İngiliz film teorisyeni Laura Mulvey, “Görsel Haz ve Anlatı Sineması” denemesinde karanlık bir odada, büyük bir ekranın karşısında olma deneyiminden bahseder: Sinemalarda mekanın poetikası, izleyiciyi ekrandaki görüntüye odaklanacak şekilde konumlar. Amsterdam’daki Eye Filmmuseum’daki tüm sergiler gibi, Nuri Bilge Ceylan’ın Inner Landscapes sergisinde de bu konumlama (izleyiciye hoş gelen bir şekilde) mevcut, zira müzenin ana sergi salonu, bir sinema salonuna öykünerek devasa ve karanlık.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="text-align: left;" style="text-align: left; box-sizing: border-box;">Ceylan’ın filmlerini, erken dönem fotoğraf çalışmalarını ve bazı sahnelerin üzerine konuştuğu yönetmen açıklamalarını biraraya getiren sergi sırasında yönetmenin filmleri de müzenin sinemasında düzenli olarak gösterilecek.&nbsp;</li></ul>1 Haziran 2025’e kadar açık kalacak Inner Landscapes aynı zamanda Hollanda’da Ceylan’ın çalışmalarına odaklanan ilk sergi&nbsp;olma niteliğini taşıyor. Müzenin direktörü Bregtje van der Haak, serginin açılışında müzenin bu adımını 1960’lardan itibaren Türkiye’den Amsterdam’a ve Hollanda’ya göç etmiş, hemen yanı başlarındaki komüniteye erişme çabası olarak da tanımladı.1959 doğumlu Nuri Bilge Ceylan, dünyada Martin Scorcese, Bela Tarr, Wim Wenders gibi kendi kült takipçileri olan yönetmenlerin hayranlığını toplamış; Türkiye sinemasındaysa tartışma yaratabilen bir figür. Bir sinemacı olarak yeteneği ve gözünün keskinliği tartışmaya kapalı bir konu. Ebru Ceylan’la beraber yazdığı incelikli ve çaktırmadan komik diyaloglarsa her zaman toplumdaki güç dinamiklerine atıfta bulunuyor ve sosyolinguistik öğeler taşıyor. (Örneğin, Bir Zamanlar Anadolu’daki savcı, polisin suçluya işkence etmesini engellemeye çalışırken bir anda “Böyle mi gireceğiz Avrupa Birliği’ne?”&nbsp;deyiveriyordu.)&nbsp;Öte yandan sessiz, kimilerine göre görünmez politik duruşu, filmlerindeki kadın karakterlerin ikincil ve kimi zaman problematik konumlandırılması gibi başlıklar altında, Türkiye’de tekrar tekrar eleştirildiği de oldu. Günün sonunda Ceylan, entelektüellerin yalnız olduğu bir ülkede, yalnız bir entelektüel.&nbsp;Küratörlüğünü Eye’ın sergiler direktörü Jaap Guldemond’un üstlendiği Inner Landscapes, yönetmenin yolculuğunu anlatma ve yönetmenin dünyasını uluslararası izleyicinin anlayabileceği şekilde bir bağlama oturtma anlamında başarılı. Ceylan’ın 1995 tarihli ilk filmi Koza, ilk olma özelliği ve büyüsüne yaraşır şekilde ana sergi salonundan ayrılmış tek ayrı alanda, tek başına sergileniyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Eye’da ziyaret ettiğim bir önceki sergi olan, Werner Herzog’un The Ecstatic Truth’unda ise bu odada akademisyenlerin Herzog’un işlerinin politik doğruluğunu ve etik anlamdaki pusulasını tartıştıkları bir kısa film gösteriliyordu, yani belki buraya fısıltılar odası denilebilir.)&nbsp;</li></ul>Sergi kataloğunda yönetmenin işlerinden “Kökleri derin bir şekilde evrensel bir insan olma haline uzansa da, çağdaş Türkiye tarihi ve içinde barındırdığı şehir ve taşra, laiklik ve din, erkek ve kadın, bireycilik ve kolektivizm gibi karşıtlıklara da ayrılamaz şekilde bağlı” ifadesiyle bahsediliyor. Sergi, müzenin hep kullandığı “kesit” formatıyla, izleyiciye Ceylan’ın filmlerinden 25'er dakikalık bölümler izleme şansı sunuyor, aralardaysa yönetmenin daha önce kendi yayınladığı set arkası görüntüleri ve karakterlerden enine boyuna bahsettiği açıklamaları var.&nbsp;Küratör Guldemond, uzun zamandır hangi kesite yer vereceğine karar verirken bu kadar zorlanmamış ama en nihayetinde her filmin özünü temsil eden bir çekirdek kısma yer verdiğini söylüyor. Odaya yayılmış film ve fotoğrafların arasında, Ceylan’ın “yavaş” filmlerinde uzun aralar, rüzgarın sesi, doğanın yüceliğiyle karşılığını bulan bir negatif alan var. Bana kalırsa sergiye dair en özel şeylerden biri bu “parça” deneyimi, diğer bir deyişle Ceylan’ın dünyaları arasında gezinebilmek.<img src="https://images.aposto.com/2025/1/4/1740674993055.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.34" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Eye Filmmuseum'daki Inner Landscapes sergisinden bir kare. Fotoğraf: Hans WilschutSergideki fotoğraflarsa yönetmenin 2003-2012 yılları arasında, çoğunlukla Anadolu’da mekan keşfi&nbsp;yaparken çektiği karelerden bir seçki. Bu fotoğraflar janr olarak manzara fotoğrafıyla toplumsal gerçekçilik arasında bir yerlerde gidip gelse de, Guldemond’un seçkisinde (ve aradan geçen yılların da yardımıyla) adeta Türkiye’den çok sadece doğanın hüküm sürdüğü sahipsiz bir toprağa da dair.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/1/4/1740675072116.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.50" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Yönetmen Nuri Bilge Ceylan, David Lynch'in vefatından bir gün sonra Eye Filmmuseum'daki sergi açılışında. Fotoğraf: Corinne de KorverInner Landscapes’in basın davetinde, Ceylan “kareleme” (framing) biçimini bir alışkanlık, fotoğraf pratiğini ise filmlerinden tamamen farklı bir pratik olarak tanımladı ve gülümseyerek “Fotoğraflarda bir an için dünya bana vuruyor, ben de dünyaya geri vuruyorum” dedi.&nbsp;Kamera arkası&nbsp;çekimlerindeki gerilimine benzer bir şeyin hissedildiği tek ansa filmciliğin, hayal ettiği sahneyi çekebilmek için aynı anda yüz kişinin sorularına cevap verme gibi gerçeklerinden bahsettiği andı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hatırlatayım: Kış Uykusu’nun yapım sürecini anlatan Uzun Sürmüş Bir Kış’ta aktörler bir sigara söndürüp diğerini yakarken, aslında ellerindeki sigaranın dumanı gibi peri bacalarından uçup gitmek arzusunda gibi görünüyorlar.</li></ul>Ceylan, onlarca prestijli ödülden sonra kendisine üretme azmi veren şeyin “insan olma durumunu anlamak,” en ilginç bulduğu manzaranınsa “insan yüzü”&nbsp;olduğunu söylüyor. Bana kalırsa yönetmenin görsel yeteneğinin yanındaki süper gücü bu serginin çıkışında, bir yandan gözleriniz tekrar aydınlığa alışmaya çalışır, diğer yandan karşınızda beliren IJ Nehri manzarasına bakmakla bakmamak arasında bocalarken gördüğünüz ufacık bir ekranda: Burada ilk defa gördüğüm bir film kaydında, Ceylan son filmi Kuru Otlar Üstüne’deki ana karakteri Samet’i anlatıyor. Tüm NBC (anti) kahramanları gibi Samet de despotik, zayıf, çelişkili, son zamanlarda moda olan tabirle gölge benliğinin kuyularından çıkamayan bir karakter.&nbsp;Ceylan, bu kayıtta kendisinin (ve tüm insanların) bir parça Samet olduğundan ve Samet’i anladığından bahsediyor. Inner Landscapes’te kimi zaman hareket eden, kimi zaman duran manzaralarsa aslında tam da bu anlamaktan korkmama hâlinin gücünü taşıyor.&nbsp;Not almalı: Inner Landscapes, Amsterdam’daki Eye Filmmuseum’da 1 Haziran 2025’e kadar görülebilir.&nbsp;

