Geçmişten bugüne Türkiye’nin erişim engelleri tarihi

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Instagram yetkilileriyle yürütülen görüşmeler neticesinde Instragram'ın Türkiye'nin katalog suçlar çerçevesindeki taleplerinin karşılanması ve bazı kullanıcılara uygulanan engellemelerin kaldırılması konusunda ortak çalışma yapma sözü verdiğini açıkladı. 

Anlaşmanın ardından, Cumartesi saat 21.30 itibarıyla Türkiye'de 7 gün 20 saat kapalı kalan Instagram'ın erişim engeli kaldırıldı. Ancak bu erişim engelinin getirilebiliyor olması halen tartışılmaya devam ediyor.  

Bir adım geriden: Instagram'a erişimin engellenmesi, Türkiye için bir ilk değildi. Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği'nin “Free Web Turkey” projesi kapsamında hazırladığı İnternet Sansürü Raporu’na göre Türkiye, geçen yıl 197 bin 907'si alan adı olan 219 bin 59 URL’ye ve 14 bin 680 yayınlanmış habere erişim engeli getirdi. 

• 5 bin 881 haber ile en çok erişim engeli getirilen haberler, yolsuzluk ve usulsüzlük temalı haberler oldu. 

• Bu haberlerin 3 bin 192’sinde ise kamu görevlilerinden bahsedildiği görüldü. 

Dahası: Geçmişte aralarında YouTube, Vikipedi ve Twitter’ın da bulunduğu pek çok popüler site Türkiye’de erişime kapatılmıştı. Bu erişim yasaklarının birçoğu, sosyal medya kullanıcı tabanının büyük bir bölümünü oluşturan Z kuşağının hafızasından silinip gitti.

YouTube: YouTube, Türkiye’de en çok erişim engeliyle karşılaşan sosyal ağlar arasında yer alıyor. Platforma erişim, Türkiye’de bugüne kadar tam 6 kez engellendi. İlk erişim engeli, 6 Mart 2007’de getirildi. Erişim, “Kostas Papafloratos” adlı Yunan bir kullanıcının Atatürk’e hakaret ettiği bir video yayınlaması sebebiyle engellenmişti. YouTube'un videoyu platformdan kaldırmasının ardından erişim engeli de kaldırılmıştı. 

• YouTube, 17 Ocak 2008’de Türkiye’de bir kez daha erişim engeliyle karşı karşıya kaldı. Türk ulusu ve Atatürk’e hakaret içeren videolar, yasağa gerekçe olarak gösterilmişti. Platformun bu videoları küresel veritabanından kaldırmasının ardından YouTube, tekrar erişime açılmıştı. 

• 13 Mart 2008’de de YouTube’a aynı gerekçeyle erişim engeli getirilmişti. Dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, bir gazetecinin “YouTube’a girilmiyor” şikayetine “Ben giriyorum, siz de girin” şeklinde yanıt vermişti. 2010’un Ekim ayında karara gerekçe gösterilen videoların platformdan kaldırılmasının ardından erişim yasağı da kalkmıştı. 

• Fakat 3 gün sonra sonra, 3 Kasım 2010’da Deniz Baykal’ın gizli görüntülerinin YouTube üzerinde paylaşılması üzerine platform tekrar erişime kapatılmıştı. Görüntüler kaldırıldıktan 2 ay sonra erişim engeli de kaldırıldı. 

Bununla birlikte: 27 Mart 2014’te dönemin MİT Müsteşarı, Bakanlık Müsteşarı ve Genelkurmay 2. Orgeneral Başkanı’nın Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun ofisinde yaptıkları görüşmeye ilişkin ses kayıtlarının platformda yayınlanması üzerine YouTube tekrar erişime kapatılmıştı. İlgili ses kaydı platformdan silinince 3 Haziran’da erişim yasağı kaldırılmıştı. 

• 6 Nisan 2015’te ise Savcı Mehmet Selim Kiraz'ın öldürülmesine ilişkin soruşturmaya konu görüntü, ses ve videoların yayınlandığı internet sitelerine erişim engellenmişti. Bu sitelerin arasında YouTube da yer alıyordu. 

• Bu dönemden sonra da büyük toplumsal olayların yaşandığı zamanlarda YouTube’a erişim birkaç kez yavaşlatıldı. 

Vikipedi’ye erişim 3 yıl engellenmişti 

Vikipedi, Türkiye’de 2014 yılından itibaren çeşitli engellemelere maruz kaldı. Bu engeller kapsamında sitedeki bazı başlıklar erişime kapatıldı. Fakat platformun karşılaştığı en büyük erişim engeli, 29 Nisan 2017’de geldi. Çevrimiçi ansiklopedinin İngilizce sayfalarında yer alan "Suriye içsavaşında dış müdahaleler", "Kuzey Suriye'nin Türkiye tarafından işgali" ve "Devlet destekli terörizm" başlıkları, erişim engeline gerekçe gösterildi. 

