"Güçlendirilmiş parlamenter sistem" tartışmaları

Eylül ayının sonlarında katıldığı bir Halk TV yayınında "Ben cumhurbaşkanı adayı değilim, ben başbakanlığa adayım." diyen İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener, partisinin dün gerçekleşen grup toplantısında da benzer ifadeleri yineledi. İttifak olarak bir Cumhurbaşkanı adayı göstereceklerini ve bu adayın da Türkiye'nin 13'üncü cumhurbaşkanı olacağını söyleyen Akşener, "Biz yeni bir Sayın Erdoğan seçmeyeceğiz. Çünkü biz biliyoruz ki aday göstereceğimiz kişi, dünyanın en becerikli, en muteber insanı bile olsa, Türkiye bu ucube sistemle yönetilemez." dedi.

Sorunun bir "sistem sorunu" olduğunu vurgulayan Akşener; cumhurbaşkanının bir partiden taraf olmasının, kuvvetler ayrılığının ortadan kaldırılıp tüm yetkinin tek bir kişide toplanmasının sorun olduğunu belirterek "bu sistemin milletimize yükten başka bir şey getirmediğine ibretle şahit oluyoruz" ifadelerini kullandı. 

Kimler, ne dedi?

Cumhurbaşkanı Erdoğan Akşener'in "hayali bir makama talip olduğunu" söyleyerek başbakan adaylığı tartışmalarına "HDP tarafı Hanımefendi'nin cumhurbaşkanlığı adaylığını asla kabul etmeyeceğini zaten açıklamıştır. Yani bir anlamda HDP, Millet İttifakı'ndaki gizli ortaklık hakkını kullanarak bu Hanımefendi'yi veto etmiştir." ifadeleriyle yanıt verdi. 

• Cumhurbaşkanı ayrıca Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi avantajlarının ne kadar kritik olduğunun salgın döneminde görüldüğünü söylerken "küçük revizyonlarla düzeltilebilecek tali meseleler" olarak tanımladığı "eksikler, aksaklıklar, düzeltmesi gereken hususlar" konusunda "kapsamlı çalışmaların ellerinde mevcut olduğunu" ifade etti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, diğer partilere de kendi hazırlıklarını en kısa sürede kamuoyuyla paylaşmaları çağrısında bulunarak "Türkiye'nin ilk sivil anayasası" vurgusu yaptı. 
• TBMM Başkanı Mustafa Şentop Haziran 2021'de, güçlendirilmiş, iyileştirilmiş parlamenter sistem önerisinin "anayasa değişikliğiyle mümkün olabilecek bir şey" olduğunu vurgulamış, "somut öneriler içeren metinlerin ortaya çıkması gerektiğini" söylemişti. Şentop ayrıca "güçlendirilmiş parlamenter sistem tartışmalarının 2023 seçimlerinden sonra sona ereceğini" ifade etmişti. 
• İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Bahadır Erdem, BBC Türkçe'den Ayşe Sayın'ın haberinde Akşener'in bunu daha önce de söylediğini, parti olarak görevlerinin "ülkeyi tek adam rejiminden kurtararak güçlü bir parlamenter sisteme döndürmek" olduğunu belirtmişti. 

Altı partinin toplantıları

Bir yandan CHP, İYİ Parti, Saadet Partisi, Demokrat Parti, Gelecek Partisi ve DEVA Partisi "güçlendirilmiş parlamenter sistemin temel ilkelerini" belirlemek üzere ortak bir metin arayışı kapsamındaki toplantılarını sürdürüyor. 

CHP Genel Başkan Yardımcısı Muharrem Erkek, geçtiğimiz günlerde TBMM'de gerçekleşen toplantının ardından "ortak bir metin oluştuğunu ve Genel Başkanlara sunulacağını" dile getirdi. İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Bahadır Erdem de "ortak ilkelerde aynı şeyleri düşündüklerini, ortak metnin ortaya çıkmasının önümüzdeki yıl başını bulacağının tahmin edildiğini" söyledi.

BBC Türkçe'den Ayşe Sayın'ın haberine göre partiler; 

• Partili cumhurbaşkanlığına son verilmesi,
• Hakim ve Savcılar Kurulu, Anayasa Mahkemesi, Sayıştay gibi kurumların yürütmenin etkisinde kalmaması için güçlendirilmesi,
• Basın özgürlüğü, siyasi etik gibi başlıklarda yasal düzenlemeler yapılması gibi konularda ilkesel olarak uzlaşıyor. 

Sabancı Üniversitesi'nden doktor öğretim üyesi Berk Esen, "çok zor bir görev üstlenen" muhalefetin yol haritasını paylaşmasının siyasi dinamikleri temelden değiştireceğini ve "Türkiye'nin hızla Erdoğan sonrası döneme doğru ilerlediğini" söylüyor. 

CHS'nin Türkiye için iyi olmadığının fark edilmesinde geç kalındığını, altı muhalefet partisinin uzlaşmaya varmış olmasının önemli olduğunu söyleyen siyaset bilimci Nuray Mert, birbirinden bağımsız olmasa da "Seçim nasıl alınacak, hangi adayla gidilecek?" gibi soruların hâlâ olduğunu, kısmen şimdilik formülün ortaya çıkmış olmasını, Türkiye'nin neye ihtiyacının olduğunun belirlenmesini önemsediğini belirtiyor.

Gazete Duvar'dan Kemal Can, muhalefetin ortak metinle erken seçim baskısını da artırmayı düşündüğünü belirtiyor. İktidarın sistem tartışmasının önünü kesmek için kullanacağı anayasa hamlesinin de muhalefet tarafından erken "bloklandığını" düşünen Can, güçlendirilmiş parlamenter sistemin neyi güçlendireceğini tartışmak için yeterli zaman kalması için üzerine konuşulmaya başlanabilir bir çerçevenin hızla üretilmesini temenni ediyor.