Şimdiki zamanla ağır çekimde yeniden buluşmalar.

Birlikte şimdiki zamanın üzerimize attıklarını düşünüyoruz. 

Tutto

Sosyal medyada gözümüzün önünde sürekli değişen imajların bir karşıtı varsa herhalde Nuri Bilge Ceylan’ın da temsilcileri arasında olduğu “yavaş sinema”dır. Nuri Bilge Ceylan’ın Eye Filmmuseum’daki "Inner Landscapes" sergisi üzerine...

Bir Zamanlar Amsterdam'da: Nuri Bilge Ceylan'ın gözünden manzara olarak insan

Bazı hayat hikayeleri o kadar büyük ve renkli ki anlatmaya soyunmak cesaret istiyor. Joan Kim Erkan, yani benim için Kim Hanım’ınki de öyle. 1937’de Galler’de başlayan hayatı, 60’ların başında Türkiye’ye taşınmasıyla devam ediyor. Öyle bir hayat ki içinden Türkiye’nin altmış yılı, Babıali sokakları, lordlar ve leydiler, Elizabeth Taylor, Latife Hanım, Arthur Miller ve Marilyn Monroe, Yılmaz Güney, Ara Güler, pamuğun hâlâ elle toplandığı yıllarda Aydın’a gelen mevsimlik işçiler geçiyor.&nbsp;Uzaktan gördüğünüzde en çok kırklarında olduğunu düşüneceğiniz Kim Hanım, ben bu satırları yazarken inanılmaz hayat enerjisiyle ya yazı masasının başında ya da İstanbul ve Londra sokaklarında, sonbahardaysa hâlâ gelin olarak geldiği Aydın’da, artık makinelerle yapılan pamuk hasadında.&nbsp;Kim Hanım’ın kendi yazar ismini taşıyan ilk kitabı <a fr-original-style="" href="https://www.pandora.com.tr/kitap/kim-bu-ciltli/801948" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; background-color: transparent; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kim Bu</a>, Kasım 2021’de çıkmıştı (ve yazarı bu fikirden hoşlanmayacak olsa da bir gün filmi ya da dizisi yapılırsa hiç şaşırmam.) Kim Hanım, kendisi 83 yaşındayken yayımlanan ilk kitabında, Londra’da 1950’lerde tiyatro okuduğu yıllardan pandemiye kadarki hayatını anlatıyordu.&nbsp;Bu ay yayımlanan kitabı <a fr-original-style="" href="https://www.pandora.com.tr/kitap/kim-bilir/914187" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; background-color: transparent; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kim Bilir</a>'de ise tatmin edici ve mutlu bir hayat için ipuçlarını paylaşıyor. Geçen günlerde biriyle telefonda konuşurken söylediğim üzere, bu tavsiyeleri verebilecek daha ehil birini gerçekten tanımıyorum. Kaydedilmiş derslerden aslında bir anlamı olmayan ürünlere “wellness”a dair her şeyin satılık olduğu bir dünyada, Kim Bilir'deki insanca sesi duymanın ve “denenmiş tarifler”i okumanın ferahlatıcı bir tarafı var.&nbsp;Kim Hanım’la tanıştığımda 16 yaşındaydım ve bazı şeyleri, örneğin kendisi evin neresinde olursa olsun uzaktan BBC 1’in sesinin gelmesini, eşinin aile tarihi vesilesiyle Çerkes tarihine duyduğu ilgiyi&nbsp;(eşi Aydın Osman Erkan vefat ettiğinde Türkçe yayım hazırlıkları yarım kalan kitabı "Başımı Kafkasya'ya Çevir"in tamamlanması üzerine de çalışmıştı) ve dünyaya dair sonsuz merakını ilk sıradan deneyimleme şansım oldu. Neden bilmem ama onunla konuşmak insana her zaman cesaret ve mutluluk veriyor. Yeni yıla girerken Joan Kim Erkan’la yeni kitabı Kim Bilir&nbsp;ve hayat üzerine sohbet ediyoruz.Yeni kitabınız Kim Bilir&nbsp;için sizi tebrik ederim. İyi bir okur olduğunuzu biliyorum. Bu kitabı yazmaya nasıl karar verdiniz? İkinci kitabınızı yazmak ilk kitabınızı yazmaktan farklı mıydı?Teşekkür ederim. Bilirsiniz, her kitap farklıdır. İlk kitabımı aileme ve İstanbul'daki arkadaşlarıma bir miras olarak yazdım. Burada yaşadığım yıllarda İstanbul büyüdü ve sevdiklerim kaybolan yerlerden, çocukluk parklarının alışveriş merkezlerine dönüşmesinden, eski evlerin yıkılıp gökdelenlere dönüşmesinden şikayet ediyorlardı. Ben de ailemin, torunlarımın benim buraya ilk geldiğimde yaşadığım İstanbul'u bilmeleri için yazmaya karar verdim. Çünkü insanlar isterlerse tarihi değiştirebilirler. Tarih çok kez değiştirildi ve sadece o dönemde yaşayanlar tam olarak ne olduğunu biliyor.&nbsp;İkinci kitap fikri ise şöyle oluştu: Herkes nasıl planlayacağını ya da bir parçası olacağını bilmediği gelecekle ilgili stresli, mutsuz, sıkıntılı hissediyor. Ve bu sadece Türkiye'de değil, dünyanın her yerinde yaşanıyor. Ben de ailemden ve Central School'da (Royal Central School of Speech and Drama) öğrendiğim, nasıl pozitif olunacağına ve enerjinizi nasıl sağlıklı bir şekilde kullanabileceğinize dair araçları paylaşmaya karar verdim çünkü sağlıklı bir zihin, sağlıklı bir bedene ihtiyaç duyar. Ve sadece sahip olduklarınızı dünyayla paylaşabilirsiniz. İkinci kitap böyle ortaya çıktı. Umarım insanlar beğenir.<img src="https://images.aposto.com/2025/0/4/1735834370164.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kim Bilir, Joan Kim Erkan. Destek Yayınları, Aralık 2024.Bu röportaja hazırlanırken sizin kuşağınızın “Sessiz Kuşak” diye adlandırıldığını öğrendim. Batıda 2. Dünya Savaşı gibi dünyanın çok zor dönemleri ve sonrasını deneyimlediğiniz, çalışmanın ve direncin merkezinde olduğu hayatlar yaşadığınız için bu isim verilmiş. Siz sessiz birisi değilsiniz ama şimdiye kadar bir defa bile şikayet ettiğinizi duymadım. Hayat felsefeniz nedir?&nbsp;"Sessiz Kuşak" olarak adlandırıldığımızı ilk kez duyuyorum. Çok sessiz olduğumuzu düşünmüyorum, bence hiç sessiz değildik.