Ekmek ve Simit Fiyatlarının Belirlenmesinde Yeni Dönem

Ekmek ve simit fiyatlarına müdahalenin önünü açan bir düzenleme geçtiğimiz hafta Resmî Gazete’de yayımlandı. Esnaf ve Sanatkârlarca Üretilen Mal ve Hizmetlerin Fiyat Tarifeleri Hakkında Yönetmeliğin 5. bölümüne yapılan eke göre, ekmek ve simit fiyatlarını ilgili belediye, Ticaret İl Müdürlüğü, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, ticaret ve sanayi odası veya ticaret odası ile ilgili odanın temsilcilerinden oluşan bir komisyon değerlendirecek. Yerel yönetim, taşra teşkilâtı ve ilgili odaların oluşturduğu il geneli komisyonun onayının yanı sıra bu düzenleme Ticaret Bakanlığının olumlu görüşünün alınması koşulunu da getiriyor. Buna göre, fiyatları Bakanlığın görüşü alındıktan sonra komisyon belirleyecek.[8] Bu düzenleme ile Ticaret Bakanlığının olumlu görüş vermediği durumda belirlenen ekmek ve simit fiyatlarının onaylanması ve yürürlüğe girmesinin önü kapatılmaktadır. 

Son yıllarda yaygınlaşan pratiklerden biri de iktidarın artan hayat pahalılığıyla müdahaleci bir anlayışla mücadele etmeye çalışması. Bunun üretici ve tüketiciler açısından birçok sorun çıkarabileceğini daha önce uygulanan benzer müdahalelerden tahmin etmek gerekir. Fiyatların serbest piyasa koşullarında arz ve talep dengesiyle belirlenmesi gerekirken, bu tür bir müdahale piyasada dengesizliklere yol açabilir. İlk olarak, belirlenen fiyatlar popülist saiklerle maliyetlerin altında kalırsa ve üreticilerin göze alamayacağı bir düzeyde kalırsa, ekmek ve özellikle simit üretimi azalabilir. Veyahut girdi maliyetlerindeki artış, ekmek ve simit gibi Türkiye’de temel sayılabilecek gıda maddelerinin üretiminde daha düşük kaliteli malzeme kullanılmasıyla sonuçlanabilir. 

Öte yandan fiyat kontrolü nedeniyle kâr marjlarını korumak isteyen veya sabit gelir beklentisi altındaki üreticiler, tüketicilere daha az seçenek ve kalitesiz ürünler sunabilir. Her ne kadar TESK genelgesine göre içli simit, kaşarlı simit, zeytinli simit, tereyağlı simit gibi mamulleri kapsamıyor olsa da, geleneksel anlamdaki simidin kalitesinde yine de bir düşüş yaşanabilir. Un ve fiyatı dövizle belirlenen susam bu kalite standartlarını düşüren temel faktörlerden birisi olabilir. Nitekim öteden beri simitten önce ekmeğin benzer bir süreci yaşadığını ve maliyetlerdeki artış ile fiyat baskılamasının sonucunda neredeyse her zaman ekmeğin kalitesini düşürüldüğüne şahit olduk.[9] [10]

Bu tür düzenlemeler aracılığı ile, kısa vadede tüketiciler için yararlı gibi görünse de uzun vadede piyasa mekanizmalarına müdahale etmenin ve serbest piyasa ekonomisine zarar vermenin kötü sonuçları olabilir. Piyasa dinamiklerinin bozulması, maliyetlerin karşılanamaması, kalite düşüklüğü, çeşitlilikte azalma ve son yıllarda Türkiye’de büyük tehlike altında bulunan küçük işletmelerin devamlılığının tehlikeye atılması bunların başında gelmektedir. Bu sebeplerle iktidarı, bu tür palyatif ve popülist çözümler bulmak yerine, hayat pahalılığının altında yatan asıl nedenlere yoğunlaşmaya ve ortodoks politikaları takip etmeye davet ediyoruz.

1 https://www.anayasa.gov.tr/tr/duyurular/anayasa-mahkemesi-baskan-secimi/

2 https://www.youtube.com/watch?v=8sRHsoN0KnA

3 https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-231540

4 https://www.evrensel.net/haber/488955/trt-cumhur-ittifakina-millet-ittifakindan-85-kat-fazla-yer-ayirdi

5 https://gazeteoksijen.com/secim-2024/ozelden-trt-tepkisi-kuruma-29-dakika-imamogluna-0-204121

6 https://www.cumhuriyet.com.tr/siyaset/rtuk-uyeleri-trtyi-ust-kurula-sikayet-etti-2180305

7 https://www.cumhuriyet.com.tr/siyaset/chpnin-trt-grup-onerisine-akp-ve-mhpden-ret-2180523

8 https://www.birgun.net/haber/resmi-gazete-de-yayimlandi-ekmek-ve-simit-fiyatinin-belirlenmesinde-yeni-donem-513868

9 https://www.takagazete.com.tr/ekmegin-kalitesi-dusuyor

10 https://www.patronlardunyasi.com/yazdir/kriz-ekmek-uretimi-bile-geriletti