BYD’nin yatırımı Togg’u bitirir mi?

Çin’in en büyük batarya ve otomotiv üreticisi BYD’nin Türkiye’ye yatırım kararı, büyük bir sevinçle karşılanmıştı. Dile kolay, tam 27 yıldır otomotiv sektörüne yurt dışından bir yatırım yapılmadı. Volkswagen, üretim için Türkiye’ye gelecek gibi olmuştu ama son anda vazgeçti. Oysa üretim tesisi için Manisa’da yer bile ayarlanmıştı. İşte şimdi o alana BYD yerleşecek ve yılda 150 bin araç üretecek. BYD’nin yatırımının toplam maliyeti ise 1 milyar dolar.

Yatırımın arkasında Türkiye’de satılan ve Çin merkezli üreticilere uygulanacak vergiye maruz kalan modeller için indirim alma planları olduğu iddia edildi. “Daha fabrika kurulmadan bu indirim de nereden çıktı?” denildi. Bu yatırım, daha Resmî Gazete’de yayımlanmadan ve anlaşmanın ayrıntıları ortaya çıkmadan da “dedikodu mekanizması” çalışmaya başladı. 

Bu sırada girişimci Alphan Manas da konuya müdahil oldu. Oldukça temkinli olan Manas, “Daha sözleşmenin ayrıntılarını bilmiyorum ama anlaşmayla ilgili şüphelerim var” demişti. Otomotiv sektörünün tanınan isimlerinden olan Manas’ın bu çıkışı, doğal olarak ilgi çekti. Biz de mikrofonu Manas’a uzattık. Kendisiyle neden BYD’nin yatırımından şüphe duyduğunu ve en büyük zararı Togg’un göreceğine yönelik iddiaları konuştuk. 

“Ben temkinli yaklaştım; çünkü bildiğim ve gördüğüm kadarıyla Çin merkezli otomotiv firmaları, Çin hükümetinden özel imtiyazlar alıyor ve dolayısıyla diğer pazarlara çok iyi fiyatlarla giriş yapıyor. Bu da haksız rekabeti doğuruyor. Türkiye, Çin'in bu şekilde pazara girmesini engellemek için haklı olarak bir vergi uygulamasına gitti. Çin merkezli firmalar ne yapıyor? Avrupa'ya girmek istiyorlar. Şimdi Avrupa'ya girerken bir ayak olarak Türkiye'yi kullanabilirler veya Doğu Avrupa'da Bulgaristan ve Romanya gibi bir ülke seçebilirler.”

BYD'nin vaatleri abartılı mı?

Manas, yatırımla ilgili verilen rakamların abartılı olduğu görüşünde:

“BYD’ciler ‘Türkiye'de bir pozisyon alalım ama fabrika kurulunca da mal satalım’ dediler. Ben buna karşıyım. ‘Çin merkezli üreticiler sözlerini tutmaz’ diyemeyiz; tutarlar evet, ama esnetirler. 2026’ya kadar fabrika kuruluşu olur veya olmaz. Zaten o kadar büyük bir yatırım, rakamsal olarak mümkün değil. Yani Macaristan'a yapılan yatırım, 500 milyon dolar civarında. Zannediyorum, orada 200 bin araç üretilecek. Yani Türkiye ile karşılaştırdığımızda bir kere rakam, abartılı bir rakam. Çalışan sayısı da abartılı. O kadar kişinin istihdam edilmesi de mümkün değil. Ama olsun; bunlar PR faaliyetidir. Türkiye'ye parasal olarak olmasa da PR olarak bir can suyuydu bu…"

Ayrıca, Togg'a da bir çözüm bulmak gerektiğini düşünüyor:

"Ama bunlar Türkiye'nin önünü açacak şeyler değil. Togg’a bir çözüm bulmak zorundalar. Şu anda Togg’u komple kilitlediler. Togg’un mutlaka ve mutlaka çok hızlı bir şekilde organize edilmesi ve bir Çin merkezli firmayla ortaklık kurması gerekiyor. Marka bizimdir, siyasi bir projedir. Siyasi olduğu için de oy verenlerin aldığı, oy vermeyenlerin almadığı ve bu nedenle satışların düşük olduğu bir durumla karşı karşıyayız.”

