Depremlerin Suriye boyutu

6 Şubat’ta meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler, 10 ilimizde büyük yıkıma yol açtı ve 42 binden fazla vatandaşımız hayatını kaybetti. Depremler, Suriye’nin kuzeyinde de birçok kenti etkiledi ve binlerce insanın hayatını kaybetmesine neden oldu. Suriye’de 2011 yılında başlayan iç savaştan beri Beşar Esad liderliğindeki Şam yönetiminin saldırıları ve başta Rusya olmak üzere dış müdahalelerin de etkisiyle sürekli olarak yıkıma uğrayan kuzey bölgeleri, depremlerin de etkisiyle ağır hasar aldı. Arama-kurtarma faaliyetlerinin yetersizliği, uluslararası yardımların bölgeye ulaşmada yaşadığı zorluklar ve hâlihazırda büyük oranda tahrip olmuş altyapı nedeniyle yıkıma uğrayan bölgelerde büyük can kayıpları yaşandı. Bölgede depremzedeler, başta barınma ve gıda olmak üzere temel ihtiyaçlara ulaşmakta sorun yaşıyorlar.

“Kriz içinde kriz”

Birleşmiş Milletler (BM) ve Şam yönetimi, Suriye’nin kuzey bölgelerinde depremler nedeniyle 5 bin 800’den fazla insanın hayatını kaybettiğini açıkladı. Yaralı sayısının ise 12 binden fazla olduğu aktarılıyor. Öte yandan, BM, depremlerde yıkılan evler nedeniyle 5 milyon 370 bin Suriyelinin evsiz kaldığını ve bunun bölgede büyük bir barınma krizi yaratacağını ifade ediyor. 12 yıldır devam eden iç savaşta yaşanan can kayıpları ve yıkımların ardından depremin yarattığı hasar "kriz içinde kriz" olarak tanımlanıyor. Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) Genel Sekreteri Jagan Chapagain de Suriye’nin kuzeyinde depremden etkilenen bölgelerde salgın hastalıkların ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.

Yardım faaliyetleri

Depremlerin ardından Suriye’deki arama-kurtarma faaliyetleri büyük çoğunlukla BM, Beyaz Baretliler gibi uluslararası sivil inisiyatifler ve bölgedeki vatandaşlar tarafından gerçekleştirildi. Yabancı ülkeler ve BM tarafından gönderilen yardımların bölgeye ulaşmakta büyük zorluk yaşadığı açıklanmıştı. Bunun üzerine Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, "Cilvegözü sınır kapısı açık. İki kapının da açılması için çalışıyoruz. Bu siyasi değil insani bir konu. Gelen yardımların Suriye'ye ulaşması adına gerekli desteği de veriyoruz." diyerek uluslararası yardımların Suriye’ye girebilmesi için sınır kapılarının açıldığını açıkladı. Şam yönetimi de BM yardımları için iki sınır kapısının açıldığını duyurdu. Buna rağmen yerel örgütler, bölgeye ulaşan yardımların sadece %25’inin BM yardımları olduğunu ve uluslararası yardımların %90’ının Esad yönetimindeki bölgelere gönderildiği için kendilerine ulaşmadığını belirtiyor. Deprem bölgesine ulaşmaya çalışan Sınır Tanımayan Doktorlar (Doctors Without Borders) inisiyatifi de Esad rejiminin uluslararası yardımların bölgeye ulaşmasını engellediğini ifade ediyor.

Suriye'ye dönüşler başladı

Türkiye’de depremler nedeniyle hayatını kaybeden Suriyeli sığınmacılara ilişkin resmî bir veri açıklanmadı ancak bazı kaynaklar 1500’den fazla Suriyelinin hayatını kaybettiğini iddia ediyor. Depremlerin ardından tartışılan bir diğer önemli konu ise göç. Sosyal medyada Suriye’de evleri yıkılan binlerce kişinin Türkiye’ye doğru geldiği haberlerine Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar’dan yalanlama geldi. Akar, Türkiye’ye bir göç olmadığını; ancak Türkiye’de yaşayan 20 binden fazla Suriyelinin ülkelerine döndüğünü açıkladı. Deprem bölgesindeki 10 ilde ikamet eden Suriyeli sığınmacıların ülke içinde başka illere gitmesi için gereken izin belgesi ise askıya alındı. Mülteciler Derneği’nden yapılan açıklamada Suriyeli sığınmacılara ilişkin "Bölgeden ayrılırken yol izin belgesi gerekmemektedir" denildi ve "Gidilen illerde kamu kurum ve kuruluşlarındaki konaklama imkanlarından faydalanılamayacaktır" duyurusunda bulunuldu.

Esad’a destek çağrıları

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı, Arap ülkelerinin Suriye’yi izole etmesinin olumlu bir sonuç doğurmadığını ve mültecilerin geri dönüşü de dahil olmak üzere insani meselelerin görüşülebilmesi için Şam yönetimi ile diyalog kurulması gerektiği konusunda görüş birliği oluşmaya başladığını açıkladı. Bu açıklamaya paralel olarak depremin ardından Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün’den Suriye’ye resmi ziyaretler yapılmıştı. Beşar Esad da Umman’a resmî bir ziyaret gerçekleştirdi. Bunlara ek olarak, Ürdün Kralı II. Abdullah ve Mısır Cumhurbaşkanı Sisi, Esad’ı arayarak taziye ve destek mesajlarını iletti. Nitekim Beşar Esad da depremzedelerin insani yardıma acil ihtiyacı olduğunu ve bu nedenle Suriye’ye uygulanan uluslararası yaptırımların kaldırılması çağrısında bulundu. Türkiye ile Suriye arasında ise deprem nedeniyle resmî bir temas gerçekleşmedi. Öte yandan, İsrail'in 19 Şubat'ta Şam ve çevresine yönelik hava saldırısında 5 kişinin hayatını kaybetmesi ve 15 kişinin yaralanması bölgede büyük tepki topladı.