İran ve nükleer silah anlaşması: İsrail'e göre Şii Hilali biterken Yeni Osmanlıcılık yükseliyor
Haziran ayındaki 12 günlük savaş ve İran'ın 2015’te imzaladığı 10 yıllık nükleer anlaşmanın kısa süre önce sona ermesi, İran’ın bölgedeki konumunu ve Ortadoğu'nun jeopolitiğini şekillendirecek nükleer silah anlaşmasını yeniden gündeme taşıdı. 4 Kasım'da The Jerusalem Post’ta yayımlanan analiz, konuyla ilgili şunları söylüyordu:
“Ortadoğu’da ‘tam zafer’ diye bir kavram yok. Bu coğrafyada kimse gerçekten kazanamaz; sadece düşmanını değiştirir. On yıllardır ilk kez İsrail, İran’ın öncülük ettiği Şii eksenine—Tahran’dan Bağdat, Şam ve Beyrut’a uzanan ‘Şii Hilali’ne—yıkıcı bir darbe indirdi.
İsrail açısından olağanüstü bir stratejik başarı olarak görülüyor bu. Ancak Ortadoğu’da hiçbir boşluk uzun süre boş kalmaz. İran tehdidinin çöküşü, bu kez farklı ama daha ince bir tehdidi doğuruyor: Türkiye ve Katar’ın öncülük ettiği Müslüman Kardeşler ekseni, yani Neo-Osmanlıcılık.”
Londra merkezli The Daily Express gazetesinin Beyaz Saray’a yakın bir kaynaktan edindiği bilgiye dayandırdığı 2 Nisan 2025 tarihli haberinde de “nükleer silaha sahip olmaktan vazgeçmediği takdirde İran’ın Eylül ayında yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalabileceği” söyleniyordu.
- Kasım ayına gelmemize rağmen Trump’ın bu tehdidi henüz hayata geçirilmedi.
Kulislerde iddia edilenin aksine, ABD ile İran’ın muhtemel bir askerî çatışmadan kaçınmak üzere Rusya ve Almanya aracılığıyla temasa geçip müzakere için uğraştıklarına dair haberler dolaşıyor. Ekim ayı sonu itibarıyla Umman Sultanlığı'ndaki Batılı büyükelçiliklerde yoğunlaşan haberlere bakılırsa Rusya ve Çin temsilcileri, çatışma yerine müzakerelere başlanması için diyalogdan yana tutum alan Amerikalı yetkililerle temas hâlindeler.
Çin ve Rusya’nın iki amacı var:
- Sadece nükleer silah üretme programının değil, İran ile ABD arasındaki bütün sorunlu dosyaların dolaylı ve dolaysız yollardan müzakere edilip masada çözülmesi.
- Böylelikle İsrail’deki savaşsever aşırı sağcı hükümetin uçak ve füzelerle İran’a saldırısının önüne geçilerek bölgedeki askerî gerginliğin azaltılması.
Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff da muhtemelen diyaloğa yakın duruyor ve müzakere için hazırlanıyor. Nitekim 22 Ekim’de ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance de devreye girerek İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüştü.
Netanyahu, 12 gün boyunca İran’ın bombalanmasını savunurken “Nükleer silah üretiyor” bahanesine sarıldığında, İran-ABD temasını sağlayan Umman Sultanlığı Dışişleri Bakanı Bedr Elbusaidi: “İran nükleer tehdidi diye bir şey yok!” diyerek bu sözü boşa çıkardı.
İsrail operasyonunun arkasındaki büyük sır
13 Haziran 2025’te Amerikan-İsrail işbirliğiyle başlatılan 12 günlük bombalama savaşının perde arkasında kalan bir sır da böylece ifşa edilmiş oldu.
Asia Times gazetesindeki jeopolitik konulardaki analizleriyle tanınan, Avrasya meseleleriyle yakından ilgilenen ve Londra, Paris, Milano, Los Angeles, Singapur, Bangkok gibi şehirlerde muhabirlik yapan The Cradle.co internet gazetesinin köşe yazarı Pablo Bibi Escobar, Amerikalı emekli yargıç Andrew Napolitano ile yaptığı söyleşiyi Youtube kanalından yayımlarken onun şaşırtıcı ve büyük iddiasını şöyle aktarıyor:
“Batılılardan çok az insan İsmail Hatip’in kim olduğunu biliyor. Aslında bu zat, eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi (bir helikopter kazasında vefat etti) tarafından İran istihbarat başkanlığına tayin edilmişti. İsmail Hatip, Farsça kayda alınmış 50 dakikalık bir konuşmasında şunları söylüyordu:
‘On İki Günlük İsrail saldırısı sırasında 50 yabancı istihbarat örgütü İsrail’e yardım etti. Saldırının amacı İran’ı bölüp parçalamak ve mevcut düzeni değiştirmekti. İsrail’e istihbarat bilgilerini ulaştıran ve başka şekilde yardım edenlerin başında NATO üyesi batılı devletlerle çok sayıda Arap ülkesi vardı. Daha önemlisi de Türkiye ile Azerbaycan gibi iki komşunun bir şekilde bu işe bulaşmalarıydı…'
Saldırı günlerinde İran neredeyse kazanmak üzereydi, bilhassa Tel Aviv’deki İsrail’in ekonomik hedeflerini füzelerle vurabiliyordu. Dolayısıyla işgalci İsrail birkaç cephede aynı anda çatışamıyordu. Tam da o anlarda Azerbaycan ile Türkiye devreye girdiler. Mesela ilk 48 saat içinde çok sayıda İHA ve SİHA Azerbaycan tarafından gelip İran’ı bombaladılar. Türkiye ise İran’ın Azerbaycan’ı vurması durumunda kara ordusuyla bir sınırötesi harekat başlatmaya hazırlanmıştı. Bütün bu nedenlerle İran, savaşı durdurup geçici ateşkese razı olmak zorunda kaldı.”
