İsrail - Sudan Anlaşması

Sudan ve İsrail hükümetleri, Amerika Birleşik Devletleri’nin aracılığıyla yıllar sonra iki ülke arası diplomasinin normalleşmesi için barış anlaşması imzaladıklarını açıkladı.

• Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Mısır ve Ürdün’ün ardından Sudan, İsrail’le normalleşme anlaşması imzalayarak ülkeyi resmen tanıyan beşinci Arap ülkesi oldu. İki ülke arası ilişkilerin olumlu yönde devam etmesi, Sudan’ın “Terörü Destekleyen Ülkeler” listesinden çıkarılarak uluslararası finans kuruluşlarından kredi alabilmesini sağlarken İsrail’in de Kızıldeniz etrafındaki güvenlik çemberini tamamlayabilmesini temin ediyor. Öncelikli olarak tarım, ticaret ve havacılık gibi ekonomik alanlarda antlaşmalar yapılması planlanıyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun açıklamasına göre Sudan hava sahasının İsrail uçaklarına açılmasıyla İsrail, Afrika ve Güney Amerika arasında direkt uçuşların da kısa zamanda başlaması bekleniyor.
   
• Daha önce: 2016 Mart ayında Sudan Başbakanı Ömer el-Beşir, İsrail'le normalleşme yönünde adım atmış olsa da bir sonuç alınamamıştı. Sudan’ın bu girişiminde, o dönemde Sudan’a uygulanan yaptırımların kaldırılması ve ülkeye silah sağlayacak antlaşmalar yapılması gibi inisiyatiflerin rol oynadığı belirtilmişti.
   
• Görünenin ardında – İsrail: İki ülke arası normalleşme sürecinin açıklandığı cuma günü yapılan konuşmalar sırasında “sonunda, İsrailliler Sudan’dan sığınma hakkı isteyebilecek” gibi bir espri yapıldı. İfadenin aksine, İsrail normalleşme süreci dâhilinde yaptığı antlaşmalarda Sudanlı mültecileri ülkelerine göndererek sınır dışı edebilmeye yönelik maddeler de bekliyor.
   
• Görünenin ardında – Sudan: Öte yandan, Trump hükümeti, Sudan’ı “Terörü Destekleyen Ülkeler” listesinden kaldırmanın karşılığında, Kenya ve Tanzanya’daki terör saldırılarında ABD vatandaşı terör kurbanları için 335 milyon dolarlık tazminat talep etti. Bölgesindeki en fakir ülkelerden biri olarak bilinen Sudan’da hükümetin gerekli miktar parayı nasıl elde ettiği sorularına karşın Başbakan Abdullak Hamduk, hem başta 10 milyar doları aşkın olan tazminatı görüşmeler sürecinde düşürdüklerini, hem de tazminatı ödemek için altın ihracatından elde edilen gelirin kullanıldığını açıkladı.
   
• ABD etkisi: Bu yılın ABD Başkanlık seçimlerinde dış politika görece daha az önemli olsa da ABD-İsrail ilişkisini hem iç hem de dış politika anlamında değerli bir nitelik olarak değerlendiren Trump hükümeti açısından, yapılan aracılıklar oldukça kritik bir zamanlamaya sahip. İsrail’in güvenliğini sağlayarak Trump hükümeti aynı zamanda ABD'deki Musevi popülasyonun, özellikle de Florida eyaletindeki muhafazakâr Musevi Cumhuriyetçi kesim seçmenin desteğini de garantilemek için önemli bir adım atmış gibi duruyor, ki bu eyalet seçimlerde mücadelenin kıran kırana geçtiği bölgelerden olduğu için seçim açısından ayrıca önemli.
   
• Odadaki fil: Yapılan normalleşme antlaşması konusunda en büyük eleştirilerden biriyse Filistin sorununun göz ardı edilmesi üzerine. Filistin Ulusal Otoritesi Başkanı Abbas, Filistin topraklarını gasp eden İsrail’in son dönemde Sudan ve çeşitli Arap ülkeleriyle olan normalleşme süreçlerini yanlış bulduğunu ve kınadığını, yapılan antlaşmaların Arap ülkeleri zirvelerindeki kararlara ters düştüğünü açıkladı. 
   
• Endişeler: Bir diğer eleştiri ise Sudan’ın hâlâ geçiş döneminde olan hükümet ve devlet yapısının yeterince stabil olmaması ve imzalanan antlaşmanın toplumun farklı kesimleri tarafından protesto edilebileceği, dolayısıyla da uzun ömürlü olamayacağı yönünde. Bir Sudan hükümet görevlisinin açıklamasında İsrail'le normalleşmenin henüz kurulmamış olan parlamento onayına bağlı olduğunu belirtmesi de bu konudaki eleştirileri örnekler yönde.
   
• Türkiye’den tepkiler: Türkiye medyasında konu farklı açılardan ele alındı, ancak Filistin sorununa değinilmemesine dikkat çekerek antlaşmanın kınanması eğilimi daha baskın durumda. Diğer yandan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan veya hükümet görevlilerinden konuya ilişkin bir açıklama veya tepki henüz görülmedi.

Bilkent Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümü mezunu olan Deniz Kaptan, aynı üniversitede aynı alanda yüksek lisans eğitimine devam ediyor.