Dağlık Karabağ: Üçlü masa

10 Ocak’ta Kremlin’den yapılan açıklamanın ardından pazartesi günü Rusya’da bir araya gelen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Dağlık Karabağ’daki son durumu değerlendirdi. 1992 yılından bu yana Ermenistan tarafından işgal altında tutulan Dağlık Karabağ’da 44 gün süren savaşın ardından 9-10 Kasım 2020 tarihlerinde ateşkes sağlanırken 4 saat süren üçlü görüşme, ateşkesin ardından liderleri ilk kez bir araya getirdi. Basın toplantısında açıklamalarda bulunan Putin, Rusya barış gücünün yükümlülüklerini yerine getirdiğini ve asayişin büyük ölçüde sağlandığını bildirdi. Türkiye, beklenenin aksine görüşmede yer almazken buluşma ve çıktıları Rusya’nın bölgedeki nüfuzunu korumak istediği yönünde yorumlandı. 

• Bölgedeki dengeler: Rusya’dan gelen bu acele adımın Türkiye-Azerbaycan arasında artan iş birlikleri ve Azerbaycan Savunma Bakanlığı tarafından geçtiğimiz günlerde yalanlanan Türkiye’nin Gence, Lenkeran ve Gebele’de askerî üs kuracağı iddiaları üzerine gerçekleştiği düşünülüyor. Dağlık Karabağ’da kullanılan Türkiye ve İsrail yapımı SİHA’lar, Iğdır-Nahçıvan arasında kurulacak yeni boru hattı ve demir yolu, Pakistan’ın Azerbaycan’a verdiği destek ve 13-14 Ocak’ta gerçekleşecek Azerbaycan-Pakistan-Türkiye üçlü zirvesi bir eski Sovyet ülkesi olan Azerbaycan’ın Rusya eksenli politikalardan uzaklaşma ihtimalini kuvvetlendiriyor. Avrupa Birliği’nin enerji güvenliği gibi kaygılar nedeniyle Rusya’ya alternatif kaynaklarla yakın finansal ve jeopolitik ilişkiler kurması da Rusya’yı geçmişten gelen stratejik ortaklıkları korumak için teşvik ediyor.
   
• Sonrası: Dağlık Karabağ ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti yıllar süren çatışma ve işgal nedeniyle ekonomik problemler ve ulaşım altyapısında aksaklıklar yaşıyor. Sınır kapılarının kapanması, boru hatlarının ve demir yollarının çatışmalar ve siyasi çıkmazlar nedeniyle işlerliğini yitirmesiyle iktisadi potansiyeline erişemeyen iki bölge ateşkesi takip edecek barış sürecinden oldukça umutlu. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da desteklediği 6 paydaşlı platform (Rusya, Türkiye, Azerbaycan, İran, Gürcistan ve Ermenistan) bölge için pek çok yatırım ve iş birliği fırsatı doğurarak Asya ticareti ve enerji hatları için önemli bir merkez oluşturacak. Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev’in Ermenistan’la iş birliği için açık kapı bırakması da savaş sonrası süreçte özellikle Çin’in Bir Kuşak Bir Yol girişiminin bölgeye odaklanması için gereken olumlu havayı yaratabilir.
   
• İlk çıktılar: Bölgedeki ticaret ve ulaşım ilişkilerindeki engellerin kaldırılmasına ilişkin 9 Kasım tarihli bildirinin uygulanabilmesi için başbakan yardımcılarından oluşan üçlü çalışma grubu kurulacak. Çalışma grubu 30 Ocak 2021 tarihine kadar ilk toplantısını gerçekleştirecek, demir yolu ve kara yolu iletişimine dair ana çalışma alanlarıyla tarafların belirleyeceği öncelikli konuları listeleyecek. Çalışma grubunun eş başkanları makam ve kuruluş temsilcilerinin yer alacağı uzman alt gruplarını onaylayacak ve bu gruplar bir aylık süreçte gerekli kaynak ve önlemleri içeren proje planını gruba sunacak. Ayrıca çalışma grubu, Azerbaycan ve Ermenistan üzerinden geçen ulaşım ağlarının inşası ve güvenliği için de iki ülke tarafından en üst düzeyde onaylanmak üzere liste ve takvim hazırlayacak.