İran-Taliban çatışması: Su hakları

İran'ın sınır muhafızları ve Afganistan'dali Taliban yönetiminin güçleri arasında Cumartesi günü yaşanan çatışmalar sırasında iki İran sınır muhafızının ve bir Taliban üyesinin öldürüldüğü açıklandı. Bunun üzerine İran İçişleri Bakanı Ahmet Vahidi, çatışmaların su hakları üzerine çıktığını, Taliban ile görüşmeler yapıldığını, problemin çözüldüğünü ve sınırda güvenliğin sağlandığını bildirdi.

• Açıklama: Taliban güçlerine "gereken karşılığın verildiğini" ifade eden Vahidi, "Kısa süreli bir çatışma yaşandı. Taliban tarafıyla da görüşmeler yapıldı, sorun çözüldü. Şu anda bir sorun yok, sınır sakin ve açık" açıklamasında bulundu. 

Ne olmuştu? İran devlet haber ajansı IRNA, 27 Mayıs sabahı Taliban'ın İran'ın Sistan ve Beluçistan eyaleti ile Afganistan'ın Nimroz eyaleti sınırında ateş açtığını duyurmuş, İran'a "ağır kayıplar ve ciddi hasar" verdiğini söylemişti.

Bunun üzerine: Taliban ve İran güçlerinin sınırda ağır silahlarla açtığı karşılıklı ateş en az üç kişinin ölümüne yol açmış ve birçok kişiyi yaralamıştı. İki taraf da birbirini ilk ateşi açmakla suçladı.  

Neden? Çatışma, İran Cumhurbaşkanı Ebrahim Raisi'nin geçtiğimiz haftalarda Taliban'ı İran'ın Helmand Nehri üzerindeki su haklarını ihlal etmemesi konusunda uyarmasının arkasından geldi. Raisi'nin açıklaması, İran'daki su sorunu üzerine deva eden kaygılar arasındaki en sert açıklamalardan biri niteliğindeydi.

İran'da su sorunu: Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'ne göre, İran'da kuraklık yaklaşık 30 yıldır bir sorun olmakla birlikte son 10 yılda daha da kötüleşti. İran Meteoroloji Örgütü, ülkenin tahminen %97'sinin şu anda belli bir düzeyde kuraklıkla karşı karşıya olduğunu söylüyor.

Tartışma: Taliban yönetimi, bölgedeki kuraklık nedeniyle Hilmend Nehri üzerindeki barajlarındaki su miktarının azaldığını ve bu yüzden İran'a su ulaşmadığını savunuyor. İran ise teknik bir heyetin barajları ziyaret ederek bu durumu teyit etmesi gerektiğini belirtiyor.

Sınır kapısı: IRNA, önemli bir ticaret yolu olan Milak sınır kapısının çatışma nedeniyle bir sonraki duyuruya kadar kapatıldığını söyledi.

Dahası: İran merkezli savunma grubu Haalvash'ın yayınladığı ve bölgeden olduğu iddia edilen bilgilerde İran güçlerinin bir havan topu ateşlediği ve Taliban birliklerinin bir İran sınır karakoluna ABD yapımı makineli tüfeklerle ateş açtığı öne sürüldü. Reuters'ın aktardıklarına göre, diğer Taliban askerleri de NATO güçlerinin geride bıraktığı zırhlı araçları kullanıyordu. 

İran-Afganistan ilişkileri: Taliban, Ağustos 2021'de Afganistan'ı tekrar ele geçirdiğinde, birçok ülke Taliban ile ilişkisini kesmişti. İran ise, Taliban hükümetini doğrudan kabul etmemekle birlikte Afganistan'ın yeni liderleriyle ilişkilerini sürdürmüştü.

• Ayrıca: En başta kadınlar ve kız çocukları olmak üzere en temel hakları kısıtlayan ve baskıcı bir rejim izleyen Taliban'a, İran daha önce kadınların ve kız çocukların okula gitmesine izin vermesi çağrısında da bulunmuştu.

Çözüm süreci: Afganistan Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Zia Ahmad'a göre, Cumartesi günü erken saatlerde Taliban'ın Dışişleri Bakan Vekili Emir Han Muttaki, Helmand Nehri su haklarını görüşmek üzere İran'ın Afganistan elçisi ile bir araya geldi. Sonrasında, İran İçişleri Bakanı Ahmed Vahidi, sınırda yaşanan çatışmaların ardından Taliban yetkilileriyle görüşmeler yaptıklarını, sorunun çözüldüğünü ve sınırlarda güvenliğin sağlandığını söyledi.