Hikayesi ve kime ait olduğu belli olmayan bir şarkı

Evet, “Katibim” nam-ı diğer “Üsküdar’a gider iken” şarkısını kastediyorum. Şarkının hikayesi de kime ait olduğu konusu da karışık zira. Hoş kime ait olduğunun çok bir önemi olmadığı kanısındayım. Şarkıyla ilgi çekici olan hakkındaki rivayetler ve çok kültürlülüğü. 

19. yüzyıla tarihlenen bu şarkı bir rivayete göre Üsküdar’da yaşayan Katip Aziz Mahmud Bey’in hikayesi üzerinedir. Kendisi çok şık giyinen, oldukça yakışıklı, faytonla işe gidip gelen tam bir İstanbul beyefendisidir. Elinde bastonu işe gitmek için evden her çıktığında mahalledeki kadınlar onu görmek için pencerelere koşar. İşte bu şarkının sözlerini bu kadınlardan biri olan Ayşe Hanım kaleme almıştır. Bir gün kendisi bu şarkıyı okurken Aziz Mahmud Bey bunu duyar ve sonrasında büyük bir aşkla  evlenirler. 

Bu hikayenin bir boyutu. Şarkıyla ilgili başka bir rivayet ortaya atan kişi ise tarihimizin ve tarihçiliğimizin ilginç isimlerinden Reşat Ekrem Koçu’ya ait. Koçu bu şarkıyı bir kadının bir erkeğe söylemediğini, bir İstanbul kabadayısının söylediğini, yani şarkının iki erkek arasındaki bir aşk üzerine olduğunu söyler. 

Aslında şarkı Kırım Savaşı esnasında, Sultan Abdülmecid döneminde ortaya çıkmış. Kimilerine göre, onun zamanında İstanbul’daki bütün memurlara setre ve pantolon giymek zorunluluğu getirilince mutaassıp halkın bu durumla alay etmesinden doğmuş. Kırım Savaşı sırasında müttefikimiz olan İngilizler için Selimiye Kışlası hastane olarak tahsis edilir. İngiliz birliklerinin içinde de bir İskoç alayı yer almaktadır. Halk İskoç askerlerini kısa eteklerle görünce onlara “Donsuz Asker” lakabını takar. Bir külhanbeyi kışlanın Üsküdar yolu üzerinde olmasından esinlenerek  alayın savaş gidişi sebebiyle bestelenen bir İskoç Marşı üzerine söz yazar ve ortaya bu şarkı çıkar.

Uzun yıllar İstanbul Radyosu’nun sinyal müziği de olan Katibim; Yunanistan, Arnavutluk, Bosna Hersek, Bulgaristan, Makedonya, Sırbistan gibi ülkelerce kendi şarkıları olarak görülür. Adela Peeva 2003 yılında yaptığı “Whose is this song?” isimli belgeselde bu şarkının hikayesinin peşine düşer. Bazen bir marş bazen bir ilahi bazen de bir savaş şarkısı olarak seslendirilen şarkı farklı kültürlerce fazlasıyla sahiplenilir, pek çok farklı dilde söylenir.

Şarkının Safiye Ayla'nın yorumladığı versiyonunu buradan dinleyebilirsiniz.