İstifa nedir? Neden edilir?

Türkiye'de halkın büyük çoğunluğunun son bir aydır beklediği; ancak asla duyamadığı, tribünlerde, sokaklarda, tweet'lerde ısrarla çağırdığı karşılığındaysa "neden?" sorusunu aldığı bir kavram; İstifa. 

15 Şubat 2023: İskoçya Bölgesel Hükümeti Başbakanı Nicola Sturgeon, "siyasette hizmet etmenin bir parçasının da başkasına yol verme zamanının geldiğini bilmek olduğunu" belirterek istifa ettiğini açıkladı.

19 Ocak 2023: Yeni Zelanda Başbakanı Jacinda Ardern "Ülkenize barış zamanında liderlik etmek bir şey, kriz sırasında onlara liderlik etmek başka bir şey. Artık bu işin hakkını verecek kadar yeterli değilim" ifadeleriyle ülkeyi yönetmek için gücünün kalmadığını belirterek istifa etti.

16 Ocak 2023: Almanya Savunma Bakanı Christine Lambrecht, askerî modernizasyonda yeterli ilerleme sağlanamadığı, Rusya'nın işgali nedeniyle Ukrayna'ya destek vermek konusunda çekimser davrandığı için eleştirilmesinin ardından istifa ettiğini duyurdu.  

09 Kasım 2022: ABD'nin Florida eyaletinde etkili olan Ian Kasırgası sel ve yıkıma neden oldu, yaklaşık 1,9 milyon hane elektriksiz kaldı. Northport Belediye Başkanı Bobby Herndon kasırgadan yaklaşık 10 gün sonra istifasını duyurdu.

04 Kasım 2022: Almanya'da Rheinland-Pfalz eyaletinde bir önceki yıl meydana gelen ve 180'den fazla kişinin yaşamını yitirmesine yol açan şiddetli sel sırasında tatilde olan Eyalet Başbakanı Anne Spiegel, 'siyasi baskılar nedeniyle' istifa ettiğini açıkladı. Spiegel, "Bunu, büyük siyasi zorluklarla karşı karşıya olan ofise zarar gelmesini önlemek için yapıyorum." dedi.

07 Temmuz 2022: Birleşik Krallık Başbakan Boris Johnson, Covid-19 kurallarını ihlal etmek ve parlamentoda yalan söylemek suçlamalarının ardından istifasını sundu. Johnson'ın istifasından önce 50'den fazla bakan ‘vicdanen’ görevi yürütemeyeceklerini ifade ederek istifa etmişti.

08 Şubat 2022: Yunanistan Tarım Bakanı Spilios Livanos, ülkede yoğun kar yağışı nedeniyle ürünleri zarar gören çiftçilere tazminat önerdiği gün çekilen bir videoda bu konuya ilişkin yapılan şakaya güldüğünün ve "seçimi kazanmak için bu tazminatın ödendiğine" ilişkin bir konuşmanın ortaya çıkmasının ardından istifa etti.

4 Nisan 2021: Tayvan Ulaştırma Bakanı Lin Chia-lung, ülkenin doğusundaki Hualien bölgesinde bir trenin raydan çıkması sonucu en az 51 kişinin öldüğü kazayla ilgili olarak sorumluluğu üstlendiğini ve istifa ettiğini bildirdi. Bakanın istifası kabul edilmedi.

19 Şubat 2021: ABD'nin Teksas eyaletinde olumsuz hava koşulları nedeniyle günlerce elektrik ve suya erişemeyen vatandaşlara "Güçlü olan hayatta kalacak, zayıflar yok olacak" diye seslenen Colorado Belediye Başkanı Tim Boyd, gelen tepkilerin ardından istifa etti.

31 Ağustos 2018: Bulgaristan’da 17 kişinin ölümüne yol açan trafik kazasının ardından Ulaştırma Bakanı İvaylo Moskovski, Bölgesel Geliştirme Bakanı Nikolay Nankov ve İçişleri Bakanı Valentin Radev istifa etti.

03 Ağustos 2018: Yunanistan’da Vatandaşı Koruma Bakanı Nikos Toskas, en az 91 kişinin hayatını kaybettiği orman yangınları nedeniyle istifa etti. Toskas "Yaşanan doğal afet ve çok sayıda vatandaşın hayatını kaybetmesi görevime devam etme isteğimi bitirmiştir" dedi.

27 Nisan 2014: Güney Kore Başbakanı Chung Hong-won, bir feribotun batması sonucu 185 kişinin hayatını yitirmesinin ardından istifasını duyurdu. 

Kimi büyük doğa olaylarının ardından kimi görevini yerine getirememekten kimi kuralları ihlalden dünyada birçok devlet yetkilisi, 'bulunduğu makamın sorumluluğunu öyle ya da böyle yerine getiremediğinde' istifasını sundu. Peki ya bugün? 

Çağrı var, istifa yok

Türkiye'nin en büyük ikinci depreminin ardından, onbinlerce –belki de yüzbinlerce– kişi yaşamını yitirdi. 11 ilin etkilendiği depremde başta Hatay Antakya ve Gaziantep Nurdağı olmak üzere onlarca ilçe yok oldu. 

Bazı illerde neredeyse 3 gün arama kurtarma çalışmaları başlamadı. Ekipler yetersiz kaldı. Enkaz altında kalan vatandaşlar günlerce kurtarılmayı bekledi. Kimi enkaz altında açlık, susuzluktan yaşamını yitirdi, bölgede artçı sarsıntılar günbegün devam ederken yeterli sayıda çadırın gitmediği il ve ilçelerde vatandaşlar evlerine sığındı. Soğuk havadan kaçan vatandaşlar artçılara yakalandı, enkazın altında kaldı.

