Suudi Arabistan - BAE gerginliği ve OPEC'in geleceği

Geçtiğimiz hafta OPEC toplantısında Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan arasında yaşanan sert anlaşmazlık enerji piyasalarının belirsizlik içinde kalmasına ve petrol fiyatlarının son altı yılın en yüksek seviyelerine çıkmasına neden oldu. Suudi Arabistan’ın güvenilir bir müttefiki olarak bilinen BAE’nin, son zamanlarda yaşanan karşılıklı çıkar çatışmaları sebebiyle, OPEC’e olan bağlılığı sorgulanmaya başlandı.

Yaşananlar

TASS haber ajansı cuma günü BAE hariç OPEC’in tüm üyelerinin petrol üretimini azaltmak amacıyla Ağustos ayından başlayarak üretimi günde sadece 400 bin varil artırma ve bu anlaşmayı 2022’nin sonuna kadar uzatma önerisini desteklediklerini belirtti. BAE bu öneriyi reddederek daha fazla petrol ticareti yapabilmek için mevcut önerilerin gözden geçirilmesini talep etti. Toplantının üçüncü gününde taraflar hâlâ anlaşmayınca, görüşmeler sona ermişti.

BAE-Suudi Arabistan ilişkisi

Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve BAE Veliaht Prensi Muhammed bin Zayed’in yakın dostlukları sebebiyle iki ülke arasındaki ortaklık son yıllarda Arap dünyasının jeopolitiğini oldukça şekillendirdi. İki ülkenin Arap Baharı sonrasında birçok bölgede İran’a, Katar’a ve Türkiye’ye karşı birlikte hareket ettikleri biliniyor. Ancak özellikle ABD yönetiminin değişmesiyle hem BAE hem Suudi Arabistan dış politika alanlarında kendi çıkarları doğrultusunda hareket edince anlaşmazlıklar başladı.

Yaşanılan OPEC çıkmazı bir ilk değil. Zira iki ülke arasındaki anlaşmazlıklar petrol politikaları ve ekonomik rekabetten çok daha fazla. İki yıl önce BAE’nin Yemen’den askerî desteğini çekmesi, Katar ambargosunu sonlandırması ve İsrail’le ilişkilerini düzeltmesi Suudi Arabistan’ı harekete geçirdi. Suudi Arabistan cevaben, çok uluslu şirketlerin merkezlerini 2024 yılına kadar ülkeye taşımalarını aksi hâlde devlet sözleşmelerini kaybedeceklerini belirten bir ültimatom verdi. Suudi Arabistan, serbest bölgelerden ve İsrail’le bağlantılı diğer Körfez ülkelerinden ithalatı keseceğini açıklamasıyla BAE’nin ekonomi politikalarını sekteye uğrattı. Son olarak BAE’nin OPEC toplantısında sunulan öneriyi reddetmesiyle Suudi Arabistan, ülkesinden BAE’ye olan uçuşları askıya aldı.

Tarafların istekleri

Orta Doğu ham petrol üreticilerinden oluşan OPEC, 2020’nin ağustos ve aralık ayları arasında günde 400 bin varil petrol üretimini desteklemişti. Covid-19’un yarattığı düşük yakıt talebi sebebiyle üyeler bu koşulları 2022’ye kadar devam ettirmek istedi. BAE ilk başta önerilen üretim artışını desteklese de kendi üretim kapasitesini yükseltebilmek için arz kesintilerinin dayandığı temel üretim seviyesinin 2022’den önce revize edilmesini talep etti. BAE’nin Enerji Bakanı Süheyl al-Mazrui ülkesinin endişelerini dile getirerek üretimlerinin üçte birinin 2 yıldır atıl kaldığını söyledi. BAE yalnızca kendisinin değil, geçtiğimiz yıldan bu yana Azerbaycan, Kazakistan, Kuveyt ve Nijerya dâhil olmak üzere diğer ülkelerin de üretim seviyesini artıracak şekilde bu yenilemeyi talep ettiğini öne sürdü. Bunun üzerine Suudi Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Salman "üye ülkelerin biraz rasyonel olmaları ve taviz vermeleri gerektiğini" söyledi.

OPEC'in geleceği

Suudi Arabistan ve Rusya’nın OPEC’i petrol fiyatlandırmasını yönetmek ve üretimi kendi ekonomilerine fayda sağlayacak şekilde yönettikleri düşünülüyor. Olası anlaşmazlık hâlinde ülkeler arasındaki ittifakın parçalanıp fiyat savaşını tetiklemesi ve petrol fiyatlarında büyük dalgalanmalara sebebiyet vermesine dair endişeler mevcut. Nitekim bu durumun Orta Doğu'daki güç dengesi ve dünya çapındaki enerji şirketleri için büyük sorunlar doğuracağı da aşikâr. Bunlara rağmen bölgede artan İran tehdidi sebebiyle BAE ve Suudi Arabistan’ın, ekonomik meselelerdeki anlaşmazlıklarını bir kenara bırakarak birlik imajını koruyacakları düşünülüyor. Zira İran sadece bir güvenlik tehdidi değil, aynı zamanda petrol ve doğal gaz üreticisi olarak önemli bir ekonomik rakip.

Son dakika

Keza, Reuters’ın dün yayımlanan haberine göre BAE öneriyi kabul etti. Ekonomik çıkarlar dolayısıyla BAE ve Suudi Arabistan’ın ilişkilerinin artık eskisi gibi olmayacağı düşünülse de siyasi çıkarlar doğrultusunda ikilinin birlikte hareket etmeye devam edeceği, bu sebeple de OPEC’in kısa vadede dağılmasının mümkün olmadığı öngörülüyor.