Bu başlıkların Türkiye’yi terör örgütleriyle işbirliği yapıyor gibi gösterdiği ve tüm çabalara rağmen düzeltilmediği belirtildi. Vikipedi ise erişim engeline ilişkin hukuki yollara başvurmuş ve “#WeMissTurkey” etiketiyle erişim engelinin kaldırılması için kampanya başlatmıştı. 

• Erişim engeli sürecinde kullanıcılar, Vikipedi linklerinin başına “0” ekleyerek platforma erişim sağlamaya başlamıştı. 

• Vikipedi’nin hukuki itirazları, nihayetinde 2019’un Aralık ayında Anayasa Mahkemesi’nde (AYM) görüşüldü ve AYM, 6’ya karşı 10 oyla sitenin açılmasına karar verdi.

• Gerekçeli karar, 2020’nin Ocak ayında Resmî Gazete'de yayımlandı. Bunun üzerine Vikipedi, 991 gün sonra Türkiye’de tekrar erişime açıldı. 

Twitter (X): 2014’ün Mart ayında Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun ofisinde yapılan görüşmenin ses kayıtları nedeniyle erişime kapatılan platformlar arasında Twitter da yer aldı. Dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, yasağı delerek Twitter'a girmiş ve “Sosyal medya platformlarının tamamen kapatılması tasvip edilemez” ifadelerinin bulunduğu bir paylaşım yapmıştı. AYM’nin bu yasağı ifade özgürlüğüne aykırı bulmasının ardından ise 3 Nisan’da Twitter tekrar erişime açılmıştı.

• 2015'te de Savcı Mehmet Selim Kiraz'ın öldürülmesine ilişkin görüntülerin yayınlanması nedeniyle Twitter’a tekrar erişim engellendi. Görüntülerin platformdan silinmesinin ardından ise erişim engeli kaldırıldı.

• Bu dönemden sonra da birkaç kez çeşitli gerekçelerle Twitter’a erişim yavaşlatıldı ya da hükümet yetkilileri, Twitter’dan belirli paylaşım ve hesaplara erişimi engellemesi için talepte bulundu. 

Ekşi Sözlük: Ekşi Sözlük de YouTube’a benzer şekilde Türkiye’de en çok erişim engeliyle karşı karşıya kalan platformlar arasında yer alıyor. Platform, ilk büyük erişim engelini “esrar” başlığı altına girilen entry'ler nedeniyle 2006 yılında almıştı. Uyuşturucu kullanımını özendirdiği gerekçesiyle erişime kapatılan site, ilgili yazıların kaldırılmasının ardından tekrar erişime açılmıştı. 

• 2007 senesinde ise Adnan Oktar, Ekşi Sözlük’te hakkında yazılanlar nedeniyle mahkeme kararıyla siteye erişimi kapattırmıştı. Küfür ve hakaret içeren yazıların kaldırılmasının ardından Ekşi Sözlük’e erişim yeniden açılmıştı. 

• 2008’de 3 saatliğine kapatılan platform, 2011’de katalog suçlar nedeniyle bir başka erişim engeliyle daha karşılaşmıştı. Daha sonra dönemin Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı İnternet Daire Başkanı Osman Nihat Şen, Ekşi Sözlük’ün engellenecek siteler listesine yanlışlıkla eklendiğini söylemişti. 

• 23 Aralık 2016'da ise platform, IŞİD'in öldürdüğü Türk askerlerinin görüntülerinin paylaşılması nedeniyle birkaç saatliğine erişime kapatılmıştı. 

• Ekşi Sözlük’e getirilen son erişim engeli, geçen yılın Şubat ayında geldi. Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası sitede oluşabilecek bilgi kirliliği, erişim engeline gerekçe gösterildi. Söz konusu engel, bu yılın Ocak ayında kaldırıldı. 

Google da engellenmişti

WordPress, Blogger, Blogspot ve MySpace gibi blog siteleri de Türkiye'de dönem dönem erişim engelleriyle karşılaştı. Blogspot, Süper Lig maçlarının kaçak bir şekilde yayınlanması nedeniyle bir süre erişime kapatılmıştı. WordPress ise yine Adnan Oktar’ın başvurusunun ardından erişim engeliyle karşı karşıya kalmıştı.

• Yaşandığı dönemde en çok tepki toplayan yasaklardan biri de 2010'da o sırada yasaklı olan Youtube'a dolaylı yoldan girmeyi zorlaştırmak için bazı IP adreslerinin yasaklanmasıyla aynı adresleri kullanan Google Servisleri'ne erişimin de engellenmesiydi. Bu dönemde Google Translate, Google Earth ve Google Docs'a bir süre erişilememişti.