On binlerce bina çöktü, onlarca yol ve köprü yıkıldı, havalimanı ve hastaneler kullanılamaz hâle geldi. Konteyner evler hâlâ yapılmadı, elektrik ve doğal gazın çalışmadığı onlarca ilçe vardı, haftalar geçmesine rağmen ihtiyaç sahiplerine hâlâ çadırlar ulaştırılamadı. Öğrendik ki Kızılay, çadırlarını ve gıda malzemelerini Ahbap'a sattı. Kızılay Başkanı bu satışı “Ahlaki, akılcı, yasal” olarak tanımladı.

Yağmalar yaşandı, hırsızlık yapıldı, çeteleşmeler oluştu. 

Tuvaletler korkunç durumdaydı, insanlar sokaklara ve enkazlara tuvaletlerini yaptı, köylere yardımlar ulaşmadı, insanlar aç, susuz, ve soğukta kaldı. 

Asayiş yoktu, koordinasyon yoktu, güven yoktu, devlet yoktu. 

Devlet öyle yoktu ki; sosyal medyadan yapılan yardım çağrıları saatlerce kesildi. Hem de eleştirilerin engellenmesi için kesildi. 

Tüm bu sürecin ardından, yaşanan onca zorluk, yapılan yüzlerce yanlışa rağmen 22 günlük süreçte her türlü yüz kızartıcı açıklama yapıldı, kimi zaman tehditler savruldu, kimi zaman hakaretler edildi; ancak beklenen o duyuru hiç gelmedi. 

Çizdiğimiz tablo gerçeği yüze vursa da bazılarının yüzüne değmedi. Öyle ki onlara göre, tüm bu ihmaller insan eliyle değil, doğa eliyle gerçekleşti. Nasıl mı? Öyle bir afetti ki; "Dünyada hiçbir ülke bu depremlerin altından kalkabilecek kabiliyette değildi" denildi. Daha sonra da bildiğimiz başlık etrafımızı sardı: "Asrın Felaketi."

Öyle ki günlerce hem vatandaşların hem de siyasilerin yaptığı istifa çağrılarına kulaklar tıkandı. Bu öyle bir felaketti ki, koordinasyonsuzluk "Bizim hazırlığımız İstanbul depremiydi. Fakat Kahramanmaraş hattı da bizim için önemli alanlardan bir tanesiydi." ifadeleriyle açıklanmaya çalışıldı.

Öğrencilerin okulları askıya alınırken maçların seyircisiz oynanması görüşüldü. İstifa çağrılarına "Spor alanlarını siyaset meydanına çevirmek isteyenler devletin ortaya koyduğu çabaya kulak versinler" cevabı verildi.  

Günlerce hatta haftalarca beklenen o açıklama yine de gelmedi. Bakanlar Kurulu’ndan tek bir istifa duyulmadı. 

TDK'nın "Kendi isteğiyle işten veya bir hizmetten ayrılma" olarak tanımladığı istifa, yüksek mevkideki kişilerin görevlerini yerine getirememesi durumunda; bu görevi yerine getirecek kişilere alan açmak için yapılması gereken, yürütülen kötü süreçlerin sorumluluğunu almak adına verilen bir karar.

Bu noktada sorulması gereken soru ise, kim hangi sorumluluğu alıyor? 

Ne Cumhurbaşkanı, ne İçişleri Bakanı, ne Millî Savunma Bakanı, ne AFAD Müdürü, ne de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yaşanan "Asrın Felaketi"nde kendilerine bir sorumluluk görmüyor. Çünkü bu, yapılan açıklamalara göre "sorumluluk dışı bir doğa olayı".

Belediyelere geldiğimizde ise bakanlardan farklı bir durum görmediğimizi söylemeliyiz; zira bir belediye başkanı istifa sorularına "Şehir o kadar zor durumda ki bırakıp kaçmak olmaz. Ben istifa edeceksem, 10 belediye başkanı da etmeli" yanıtını veriyor. Halbuki "bu sistemin değişmesi gerektiğini savunan" ana muhalefet partisi üyesi belediye başkanından beklenen, tüm sorumluluğu kabul etmesi. Öte yandan, bunca zaman yapılması gereken güçlendirme çalışmaları, imar planının olmaması gereken bölgelere konut izni verilmemesi gibi depremden önce yapılacak onca şey varken "gerekeni yapmak" şu an akla geliyor. 

Türkiye'de siyasetin yaşadığı 20 yıllık değişim, yalnızca yönetim sisteminde olmadı. Devlete atanan yetkililerin bakış açıları da aynı sistem gibi değişti. Halka hizmet için, daima halkın refahını sağlamak için göreve getirilen kamu görevlileri; kendilerini bulundukları her görevin altında "lider" olarak konumlandırdı. Öyle bir liderlik ki bulunan konumun her türlü nimetlerinden faydalanılır; ancak gün hesap vermeye geldiğinde sorumlu daima dışarıda aranır. 

Halkın oylarıyla yönetime gelmiş bir iktidar, yine halkın haykırışlarını duymak yerine kulaklarını tıkayarak isyanı öcüleştirir. 

Yeri geldiğinde özür dilenmeden helallik istenir, bu da yalnızca belirli iller için geçerlidir. Halbuki helallik bir hakka girildiğinin göstergesi değil midir? Öyleyse, bu hakkın olması gerektiği şekilde teslim edilmesi için sorumluluk alınması gerekmez mi?

Bu haykırışa cevap vermek yönetimin görevidir. Alınan rütbeyle birlikte gelen sorumlulukları yerine getirmek; en az o makama gelmek kadar önemlidir. Sorumluluğu kaldıramamak da son derece olağan bir durum; öyleyse de çekilmeyi bilmek gerekir. 

Unutmamak gerek; hep söylenir: İstifa da bir hizmettir.