&nbsp;Sevgi dolu ve samimi bir çocukluk geçirdim. Ama aynı zamanda “Devam et canım, devam et” diye yetiştirildim. Bir de “Elinden gelenin en iyisini yap. Sen elinden gelenin en iyisini yaparsan gerisini Tanrı halleder.” Yani bu şekilde beynimiz yıkandı. Eğer "sessiz nesil" deniyorsa, bunun nedeni şu olabilir: İşlerimizi halletmekle o kadar meşguldük ki şikayet edecek vaktimiz yoktu. Hayatımda ne zaman bir sorun olsa (ki çok büyük sorunlar yaşadığım da oldu) sadece üstesinden gelmeye çalıştım. Bazı şeyler daha zordu ama pes etmedim, yine de bir çözüm bulmaya çalıştım. Ve hayat böyle bir şeydir; iyi ve kötü, mutlu ve üzücü. &nbsp;Kitapta her yaştan okura daha sağlıklı ve pozitif bir hayat için önerilerde bulunuyorsunuz. Bu “alet kutusu” kapsamında sunduğunuz her şey de ücretsiz, sadece bilinç ve zaman gerektiriyor. Bahsettiğiniz pek çok konudan bazıları duruşun, yürüyüşün ve doğru yemenin önemi. Bunları biraz açmanız mümkün mü?Hayatımızda etrafımızdaki dünyaya bir şeyler aktarmadığımız tek bir gün bile yoktur. Kendinize güveniyor, sağlıklı ve pozitif hissediyorsanız, insanlar size baktığında, sizinle konuştuğunda veya sizi gördüğünde yayacağınız iyilik gücü de budur. Havaalanlarında veya sokaklarda insanları izlemeyi seviyorum ve gördüklerim bana o kişi hakkında çok şey anlatıyor. Güçlü insanlar özgüvenle, bazen kasıla kasıla dünyayı kurtarmaya giderler. Kendinize güvenirseniz, insanların gözlerinin içine bakar ve gülümserseniz size daha yakın hissederler.Yürüyüş konusuna gelince, günde bir saat yürüyüş aslında bir insanın ihtiyacı olan tüm egzersizdir ancak bunu her gün yapmalısınız.Gelelim diyete, bence en önemli şey yeme ve içmenin bir zevk olması gerektiğidir. Eğer dinlerseniz vücudunuz size “Bak, doydum” ya da “Bu harikaydı”&nbsp;diyecektir. Babam bana her zaman “Vücudunda hiçbir şey hissetmemelisin” derdi. &nbsp;Eğer bir şey hissediyorsanız muhtemelen bir sorun vardır.&nbsp;Türkiye’de, özellikle de İstanbul’da insanlar çok stresli, son 10-15 yılda her sokağa çıktığımda birilerinin kavga ettiğini görüyorum. Sizce bu hep böyle miydi? Bu kadar gergin bir ortamda yaşayan genç insanlara ne gibi tavsiyeleriniz olur?&nbsp;Buraya ilk geldiğimde üniversitelerde protestolar vardı ama sokaktaki insanlar şimdiki kadar agresif değildi. Özellikle gençler şu anda daha fazla sorunla karşı karşıya ve hem şimdiki zamandan hem de gelecekten tedirginler. Dolayısıyla tutunacakları bir şey yok. &nbsp;Bence okullarda ve belki de ailede öğretilmeyen şey, kendi işini kendin becerebilmek. Oysa işler öyle bir hâle geldi ki politikacıların en son düşündüğü şey insanlar oldu. Onlar “büyük resimle” çok daha fazla ilgileniyorlar. Bence bugünün gençleri kendi ayakları üzerinde durmayı öğrenmek zorunda. Zenginler ile yoksullar arasında giderek büyüyen bir uçurum var. Bu uçurum büyüdükçe daha fazla sorun yaşayacağız. Yani bir yandan herkes için daha istikrarlı, daha adil ve sürdürülebilir bir gelecek oluşturmak zorundayız.&nbsp;Asıl konuya dönecek olursam bireyleri olabildiğince güçlü kılmalıyız. Herkesin önemli olduğunu ve insanların duygusal anlamda çok acımasız koşullarda yaşadığını düşünüyorum. Eğer bir kişinin gülümsemesini ya da kendini daha iyi hissetmesini sağlayabilirseniz bugün iyi bir iş çıkardınız demektir.&nbsp;Mor ve Ötesi’nden Harun Tekin bir süre önce “Biz gelecekten uçan araba beklerken gelecek bize sosyal medyayı verdi” <a href="https://open.spotify.com/episode/5NQygHJfA0MiY5ylXXfycb?si=63e50d116bee4827&amp;utm_source=aposto&amp;utm_source=aposto&amp;nd=1&amp;dlsi=6551199111194cbc" target="_blank" fr-original-style="" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; background-color: transparent; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;"></a><a href="https://open.spotify.com/episode/5NQygHJfA0MiY5ylXXfycb?si=63e50d116bee4827&amp;utm_source=aposto&amp;utm_source=aposto&amp;nd=1&amp;dlsi=6551199111194cbc" target="_blank" fr-original-style="" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; background-color: transparent; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;"></a><a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/episode/5NQygHJfA0MiY5ylXXfycb?si=63e50d116bee4827&utm_source=aposto&utm_source=aposto&nd=1&dlsi=6551199111194cbc" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; background-color: transparent; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">demişti</a>&nbsp;ve bu tanım benim çok hoşuma gitti. Siz geleceğin şimdiki gibi bir yer olmasını bekliyor muydunuz? Ve mevcut gerçeklik ne olursa olsun insanlara pusula olabileceğini düşündüğünüz bir yaklaşım var mı?Sosyal medya ve yapay zeka gibi şeyler, anlamasak da, sevmesek de, kabul etsek ya da etmesek de hayatımızın bir parçası hâline geldi. Ben bir bilim insanı ya da ekonomist değilim ama bir birey olarak cevabım şu: Dünyanın tiyatrosunun (ki dramatik bir dünyada yaşıyoruz) sizinle vicdanınız ve mutluluğunuz arasına girmesine izin vermeyin. Enerjinizi kontrol edebileceğiniz ve değiştirebileceğiniz şeylere harcayın. Her birey ailesine ve arkadaşlarına yardım edebilir; kendi içinde bulunduğu durumu iyileştirebilir. Bunu herkes yaparsa büyük bir değişim olur. İnsanların biraraya gelmesinden ve telefonları yerine tekrar yola, nereye gittiklerine bakmalarından bahsediyorum. Dünya küçük toplumlardan oluşuyor ve her toplum biraz daha güçlü olursa onları itip kakmak o kadar kolay olmaz.&nbsp;Kendiniz olmak, kendinize karşı dürüst olmak ve olduğunuz insanı sevmek önemlidir. Herkesi tektipleştirmeye çalışan bir dünyada kendinize karşı dürüst olmak büyük bir başarıdır.&nbsp;Merak bir diğer önemli nokta, insanlara, hayata, etrafınızda olup biten her şeye karşı meraklı olmanızı ve bunu sürdürmenizi tavsiye ederim. Gençliğin sırrı budur.&nbsp;Son olarak, burası güzel bir dünya. Doğayı düşündüğümüzde, siz ne yaparsanız yapın, o bir tomurcuk ekecek; o tomurcuk büyüyecek ve tekrar yeşerecek. Bence gözlerimizi biraz açıp etrafımıza baksak bizi üzen şeyler kadar mutlu edecek şeyler de görebiliriz.&nbsp;Birçok farklı noktadan bahsettik ve benim mesajım şu: Kalbimizde hissettiklerimizi biraz daha gösterelim, gerçek duygularımızı yabancılara açalım. Bunları bilmek yeterli değil, ihtiyacımız olan şey olumlu bir eylem. "Halkın gücü" diye bir şey var, yeniden biraraya gelmek üniversitelerde öğretilmeli.

