İsrail’in Somaliland’ı tanıması ne anlama geliyor?

Ortadoğu’da saldırgan bir siyaset izleyen İsrail, Afrika Boynuzu’nda bulunan de facto ülke Somaliland’ı tanıdığını açıkladı. Böylece Somaliland ilk kez Birleşmiş Milletler (BM) üyesi bir ülke tarafından tanınmış oldu. 

• Peki Kızıldeniz’in hemen girişinde stratejik bir konumda bulunan Somaliland ile resmiyete dökülen bu ilişkiler Tel Aviv için ne ifade ediyor? Bu hamleyi sadece Somali merkezî hükümetinin önemli destekçilerinden Türkiye’ye karşı atılmış bir adım olarak mı görmek gerekir? 

Meseleye biraz daha yakından baktığımızda İsrail’in başka öncelikleri olduğu göze çarpıyor.

Somaliland neresi? 

Güneyinde Etiyopya, batısında Cibuti ve Babülmendep Boğazı’nın karşısındaki Yemen’in çevrelediği Somaliland, adından da anlaşılacağı üzere eski bir İngiliz sömürgesi. Bu küçük ülke ilk olarak 1960’da kısa bir süreliğine bağımsızlığını duyurdu. Fakat daha sonra İtalyan kontrolündeki Somali bölgesiyle birleşerek Somali Cumhuriyeti’ne dahil oldu. Somali’nin iç savaşa sürüklendiği dönemde merkezî hükümet gücünü kaybedince 1991 yılında tek taraflı olarak bağımsızlık ilan edildi. 

Uluslararası deniz ticaretinin en işlek rotalarından Kızıldeniz’in kapısındaki Somaliland, stratejik konumu nedeniyle büyük önem taşıyor. Bu konum, onu yalnızca küresel ticaret için değil, aynı zamanda bölgesel güç mücadeleleri ve askerî dengeleme stratejileri için de kritik bir kavşak hâline getiriyor.

Kimlerle ilişkileri var?

Uluslararası alanda tanınmak, Somaliland’ın en büyük hedeflerinden. Komşusu Etiyopya ve Cibuti ile ilişkileri olsa da bu ülkelerden hiçbiri Somaliland’ı resmî olarak tanımıyor. Geçen yıl Etiyopya’yla Somaliland arasında imzalanan mutabakat zaptıyla beraber Addis Ababa yönetimi resmî tanıma kararına hazırlanınca Somali sert tepki göstermişti. 

Tayvan ise Somaliland ile bir dizi anlaşma imzalamasına ve karşılıklı temsil ofisi açmasına karşın resmî bir tanıma kararı alınmış değil. Yine de resmî ağızlardan Somaliland’ın "bağımsız bir ülke" olduğunu dile getirenler var. Tayvan Dışişleri Bakanlığı, 2020 yılında karşılıklı ofis açılışında Somaliland’ın 1991’den bu yana bağımsız bir devlet olduğunu ifade etmişti.

Bölgede etki alanını genişletmek isteyen aktörlerden Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) de Somaliland ile ciddi askerî, stratejik ve ticari ilişkileri bulunuyor. Yapılan anlaşmalar kapsamında deniz kıyısındaki Berbera kentinin limanı BAE’nin kontrolünde, Etiyopya’yla ticarette kullanılıyor.  Daha önce BAE’nin Berbera’da askerî üs açması gündeme gelmişti.

İsrail'in kararına doğru

Bu yıl içerisinde "Irro" lakaplı Somaliland Devlet Başkanı Abdurrahman Muhammed Abdullahi uluslararası tanınma hedefiyle ABD’yi ziyareti gündeme geldiğinde çantasına askerî üs ve yeraltı zenginlikleri vaatlerini koymuştu.

• İsrail’in de bugüne kadar çeşitli şekillerde Somaliland’la ilişki kurduğu biliniyordu. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 26 Aralık’ta duyurduğu kararla birlikte bu ilişkiyi resmiyete döktü, Somaliland’ı "bağımsız ve egemen devlet" olarak tanıdıklarını açıkladı. 

Somali Dışişleri Bakanı Abdüsselam Abdi Ali, İsrail'in "hukuka aykırı kararını derhal geri almaya" çağırdı. Ali, Somali Anayasası, Birleşmiş Milletler (BM) ve Afrika Birliği (AfB) ile tam uyum içerisinde, Somali'nin egemenliği ve toprak bütünlüğünü savunmak amacıyla gerekli tüm diplomatik ve hukuki adımları atacaklarını vurguladı.

İsrail'in amacı ne?

Böylece Tel Aviv yönetimi, Somaliland’ın ihtiyaç duyduğu tanınırlılığı BM üyesi sıfatıyla vermiş oldu. Peki ama ne karşılığında? 

• İsrail basınında açıkça ifade edilen "askerî üsler", "bölgesel kontrol ağını genişletmek" ve "Gazzelileri sürmek" gibi bazı konu başlıkları var. Bunları daha iyi anlamak için İsrail’in bölgesel çıkarlarını masaya yatıralım.

Başta da söylediğimiz gibi Somaliland, stratejik bir konumda bulunuyor. İsrail’in Elyat Limanı’yla dokunduğu Kızıldeniz ticaret rotası bu dar boğazdan geçiyor. Gazze’de 7 Ekim 2023’te başlayan savaşta İsrail’in soykırım politikasına karşı Yemen’deki Husiler boğazdaki ticareti engellemeye başlamıştı. İsrail de ABD ve İngiltere gibi müttefikleriyle birlikte Husilere hava saldırıları düzenlemişti. 

Somaliland’ın tam bu boğazda, Yemen’in karşısında bulunuyor İsrail için tesadüfi bir seçim değil. Boğazdan kendisine akan ticaretin güvenliğini sağlamak, ayrıca aynı boğazı kullanan İran gibi rakiplerini gözetlemek hatta yer yer saldırmak için Somaliland bulunmaz bir fırsat. 

Afrika Boynuzu’nda pek çok ülkenin askerî üssü bulunuyor. İsrail’in de tanıma kararına karşılık bir askerî üsse sahip olması çok da şaşırtıcı bir gelişme olmaz. Ortadoğu üzerine çalışan Gazeteci Fehim Taştekin’in de vurguladığı üzere resmî olarak teyit edilmemesine karşın İsrail’in Eritre açıklarında ve diğer bazı bölgelerde askerî üslere sahip olduğu biliniyor.

Diğer ihtimaller

Askerî üs kadar olmasa da İsrail basınında bir ihtimal daha gündeme geldi. Yedioth Ahronoth gazetesinin haberinde, Somaliland'ın Gazze'de ateşkesin sağlanmasından önce, Filistinlileri bölgeden sürgün etmeyi amaçlayan İsrail'e 1 milyon Gazzeliyi kabul etmeye hazır olduğunu ilettiği aktarıldı.

Türkiye’de ise hamlenin Ankara’ya karşı olup olmadığı konuşuldu. Bölgede söz sahibi olmaya çalışan Türkiye’nin Somali’de bir askerî üssü bulunuyor. Fakat tek başına bu üssün varlığına odaklanmak Tel Aviv'in ticari, askerî ve istihbarat açısından çok daha hayati önceliklerini gözardı etmeye neden olabilir. 

İsrail-Somaliland arasındaki ilişkinin açık ve gizli meyvelerini zaman içerisinde görmek mümkün olacak. Bölgesel istikrarsızlık ve tepkilere sebep olan bu karardan yola çıkarak vardığımız noktada kesin olan şu ki İsrail, etki alanını agresif bir şekilde genişletmeyi önümüzdeki dönemde de sürdürecek.