İsmail Hatip’in zaman içinde topladığı istihbarat bilgilerinin doğruluk derecesini bilecek konumda değilim. Yine de iddianın konuyu yakından izleyen Amerikalı bir yargıç tarafından dile getirilmesi ve İran kamuoyuna açıklanması iki şeye delalet eder:
- İran’ın aldığı derin yaranın gerekçelerini komplo teorisi gibi görünen bu tür istihbarat bilgilerini paylaşarak kamuoyunda bir algı yaramak istediğini.
- Mübalağalı olmasına rağmen Batılı, Arap ve Ortadoğulu bazı istihbarat teşkilatlarının, ellerindeki gizli bilgileri İsrail’e vermiş olabileceğini.
Yeni kurallar ve yeni düzen
Malum olduğu gibi, İsrail ve Amerika’nın İran’ın nükleer tesislerini vurması bir caydırma ve bastırma taktiği idi. Saldırgan taraflar hedeflere büyük hasar verdiklerini iddia ettiler. Diğer istihbarat kaynaklarına göre ise beklenen olmadı.
- Zira Haziran 2025 itibarıyla İran, hâlâ 9 ton uranyuma sahipti. Bu miktarın 400 kilogramı uranyum zenginleştirilmesi için yeterliydi. Bu da nükleer silah üretimine yetecek miktarın %60’ını karşılamaktaydı.
İran bu saldırı sonucunda susmadı, tersine Batı'ya karşı sesini daha fazla yükseltti. Nitekim İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garipabad, bu konuda şöyle diyordu:
“Nükleer silahlara dair anlaşmanın zamanı da doldu hükmü de bitti. Netice itibariyle Batılı ülkeler bize ambargo koyabileceklerini sanmasınlar çünkü o da hükümsüzdür!”
Bu sıralarda uluslararası dengelerde de bir değişiklik yaşandı: Çin ve Rusya’nın yanı sıra 120 tarafsız ülke, Batı'nın ambargolarına uymayacağını ilan etti. Bu da uluslararası dengelerin Batı ülkelerinin aleyhine döndüğünü gösteriyordu. Bu değişikliği fark eden Batı Avrupalı troyka, ambargoyu caydırmak için değil de İran’ı ikna olmaya razı etmek için gündeme getirdikleri yeni tezleri savunmaya başladılar.
- Almanya-Fransa-İtalya troykasına kalırsa İran, eski anlaşmanın şartlarına uymamıştı. Kendisine yükümlülüklerini anımsatmak içinse bu ambargo gündeme getirilmişti. Tüm yaptırımlar İran ekonomisini boğmak maksadıyla değil ikna etmeye yönelikti.
Batılılar açısından talihsizlik, bu tür açıklamalarla BM Güvenlik Kurulu'nda alınacak tedbir kararlarını da engellemiş olmalarıydı. Dolayısıyla BM’nin 2231 sayılı kararı da boşa çıkarılmış ve uluslararası yeni değişiklikler ve şekillenmeler neticede İran’ın işine yaramış oldu. Nitekim İran bu değişikliği kendi lehine çevirerek Batı hegemonyasının aşınmasını sağlamış oldu.
Mevcut durumu fırsata çeviren İran Parlamentosu Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise şöyle diyordu:
“Washington ve müttefiklerinin bu başarısızlığı yeni bir dünya düzeninin kuruluş işaretini vermiştir. Bu yüzden de ülkemiz İran, Rusya ve Çin ile sıkı bir ilişki içerisine girmiştir.”
El Quds el Arabi gazetesi yazarı Sadık el Tai de bölgenin yeniden yapılanması hususunda ileriyi gören bir değerlendirme yapıyor:
“Şanghay İşbirliği Örgütü ve BRICS benzeri bloklaşmaların İranlıları cesaretlendirdiği görülüyor. Buradan hareketle İran dış politikası hâlâ kendisini bölgesel sağlam güçler arasında görebiliyor. Sonuç olarak taraflar arasındaki nükleer anlaşma ne şekil alırsa alsın İran tarihî bir dönemeçte bulunuyor.
İran’ın yeri ve stratejik önemi gelişmelere göre belirlenecek; Tahran yönetimi, Pekin ve Moskova eksenine sarılarak sahip olduğu nükleer dosyayı bölgesel bir dava hâline getirecektir. Bu yeni bir sınama dönemidir. Giderek Ortadoğu ve uluslararası güçlerin doğuşunun alametleri ortaya çıkacaktır ki, bu süreçte herkes bir diğerinin nüfuz bölgelerine el atacak ve oyunun yeni kurallarını koymaya başlayacaktır.”