Joan Kim Erkan’la (daha sağlıklı ve mutlu) bir hayat üzerine...

Joan Kim Erkan: Yaşayan bir efsaneden hayat dersleri

Tek başlarına bir şirket olmaktan bitkin düşmüş freelancer'lar; yorgun, bezgin ve genelde işlerini bırakmanın eşiğinde beyaz yakalılar; LinkedIn cehennemi; 'CEO at Self' kültürü ve profesyonel ghostlanma... 2024’ün sonuna yaklaşırken bu yılın korkunç işe alım ve çalışma kültürüyle ilgili düşünceler.

CEO at Self: Profesyoneller yorgun

Meşhur Proust anketindeki sorulardan biri: Gereğinden fazla kullandığınız bir sözcük ya da deyim var mı? Deyim olmasa da benim en çok kullandığım kelime öbeği, hatta genelde bir cümleye başlarken sıraladığım sözcükler “Ben New York’ta yaşarken…” Yeni tanıştığım insanlar sohbet sırasında “Peki New York nasıldı?” diye sorup suç ortaklığımı üstlenirken yakın arkadaşlarım, ailem ve partnerim artık o defteri hiç açmamayı tercih ediyor.&nbsp;Şöyle ki New York benim tam, eh, neredeyse tam bir yetişkine evirildiğim şehirdi. Dünyanın bana borçlu olduğunu düşündüğüm büyük aşkı New York’ta aradım ve kendisini olmasa da onun yerini tutacak kadar romantik arkadaşlıkları bu şehirde buldum. Ne giyeceğimi (siyah), nelerden uzak duracağımı (H&amp;M, fazla makyaj), neyi okuyacağımı (Paris Review neyi okumamı söylüyorsa onu ama Lorin gittiğinden beri eski tadı yok), ne içeceğimi (çavdar viskisi ve maden suyu) ve herhangi bir günün herhangi bir saatinde nereye gidileceğini New York’ta yaşarken öğrendim (açıkçası artık nerelere gidilir bilmiyorum).&nbsp;New York şehri, içinde pek çok farklı New York’u barındırıyor ve bunların çoğu muazzam ve büyüleyici yerler. Aklıma güneşli bir öğleden sonra East Village, 2010’da ilk gördüğüm haliyle Bedford, Café Carlyle, hava kararırken Hell’s Kitchen’ın Marvel çizgi romanlarından fırlamışçasına tekinsiz hali, işe gidiş geliş saatlerinde Union Square metrosu geliyor, bir de hafızama sığdırabildiğimden çok daha fazla pembe, mor, turuncu gün batımı ve tüm maaşımı harcadığım kraft kokteyller. Çelik, beton ve Midtown’daki dev şirketlerin İkinci Dünya Savaşı’ndaki silahları andıran binalarının bana ne kadar yabancı olduğu da zihnimin bir köşesinde.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1731622500017.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">New York’a ilk defa lisedeyken, Ohio’da değişim öğrencisiyken gelmiştim. New Jersey’de bir otelde kalıyor, Manhattan’a her gün bir tur otobüsüyle gelip gidiyor ve Statue of Liberty, Times Square, Ground Zero ve Chinatown gibi turistik yerlere götürülüyorduk. Otobüsten inmeden yaptığımız Fifth Avenue ziyaretimizin rehberi sarhoş ya da kafası iyi olan eski bir aktristi. Rehber, bize Samantha Jones’u andıran bir sesle oyunculuk kariyerini ve etrafımızda göremediğimiz şaşalı gösteri dünyasını anlatıyor, etrafımızda lüks mücevheratçı ve modaevlerinin vitrinleri karşımıza çıktıkça buğulu bir sesle isimlerini de fısıldıyordu: “Tiffany, Gucci, Bottega Veneta.” Birkaç sokakta bir de sloganını tekrarlıyordu: “Çok güzel değil mi? Bence ÇOK güzel.” O seyahatte sadece turistlerin New York’unu gördük ki gerçek bir New Yorkluya dönüşme sürecinde ilk bu New York’tan kaçmayı öğrenirsiniz.<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1731622514580.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Birkaç yıl sonra, 2010 yazında kendimi kuzenimin Manhattan’da, asansörsüz bir binanın beşinci katındaki apartmanında 3 aylığına yaşarken buldum. Burası, East Village’daki First Avenue metro durağının yakınında, tek odalı bir daireydi. Orada yaşarken birkaç sokak ötede, St. Marks’taki Yoga to the People yoga stüdyosunda bağış usülüyle yoga yapmaya gidiyorduk, Olsen ikizleri de sıklıkla içinde kayboldukları şekilsiz siyah kıyafetleriyle birbirinin eşi kuşlar gibi yogaya yapmaya geliyordu. Yoga stüdyosunun karşı tarafında, yıkık dökük bir brownstone binanın içinde çalıştığım ilk derginin “resmî olmayan” karargahı bulunuyordu. Burası üç Lübnanlı-Brezilyalı kardeşin paylaştığı minicik, sıra odalı bir daireydi. Kardeşlerin en büyüğü, bana ilk işimi verecek dergi BULLETT’ın ilk sayısının moda direktörüydü. Ofis olarak kullandığımız mutfak ve genel alan, alt kattaki Tayland restoranının mutfağını havalandırıp çöplerini topladığı arka bahçeye bakıyordu. Bugünlerde spiritüel influencer’lık yapan ve o zamanlar da “sosyal tırmanıcı” diye nitelenebilecek moda direktörü, eski pencerelerden içeri sızan sıcak hava ve yağ kokusunun moralini bozmasına izin vermiyordu. Bu apartmanı Allah rızası için bir kat boya isteyen duvarlardaki mood board ve yarı hazır dergi sayfaları her zaman 18 dereceye ayarlı klimanın rüzgarında pır pır uçuşurken hatırlıyorum. Dergide çalışanların yarısının Blackberry’si vardı ve biz de tıpkı Olsenlar gibi giyiniyorduk. Badem ve soya sütünün ana akım kültüre henüz girmeye başladığı o günlerde, millî içeceğimiz buzlu latte’ydi. Cüzdanımda Manhattan’daki metro hatları ve duraklarının katlanabilir bir haritası vardı. Kuzenim bu haritanın üzerinde (çoğu zaman) Broadway’in solundaki her şeyin Batı, sağındakinin ise Doğu olduğunu açıklardı.