Dosya paylaşım platformları: GitHub, Google Drive, OneDrive ve Dropbox, 2016’da dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak'a ait olduğu belirtilen e-postaların paylaşılması üzerine erişime kapatılmıştı. Yazılım ve iş dünyasında sıklıkla kullanılan dosya paylaşım platformları, 2 gün sonra tekrar erişime açılmıştı. 

Ajans, gazete ve haber siteleri: Türkiye’de çok sayıda ajans, gazete ve haber sitesi, çeşitli nedenlerle daha önce erişime kapatıldı. Odatv, Dicle Haber Ajansı, Azadiya Welat, Özgür Gündem, ANF (Firat News Agency), Sendika.org ve Siyasihaber.org erişim engeli getirilen haber kanalları arasında yer aldı. 

• Alman kamu yayıncı kuruluşu Deutsche Welle (DW) ve Amerika'nın Sesi'nin (VOA) Türkçe yayınlarına geçen sene Türkiye’de lisans almadığı gerekçesiyle erişim engeli getirildi. 

• DW Müdürü Peter Limbourg, konuya ilişkin açıklamasında “Türkiye'de lisanslı medya, RTÜK'ün uygunsuz olarak değerlendirdiği çevrimiçi içeriği silmekle yükümlü. Bu durum, bağımsız bir medya kuruluşu için kabul edilemez. DW, şimdi uygulanan erişim engeline karşı yasal yollara başvuracak” ifadelerini kullanmıştı. 

• Site, hâlâ Türkiye’de erişime açılmadı. 

Flört platformları: LGBT+ bireylere yönelik flört platformları Hornet ve Grindr’a da Türkiye’de erişim engeli getirildi. Mahkeme kararıyla Hornet’e getirilen erişim engeli, AYM’nin yasağın ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine kanaat getirmesinin ardından bu yılın Şubat ayında kaldırıldı. 

• 2013’te erişime kapatılan Grindr’a ise Türkiye’de hâla erişilemiyor. 

Diğer siteler: Türkiye’de pek çok yasa dışı bahis platformu ve cinsel içerikli site erişime kapatılmış durumda. Fakat erişim engelleri, bunlarla da sınırlı değil. 

• 2015’in Mart ayında Ateizm Derneği'nin sitesi halkın belli bir kesiminin inandığı değerleri alenen aşağıladığı gerekçesiyle erişime kapatılmıştı. 

• Kullanıcıların dizi, film, oyun ve video içerikleri indirebildiği korsan site The Pirate Bay, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 29 ülkede yasaklandı. 

• 2002’de Londra’da kurulan internet radyosu Last.fm’in sitesi de 2009 yılında telif haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle MySpace ile eşzamanlı olarak erişim engeliyle karşılaştı. Kararda Last.fm’in çatı şirketi CBS’in yurt dışında telif ödemelerini düzenli yaptığı, fakat Türk sanatçılara telif ödemeye yanaşmadığı ifade edilmişti. Platforma erişim, bir süre sonra tekrar açıldı.  

• Görsel paylaşım platformu Imgur ise Savcı Mehmet Selim Kiraz'ın öldürülmesine ilişkin görüntülerin paylaşılmasının ardından 2015’te Türkiye’de erişime kapatılmıştı. Platform, 2020'nin Şubat ayında tekrar Türkiye’den erişilebilir duruma geldi. 

Wattpad: Temmuz ayında BTK, kullanıcıların hikaye yazıp yayımlayabildiği ve okuyabildiği içerik platformu Wattpad’e de erişim engeli getirildiğini duyurdu. Duyuruda Ankara 10. Sulh Ceza Hakimliği kararıyla getirilen erişim engelinin nedeni açıklanmadı. 

• Platforma getirilen erişim engeli henüz kaldırılmadı. 

Threads: Meta çatısı altında faaliyet gösteren sosyal ağ Threads de bu yıl 29 Nisan’da Rekabet Kurumu’nun Meta hakkında aldığı geçici tedbir kararı nedeniyle Türkiye’de kullanıma kapatıldı. Türkiye'den kullanıcılar, hâla Threads’e erişim sağlayamıyor. 

Roblox: Instagram’a getirilen erişim engelinden 5 gün sonra BTK, çevrimiçi video oyunu platformu Roblox’a da Türkiye’den erişimin engellendiğini duyurdu. Yapılan duyuruda erişim engelinin Adana 6. Sulh Ceza Hakimliği kararıyla getirildiği belirtildi.

• İletişim Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada kararın platformda çocukların istismarına neden olan cinsel içerikli paylaşımlar yapılması, eşcinselliği özendirici sanal partiler düzenlenmesi, bu partilere çocukların katılımını sağlamak amacıyla "Robux" isimli oyun parasının bot hesaplar tarafından dağıtılması ve bu içeriklerin denetlenmesinin mümkün olmaması nedeniyle alındığı belirtildi.