Manas: Togg siyasi ömrünü tamamladı

Manas, Togg'un satışlarının daha yüksek olabileceğini, ancak siyasi bir proje olarak konumlandırılmasının bunun önünde engel olduğunu düşünüyor:

“Oy vermeyenlerin gelir düzeyi, oy verenlerin gelir düzeyinden daha yüksek olduğu için Togg, daha çok satış yapabilecekken yapamadı. Bu bedel de ödendi; çünkü Togg, siyasi bir proje. Siyasi bir proje olmasaydı şu anda Togg ile ilgilenilirdi. Güncel olarak Togg ile ilgilenen yok—Togg kullanan bir bakan da yok. Ama işte Togg’un tasarımının başında Murat Günak var. 10X modeli tamamıyla Pininfarina’nın ilk tasarımıdır, 2016 tasarımıdır. Gerçi tasarım da eskidi şu anda, 8 yıllık bir tasarım hâline geldi. Yani gelecek sene, artık o tasarım satılmaz. O noktada ya çok büyük bir makyaj ya da modelin değişmesi gerekiyor.

Devlet bir karar verdi ve ‘Togg, siyasi anlamda ömrünü tamamladı. Siyasi olarak şu anda BYD, PR yapacağı için bizim açımızdan daha önemli’ dedi. Dolayısıyla bu PR, Togg’un PR’ını bastırdı. Togg’u ölüme terk ettiler.”

'Kurtuluş reçetemiz: Togg’u başkasına ürettirmek'

Manas, BYD'nin elde ettikleri diğer markalara da cazip gelirse Türkiye'ye yatırımların artabileceği görüşünde:

“BYD’nin dışında Chery ve MG de Türkiye'de yatırım düşünüyor. Onun dışında Skywell gibi birkaç tane daha Çin merkezli firmanın Türkiye’de yatırım yapacağı konuşuluyor. Fakat onlar için Türkiye pazarı, çok ufak bir pazar. Eğer BYD’nin elde ettikleri, onları da cezbederse yatırım yapabilirler. 

Aslında bu tamamıyla bir gümrük vergisinden kaçma projesi. Dolayısıyla onlar da aynı şeyi yapacaklar. Ama ben diyorum ki Togg’un fabrikasını çok acil satalım ve biz Togg’da kiracı olalım. Hatta ve hatta Togg’u Chery’ye ürettirelim. Chery diyorum ama herhangi bir firma da olabilir. ‘Fabrika senindir, satıyorum ama Togg’u da üreteceksin. Bize yılda şu kadar üretmen gerekiyor. Biz Ar-Ge yapacağız. Bütün fikrî hakları, tasarımı, tescili, patenti bizde kalacak ve Togg yoluna bir Türk markası olarak devam edecek. Bizim adımıza sen fason üretim yapacaksın’ diyelim. Bizim kurtuluş reçetemiz bu. Bu senaryo dışında, Togg gerçekten yok olur gider.

BYD'nin elektrikli araç üretimini içeren yatırımı, Togg’un ölüm fermanı. BYD, şu anda Togg’u devirmek için biraz itti. Togg zaten devrilmek üzere… Üstelik BYD, hibrit otomobil de getireceğini söylüyor. Şirketin içten yanmalı çok ucuz modelleri de var.

BYD’ye verilen imtiyazların açıklanması lazım. Yoksa herkes farklı düşünecek. Bugün Türkiye’de üretim yapan herkes rahatsız olmuştur.”

Şimdi gözler Resmî Gazete’de

Evet, bunlar Alphan Manas’ın düşünceleri… Madalyonun arka tarafında bir başka söylenti daha dolaşıyor. İddialara göre Togg’un hissedarlarından olan Anadolu Grubu’nun yöneticileri, BYD’yi bir tehlike olarak görüyor. Bu iddia da Alphan Manas’ın söyledikleriyle örtüşüyor. 

Anadolu Grubu, bir yandan Togg’un hissedarıyken diğer taraftan da Kia’nın distribütörlüğünü yapıyor. Yani iki koldan da BYD’nin rakibi pozisyonunda yer alıyor. İşte bu nedenle BYD’ye muhalif seslerin bu kanaldan yükseldiği, otomotiv sektöründe konuşulan iddiaların başında geliyor. Şimdiyse gözler, Resmî Gazete’de… Bu işin ayrıntıları açıklandığında her şey netleşecek.