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1731622534991.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Yeni bir şehri öğrenmek bana her zaman Age of Empires’da genişleyen bir haritayı anımsatır, yavaş yavaş bir New Yorkluya dönüşme tecrübem de bu harita simülasyonundakine benziyordu... moda direktörünün detaylı talimatlarıyla mümkün olan en zarif halimle sağa sola koşturmaya ve derginin tek stajyeri olarak marka ve PR şirketlerinden çekimlerde kullanılacak tasarım kıyafet ve aksesuarları almaya başladım. Bu metroyla gerçekleşen ‘pull’ seyahatleri beni çetin ve kendine yetebilen Garment District’ten Bulgari’nin Central Park manzaralı ışıltılı ofisine, şehrin her yerine götürüyordu.<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1731622552210.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">New York’a taşındığım 7 ay içinde, oradaki üçüncü evime, bu sefer standart prosedür olan ilk ay ve son ayın kiralarıyla bir aylık kira karşılığı depozitoyu ödeyerek yerleştim. L treninin Brooklyn’deki ilk durağı olan Bedford Avenue’deki bu daireye, Çinli-Malezyalı bir grafik tasarımcı olan iş arkadaşımla taşınmıştık. Bu mahalleye 2010’da ilk geldiğimde, North 7th Street ve Bedford Avenue’nun köşesinde bir Salvation Army mağazası, 9th Street’in köşesindeyse bir dumpling’ci vardı. Orada yaşadığım yıllar boyunca hem binalar hem de içinde yaşayan insanlar değişti. Önce East River’ın kıyısına, eskiden oradaki parka ait olan bataklık araziye kuleler inşa edildi; ondan sonra da inşaat hiç durmadı. Hipster’lar mahalleden taşındı, onların yerine bankacılar ve çocuklu aileler geldi, fiyatlar 4 katına çıkıp Manhattan’ın konut pazarını geçti.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1731622568641.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Seneler içinde, hemen etrafımızdaki sokaklara bir Apple mağazası, bir Whole Foods, bir J. Crew ve pek çok zincir mağaza açılacaktı. Sürekli Google’ın Domino Şeker Fabrikası binasını satın aldığı ve yeni kampüsünü oraya taşıyacağının dedikodusu yapılıyordu. Günün sonunda fabrika sadece park ve konut alanına dönüşse de şehri son ziyaret ettiğimde orada yürümek tuhaf bir histi. Hâlâ Williamsburg’de yaşadığım senelerde beraber olduğum bir müzik yazarı bu–bu değişim, dalgalanma, yeniden değerleme, taşınma–halinin orada 90’ların ortasında, o bu mahalleye ilk defa geldiğinde de orada olduğunu söylemişti. Bu bilgiyle hem kendimi daha az özel hissetmeye başladım hem de rahatladım. Domino Şeker Fabrikası yeniden inşa edilmeden önce oraya gitmenin şehir tarihi tanıklığı olduğunu düşünmek hoşuma gitse de o döneme tanıklık etmenin inandığımdan daha az bir yükü olduğunu bilmek iyi geliyor.New York’ta yaşamaya devam etmek kumar masasından kalkamamak gibiydi… Bir şehrin hayaletiyle yaşamak. İntikam peşinde gezen bir hayalet değil, lanetli de değil, sevimli bir hayalet. Kendisi bir everything bagel şeklinde ve boyunda. İki yıl kadar önce oğlumu doğurduğum günlerde beni yalnız bırakmaması, baş ucumuzda beklemesi de tesadüf olamaz. Hayalete bakarken Lorimer Street’te, İtalyan mafyasının pastanesinde çalıştığım günleri ve Williamsburg’daki ikinci dairemizin önünde bir apartman kompleksi yükselmeden önceki Manhattan ve Empire State Building manzaramızı düşünüyorum. Aklıma o günlerin şerefine yaptırmak istediğim ama bir türlü zaman ve bütçe ayıramadığım güvercin dövmesi geliyor. Sonra everything bagel hayaletle göz göze geliyoruz, bir nefes alıyorum ve ağzımdan şu kelimeler dökülüyor: “Ben New York’ta yaşarken penceremden Empire State Building görünürdü. Sabaha karşı ikide ışıklarını söndürdüklerinde ben de yatma vaktinin geldiğini anlardım.”&nbsp;Fotoğraflar: <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/utkandora/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Utkan Dora Öncül</a>Editörün notu: Bu metin Soli’nin ilk sayısı “Aidiyet”te yer alan makaleden düzenlenmiştir. Tamamını okumak için <a fr-original-style="" href="https://solimagazine.com/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan.</a>

