“Geliyorum” diyen felaket

Doğu Anadolu Fay zonunda meydana gelen depremler, Türkiye’ye belki de tarihinin en karanlık gününü yaşattı.

Doğu Anadolu Fayı: Sismik boşluk

Ölü Deniz Çatlağı'nın kuzey ucundaki Maraş Üçlü Bitişmesi ile başlayıp Kuzey Anadolu Fayı ile birleştiği Karlıova Üçlü Bitişmesi'nde kuzeydoğu yönünde son bulan bu fay, yakın geçmişte 1998 Adana Ceyhan, 2003 Bingöl, 2010 Elazığ, 2011 Van, 2020 Elazığ ve 2023 Gaziantep depremlerinde harekete geçmişti.

Afet Yönetimi Uzmanı Doç. Dr. Bülent Özmen, Kahramanmaraş merkezli son depremin Doğu Anadolu Fay zonunun yaklaşık 480 yıldır suskun, kırılmayan bir hattında meydana geldiğini açıkladı. Özmen, bu hatta 29 Kasım 1114'te ve son olarak da 22 Ocak 1544'te büyük bir depremler meydana geldiğini, “O günden bugüne büyük bir deprem aktivitesi olmadığı için sismik boşluk olarak gösterildiğini” söyledi.

Jeolog Prof. Dr. Celal Şengör de Fatih Altaylı’ya yaptığı açıklamada “Bu, büyük depremler üretmiş ama uzun zamandır suskun bir fay üzerindeki bir deprem. Doğu Anadolu fay hattı üzerinde değil, güneyden gelen bir başka fay sistemi üzerinde.” dedi.

İLHA

Görmezden gelinen uyarılar

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Deprem Araştırma ve Risk Yönetim Merkezi Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Alican Kop, Ağustos 2022’de bölgede görülen küçük çaplı depremlere işaret ederek “Kahramanmaraş’ın bulunduğu segmentte her an 7 ve üzeri büyüklüğünde deprem olabileceğini” açıklamıştı.

Deprem uzmanı Prof. Dr. Naci Görür, yıllar önce katıldığı bir televizyon programında ''Kahramanmaraş yöresine dikkatli bakmak lazım. Burası depreme gebe bir yer. Şimdiden zarar azaltıcı önlemlere başvurulması lazım.'' ifadelerini kullanmıştı. Henüz 3 Şubat’ta, yani depremden üç gün önce Twitter’da paylaştığı mesajda Osmaniye’de 4.2 şiddetinde deprem olduğunu, “Bu zonun Çelikhan-Erkenek-Maraş kesiminden endişe ettiğini” söylemişti.

Görür, depremden sadece 7 saat önce “Gün geçmiyor ki 4,0’lar mertebesinde deprem bilgisi vermeyelim. Yarın gelir, Allah korusun, daha büyükleri olur. Bu seçim sonucu iktidara gelecek partilerden deprem dirençli kentler sözü istiyoruz. Çocuklarımız yatağa girerken çatı başımıza çöker mi korkusu olmadan büyüsünler.” mesajını paylaşmıştı. 

Depremden sonra ise “Bu depremin gelmekte olduğunu yerbilimciler olarak söyleye söyleye, yaza yaza dilimizde tüy bitti. Hiç kimse ne diyorsunuz diye tepki bile vermedi.” cümlelerini yazdı. Altaylı ile paylaştığı mesajında da “Gece 4’te uyandırıldım. 1 saat ağladım. Hala ağlıyorum. Yıllardır uyardığımız yer. Tek bir yerel yönetici arayıp ne yapalım demedi. Bunca uyarıyı niye yaptık?” diye sordu. Görür, yetkililere bölgedeki barajların kontrol edilmesi çağrısı da yaptı.

Jeoloji Mühendisleri Odası Başkanı Hüseyin Alan da beklenen bu depreme hazırlık konusunda rapor yazdıklarını, ilgili bakanlıklara ve Cumhurbaşkanlığı’na sunduklarını ancak geri dönüş alamadıklarını söyledi. Alan’ın açıklamaları şöyle devam etti:

"Bu, jeoloji camiası açısından beklenen bir depremdi. Jeoloji bilimciler olarak Doğu Anadolu Fay Hattı üzerindeki fay segmentinin uzun zamandır kırılmadığını ve sismik boşluklar olduğunu ifade etmiştik. Fay hatları belirli zamanlarda kırılır. Bu on yıl da olabilir yüz yıl da olabilir bin yıl da olabilir. Bu fayların deprem üreteceğine ve her an kırılabileceğine ilişkin çok sayıda rapor ve akademik makale bulunuyor.

Bunları dikkate alarak sıklıkla bu bölgeye dikkat çekmeye çalıştık. Cumhurbaşkanlığı, ilgili bakanlıklara bu raporu sunduk. Tedbir alınması gerektiğine defalarca kez dikkat çektik. Tek bir geri dönüş dahi alamadık. Ne Cumhurbaşkanı ne bir milletvekili… Kimse bize dönmedi.

Şimdi bu durumla karşı karşıya kalınca bizi arıyorlar. Tedbirleri ve yapılması gerekenleri belirledik. Ülkenin derhal bir Afet, Acil Durum ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na ihtiyacı olduğunu söyledik.

Tek bir iyileştirme dahi yapılmadı. Bütün uyarılarımız yanıtsız kaldı. Biz bu ülkede neyi değiştireceğiz o halde? Doğrudan fay hattı üzerine yapılmış barajlar, boru hatları, kritik sanayi bölgeleri var. Bakın Maraş-Antep arasındaki doğalgaz hattı hasar gördü. Ne olacak şimdi bu mevsimde? Kentsel planlamanın ne kadar eksik ve hatalı olduğunu görmüş olduk böylece. Göz göre göre geldi. Bunun yaşanılacağını biliyorduk.

Şu an binlerce yurttaş göçük altında. Kim yaptı bunu? Bu kentleri ranta ve talana kim teslim ettiyse onlara bakmak lazım. Çok beton dökünce deprem olmayacak zannediyorlar. Bu rant ve talan politikalarından acilen vazgeçilmeli. Afetlere duyarlı alanların yapılaşmaya kapatılması gerekli."

Söz bitti

Sonrasında ders alacağımızı söylediğimiz felaketleri yaşamaya devam ediyoruz. Tüm yetkilileri önce hızla yaraları sarmaya, sonra da bilim insanlarının uyarıları doğrultusunda ülkemizi deprem, sel, yangın ve benzeri felaketlere hazır duruma getirmeye, kâr hırsıyla insan canını tehlikeye atanları cezalandırmaya çağırıyoruz.