BYD, Macaristan’da 500 milyon avro yatırım ile yıllık 300 bin otomobil üretim kapasitesine sahip bir üretim tesisi kuracak. Macarlar, teşvik olarak sadece 120 milyon avro altyapı yatırımı yapacak. 

• BYD, Türkiye’de 1 milyar dolar yatırımla 150 bin araç üretim kapasiteli tesis kuracak. Türkiye’nin sağlayacağı vergi teşviki Macarların verdiğinin iki katı. 

Ne diyorsunuz?”

'Yolcu garantili havalimanı gibi'

Sonrasında bir farklı iddia da Gazete Pencere’den geldi. Gazete Pencere yazarı Emre Özpeynirci, şu görüşü öne sürdü:

“1 milyar dolarlık BYD yatırımıyla ilgili hemen uygulanmaya başlanacağı söylenen gümrük vergisi muafiyeti ve ÖTV indirimlerinin henüz fabrika ortada bile yokken sunuluyor olması büyük tartışma yarattı. Çünkü fabrika inşaatı tamamlanıp üretime başlanana kadarki 2-3 sene içinde BYD yaklaşık 100 bin araç ithal edip satsa, bu sağlanan avantaj neredeyse fabrika yatırım maliyetini karşılayacak bir tutara denk geliyor. Bu durum, ‘Yolcu garantili havalimanı ihalelerine benziyor’ şeklinde yorumlanıyor.”

İhtimal üzerine dayalı bu bakkal hesabı, gerçek olur mu bilinmez. Ancak bu yorumların BYD’nin Türkiye’ye gelmesinden rahatsız olan bazı sektör yöneticilerinin hoşuna gideceği de aşikar… Özpeynirci’nin bu iddialar için Bozkurt’tan veya BYD’den görüş almaması da dikkat çeken bir nokta. 

Şimdi açıklama yapma sırası BYD’nin üst yönetiminde… Türk otomotiv sektörüne 27 yıl sonra gelen bu yatırımın keyfi, 27 gün sürdürülemedi.