Seyahat ve kültür yayını SOLİ, şehirleri ve içindeki farklı kültürel toplulukları araştırmak üzere mahallelere ve mahallelilerin hikâyelerine odaklanıyor. 

Soli, mahallenin esnaflarının, binalarının, sokaklarının, insanlarının hikâyesini anlatıyor.

Soli

Büşra için pek çok ilklere tanıklık etmiş New York’tan sonra. Bir şehrin hayaletiyle yaşamak.

Satılık, kiralık, duygusal: “Ben New York’ta yaşarken”

Birkaç haftadır sıklıkla önümdeki iş her neyse bırakıp avazım çıktığı kadar bağırmak istiyorum. Sonra haber döngüsüne (her nasılsa) bir öncekinden daha kötü bir haber giriyor ve “Aa, aslında bağırılacak gün bugünmüş” diyorum.&nbsp;Bugünkü eylemlerde devam ediyor mu bilmiyorum; katıldığım feminist gece yürüyüşlerinde bir an durup sadece çığlık atardık. Bu çığlık beni korkutmaz ama tanıdıklığıyla ürpertirdi: Sanki kendim için değil benden öncekiler için de çığlık atıyordum ve belki kelimelerden anlamayanlar çığlıktan anlardı. Sanki Kassandra’dan Medea’ya varlığını hissettiğim tüm kadınlar şiddetini değiştiremedikleri bir dünyanın karşısında delirir ve bağırır olmuştu, bu çığlığı oradan tanıyordum. Bugünlerde ihtiyacım olan işte o çığlık.&nbsp;Tekrar tekrar karşılaştığımız “kötülük” o kadar sık önümüze düşer oldu ki onu teorize etme biçimlerimiz bile bayatladı: Hannah Arendt’ten <a fr-original-style="" href="https://www.metiskitap.com/catalog/book/4774" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kötülüğün Sıradanlığı</a>’nı mı alırsınız, Adam Curtis’ten <a fr-original-style="" href="https://www.imdb.com/title/tt6156350/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">HyperNormalisation</a> mı, Emil Cioran’dan <a fr-original-style="" href="https://www.metiskitap.com/catalog/book/4317" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Çürümenin Kitabı</a>’nı mı?&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Üçü de hem İsrail’in Gazze’de devam ettirdiği soykırımı hem de Yenidoğan Çetesi'nin eylemlerini açıklarken kullanılabilir.&nbsp;</li></ul>Max Weber’den Bürokrasi ve Otorite, <a fr-original-style="" href="https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eok_Doktrini" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Naomi Klein’dan Şok Doktrini</a>’ne ne dersiniz? Bugünlerde ne düşündüğünü her zaman merak ettiğim iki ayrı kişi, birbirlerinden habersiz Byung-Chul Han’ın <a fr-original-style="" href="https://www.metiskitap.com/catalog/book/37039" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Palyatif Toplum: Günümüzde Acı</a> kitabını okuyor. Bazılarımızın şüpheli bir şekilde ölen, kaybedilen kadın ve çocukların adını ezbere bildiği Türkiye’de bu acı ödevinin&nbsp;ne zaman ve nasıl biteceğini merak ediyorum. “Keşke şöyle olsa” dediğimiz, acının hiç olmadığı bir hayat değil, ortak değerler üzerinden sisteme ve insanlara standart bir güven duyabileceğimiz bir dünya.&nbsp;Gerçek geçmişle, kurgusal, post-apokaliptik geleceklerin kesişim noktalarından biri, çocukların ve kadınların daha “zayıf” alt sınıflar olarak daha da karanlıkta yaşadığı hayatlar. İngiltere’de Endüstri Devrimi sırasında çalışan dört yaşındaki baca temizleyicilerini, Mad Max’te zincire vurulmuş çocukları, 1945’te Sovyet ordusu Berlin’i işgal ettikten sonra askerlerin cinsel şiddete maruz bıraktığı binlerce kadını, Damızlık Kızın Öyküsü’nde üreme için köleleştirilen kadınları, Kirsten Johnson’ın&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.criterionchannel.com/cameraperson" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Cameraperson</a> filminde hayatta kalan kadınların sözleriyle dinlediğim Srebrenica soykırımını düşünüyorum. Kurgu anlatılara göre, kötülüğün araçsallaştırılması ve normalleşmesi ancak olağanüstü durumlarda mümkünken, günümüz Türkiyesi ve dünyasında katıksız kötülük için bir önkoşul ya da asterisk gerekmediğini fark ediyoruz. Acıyla.