İsviçre Alpleri’nden Babaannemin Evine, Feminist Bir Varoluş Sancısı

Küçükken babaannemin Eskişehir’deki evinin kütüphanesinde Bir Ömür Böyle Geçti... diye bir roman vardı. Kapaktaki “neşeli” diye tanımlanabilecek İtalyan köyü tasvirine, son derece hoş 70’ler yazı karakterine rağmen galiba ilk varoluş sancımı bu kapaktaki cümleyi okumayı öğrendikten sonra çektim. Başlığındaki üç noktadan mı, söz konusu ömrün bitmiş ya da bitmek üzere olduğunu hissettiren yüklemden mi bilinmez; hem o ömrün nasıl geçtiğini öğrenmekle hiç ilgilenmedim, hem de erken bir yaşta kendi ömrümün de “geçebileceğini” hissettirdiği için karşılaşmaya devam ettiğimiz ilk gençlik yıllarım boyunca kapakla barışamadım. 

Bir Ömür Böyle Geçti…’nin yazarının adının Eveline Amstutz olduğunu ancak romanla 2021’de, Nadir Kitap’ta karşılaştığımızda öğrendim. Farklı dillerde Caterina ve Die Marchesa isimleriyle basılan kitap, İngilizce baskısının satıldığı internet sitelerinden birinde; “Dört kuşak yiğit kadının ve âşık oldukları erkeklerin sürükleyici destanı” diye tanımlanıyor (Yiğit kadınlar? Tanıdık.) 

İngilizce ve Türkçe internette maalesef Eveline Amstutz ile ilgili neredeyse başka hiçbir bilgi yok. Her zaman çok da güvenilir olmayan Wikipedia’ya göre Eveline 1930’da otelci bir aileden gelen Walter Amstutz’la evleniyor. O yıllarda Walter İsviçre Alpleri’nde, St. Moritz’de yaşıyor ve çalışıyor; herhalde Eveline’in de St. Moritz’e taşındığını varsayabiliriz. Sonraları Walter’ın adaşı, St. Moritz Turizm Kurulu için grafik tasarım yapan Walter Herdeg’e 1932’de komisyon ettiği St. Moritz logosu ikonikleşiyor ve İsviçre Milli Müzesi'nden öğreniyorum ki, turizm için tasarlanmış ilk tescilli logo olma özelliğini taşıyor, hâlâ da kullanılıyor. Kendi Wikipedia sayfasında “Alpler’de kayakçılığın öncülerinden” ve “Belçika Kralı I. Albert’in dağ arkadaşı” sıfatlarıyla anılan Walter Amstutz, Herdeg’le hem bir yayınevi kuruyor, hem de Graphis adında, yakın zamana kadar basılmaya devam eden ikonik bir grafik tasarım dergisi çıkarmaya başlıyor. O arada ne oluyorsa Walterler 1964’te yollarını ayırıyor. Eveline Hanım’ın (eklektik ilgi alanlarını biraz kendiminkilere benzettiğim) eşi editörlük kariyerine, Alpler'de Yetişen Çiçekler (1949), Grafik Sanatı: Kim Kimdir? (1962), Japon Amblemleri ve Tasarımları (1994) gibi yayınlarla devam ediyor. 

Tüm bunlar olurken İngilizce internette Eveline Amstutz’a ait bir kitap daha bulunuyor: 1938 tarihli, 56 renkli fotoğraftan oluşan Küçük Çayır Çiçekleri Kitabı. Eveline’i St. Moritz tepelerinde, yaz ışığında gezinirken hayal ediyorum. Huzurlu bir varoluş. Merak ediyorum, Dorset doğumlu Eveline Amstutz, partnerinin üç dilde yayınlanan Graphis’in kurucu ortağı olduğu 20 yıl boyunca derginin İngilizce metinlerinin düzeltmelerini ya da son okumasını yapmış mıdır? Bence son derece mümkün, zira yaratıcı kadınların tarihi böyle hikayelerle dolu. 

Bu hikâyenin adı şöyle bir şey: St. Moritz Güneşi ve Yiğit Bir Kadının Olmayan Destanı.