&nbsp;Dünyadaki tüm kötülükleri durdurmak gibi safça bir beklentimiz yok. Yenidoğan bebeklerin para için öldürülmediği, kadınların ve sokak hayvanlarının katledilmediği bir Türkiye, radikal bir hayal değil. Gazze halkının (neredeyse Kilis büyüklüğündeki) bir alana hapsedilip en “gelişmiş” savaş teknolojileriyle tekrar tekrar vurulmadığı, sivillerin öldürülmediği bir dünyayı istemek radikal bir şey değil.&nbsp;Hemen herkesin bir çeşit müşteriye dönüştüğü, orta sınıflar için her şeyin bir tıkla satın alınabildiği ve paramıza/dikkatimize göz dikmiş bu sistemde gerçekten anlamı olan şeylere, örneğin hayat ve özgürlüğe dair anlamı olan bir şey söylemek istiyorsak başka yollar aramamız gerekiyor. Her gün büyüyen “susacaklar”, “ölecekler” ve “yaşatılacaklar” listesinin değişmesinin başka türlü mümkün olmadığı aşikar.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/9/5/1729854944360.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İllüstrasyon: <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/canery.lmaz/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Caner Yılmaz</a>. Sanatçının izniyle.Türkiye’de olay örgüsüne nereden başladığımıza göre son bir aydır (ya da 17 Aralık 2013’ten beri ya da 12 Eylül 1980’den beri) sıklığı ve su katılmamış kötülük dozu gittikçe artan haberler görüyoruz. Türkiye, kendi tarihinin en utanç verici dönemlerinden birini AK Parti iktidarının son 11 yılında yaşadı ve yaşamaya devam ediyor. Öte yandan, aşağıdaki önermeler iktidarda kimin olduğundan bağımsız olarak ayakta durabiliyor:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="font-style: italic;" style="font-style: italic; box-sizing: border-box;">“Besi” hayvanlarının et tüketimi için sürekli öldürüldüğü bir dünyada, sokak hayvanlarını öldürmek daha kolay.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="font-style: italic;" style="font-style: italic; box-sizing: border-box;">Çocukların, kadınların ve göçmenlerin güvende olmadığı bir Türkiye’de kimse güvende olamaz.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="font-style: italic;" style="font-style: italic; box-sizing: border-box;">Bu ülkedeki herkesin değerlerine eşit derecede saygı göstermemek, eşi benzeri olmayan kurumların yayınlarını durdurulmasının yoluna (da) taş döşer.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="font-style: italic;" style="font-style: italic; box-sizing: border-box;">Bir çetenin kasıtlı olarak öldürdüğü 12 bebeğe çok üzülürken, Filistin’de bir yıldır ölen binlerce bebeği aklımıza bile getirmiyorsak orada kurcalanması gereken bir durum olabilir.</li></ul>Özetle, gücün en karanlık ve kirli ucuna dokunamasak da, bence dokunabileceğimiz bir ucu hep var.&nbsp;Şair Emily Dickinson’a göre “<a fr-original-style="" href="https://www.160incikilometre.com/urun/umut-o-tuylu-sey-ruha-konan-emily-dickinsondan-siirler-ceviren-fatma-nur-turk/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Umut tüyleri olan bir şeydir</a>” ve hayatta kalmak için bir ekmek kırıntısı bile istemez.&nbsp;Gazeteci ve yazar Ece Temelkuran, yakınlarda verdiği bir röportajda “umut” kelimesine inanmadığını, “inanç”ı tercih ettiğinin altını çizdi. Umudu “tehlikeli” kılan Hussein Mitra’nın sözleriyle “eylemliliği kendimizin dışında bir yere, dışarıdan bir mucize bekleme hâline yerleştiren bir kavram” olarak görmek. Bense memleket ve dünyaya dair umutlarımı sorgularken aklıma en çok yatanın Rebecca Solnit’in yaklaşımı olduğuna karar verdim: Bellek arazileri, gelişim patikaları, çaresizlik vadileri ve umut tepeleri vardır. Ve umut uzayıp giden bir yol değil, bir topoğrafyadır.

Şüpheli bir şekilde ölen, kaybedilen kadın ve çocukların adını ezberlediğimiz Türkiye’de bu acı ödevinin nasıl biteceğini düşünürken "umut" kavramını da yeniden sorguluyoruz. Umut, uzayıp giden bir yol değil de bellek arazileri, gelişim patikaları, çaresizlik vadileri ve umut tepeleriyle bir topoğrafya mı? 

Umut bir topoğrafyadır

Fotoğrafçı Çiğdem Yüksel’in gözünden, tektipleştirmenin ötesinde 22 kadın hikayesi ve objektiften geçerken görünürleşen hayatlar.

Bir Bilsen: Hollanda'da birinci kuşak göçmen kadınlar

“İyi vakit geçiriyor musunuz?”&nbsp;Blink Twice boyunca tekrar tekrar duyup, dakikalar ilerledikçe artan bir endişeyle peşinden gittiğimiz soru bu. &nbsp;Daha önce aktör, müzisyen ve elbette Lenny Kravitz ile Lisa Bonet’in kızı olarak tanıdığımız Zoë Kravitz’i ilk defa yönetmen şapkasıyla gördüğümüz Blink Twice, gerilim-komedi türüne yeni bir neredeyse blockbuster kazandırdı bile.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2017 yapımı Get Out ve 2019 yapımı Ready or Not bu türün diğer önemli örnekleri arasında sayılabilir.</li></ul>Hikaye, kokteyl garsonu Frida (Naomi Ackie) ve en yakın arkadaşı Jess’in (Alia Shawkat), bir bağış galasında teknoloji milyarderi Slater King’le (Channing Tatum) tanışmasıyla başlıyor. Ne olduğunu bilmediğimiz bir “faul”ü sebebiyle cancellanmış, kamuoyundan özür dilemiş ve kendini affettirmek için hayır kurumlarına yüksek bağışlar yapmış King, hayatına özel adasında, teknolojiden uzak, kendi sözleriyle “daha basit” koşullarda devam ediyor. Bu yakışıklı ve güç sahibi erkeğin kendisine ilgi duymasına inanamayan Frida, King’in etrafındaki kalabalık grup ve en yakın arkadaşı Jess’le beraber birkaç günlüğüne adaya davet edildiğinde reddetmek için hiçbir sebep yok gibi görünüyor. &nbsp;Slater’ın adadaki, daha doğrusu adadaki malikanesindeki hayatı, bir çeşit influencer fantezisi ve basına sunulduğu gibi “mazbut” olmaktan oldukça uzak: Bir tür kolonici geçmişe atıfta bulunan büyük bir ev, misafir odaları, bahçede salınan tropik bitkiler, bulutsuz gökyüzü, güzel bir havuz ve boş kalmayan şampanya kadehleri, elektronik sigara bağımlısı Slater ve misafirlerine gündelik hayatın stresinden uzaklaşmak için ihtiyaçları olabilecek her şeyi sunuyor gibi görünüyor. <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/the-zone-of-interest-ekmek-kirintilari-ve-elmaslar" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Zone of Interest</a>’teki kadar görünmez ve “dilsiz” (ancak kadınları küçük görür tavırda) çalışanlar tarafından sihirli bir şekilde yapılan işler de malikaneyi bir tür cennet ikamesi yapıyor.&nbsp;--Yazının bundan sonrası spoiler içerebilir--Frida ve Jess’le adaya varan kadın misafirlerin odasındaki beyaz mayo, elbise ve pijamaların üniforma gibi bir şey olduğunu anlamamıza da, kadınların hepsinin Slater ve arkadaşlarıyla adaya gelmeden önceki gün tanıştıklarını öğrenmemize de biraz daha var.Slater ve Frida’nın romantik bir ihtimal taşıyan ilişkisi, Frida adaya geldikten sonra biraz da antiklimaktik bir şekilde pek bir yere gitmiyor gibi görünüyor. Frida, Slater’la duygusal bir yakınlık kurmayı denerken sıklıkla onun “unutma” üzerine düşüncelerini dinliyor. Bu süreçte Slater’ın bir çocukluk travması sebebiyle hayatının ilk on yılını hatırlamadığından ve aslında bunu bir “hediye” gibi gördüğünden haberdar oluyoruz. Slater’ın ilk bakışta Dr. Oz zannettiğim terapistiyle (Christopher Slater) randevularının dışında herhangi bir yoğunluğu yok gibi görünüyor.<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=aMcmfonGWY4" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2024/7/2024-08-30T13:55:42.396Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Malikanede, gündüzler genel bir boş vermişlik ve şaşmadan iç bayan muhabbetlerle geçerken, akşam yemeklerine her zaman özen ve heyecanla oturuluyor, ki nihayet filmin sırrına vakıf olduğumuzda bunun Cody’nin (Simon Rex) gurme starter pack heveslerinin ötesinde bir sebebi olduğunu da öğreneceğiz. (Spoiler:&nbsp;Her akşam yemeği yeni bir “av” ve cinsel şiddet sekansını başlatıyor.) Her gece, karanlığın içinde kim ya da neden kaçtıklarını unutmuş hâlde, beyaz elbiseleriyle çimlerin üzerinde koşan kadınlar, haftanın günlerini karıştırmaya başlıyorlar. Aralarından bir kişi eksilene kadar ne olup bittiğini sorgulayacak fırsatı da bulamıyorlar. Sonra hatırlamaktan intikam almaya giden bir yolculuğu izliyoruz. Filmin hayatta kalabilen iki siyah kadın karakteri, birinin elinde gyuto bıçağı, diğerinin elinde tabanca, intikam almaya giderken, Foxy Brownvari bir blaxploitation anı&nbsp;yaşanıyor. &nbsp;Blink Twice, akmasını Whitney Houston’ın biyografi filminde de oynayan Naomi Ackie, (görmeyeli Zoë Kravitz’le nişanlanmış, aynı zamanda filmin prodüktörlerinden olan) Channing Tatum ve diğer oyuncuların performanslarına borçlu. Hatta oyunculukların senaryonun “güdük” taraflarını kapatır gibi olduğu söylenebilir.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/7/5/1725026208735.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.67" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Naomi Ackie and Alia Shawkat Aynı blaxploitation referansları gibi 70’lerin sonu, 80’lerin başında gezinen bir gerilim filmi için beklenmedik sıcaklıktaki, biraz funky, R&amp;B ve soul ağırlıklı film müzikleri&nbsp;de artı hanesinde.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Paylaşmaya değer bir not: Altıncı His’teki çocuk olarak tanıdığımız Haley Joel Osment’ın da filmde yer alması interneti heyecanlandırmış.</li></ul>Öte yandan, feminizm ya da sinemayla haşır neşir izleyici, film boyunca adını koyamadığı bir şey arıyor. Bu şeyin bir kısmını kaçınılamaz olarak Get Out’u tekrar düşünürken bulduğumu düşünüyorum: Get Out, janra bükücülüğünün ve sürükleyici olay örgüsünün yanı sıra satır aralarında çok güçlü söylemleri olan, derdini, yani ırkçılık konusunu sadece aksiyonla değil, her ses ve sessizlikte çok iyi anlatabilen bir filmdi. Blink Twice bu anlamda bana bir önceki yazın stüdyo yapımı “feminist” filmi Barbie’yi anımsattı. Benzer büyüklükteki White Lotus, Succession gibi yapımlar zenginlik ve güç konusunda akılda kalıcı bir şeyler söylerken, Kravitz’in filminde sınıfa dair bir yorum varsa çalışanlarla ev sahibi ve misafirlerin ilişkisindeki tuhaflığın ötesine geçemiyor.&nbsp;Filmin feminizmle ilgili söylediği&nbsp;şeylerin tek boyutluluğu da Barbie’deki gibi usandırıcı bir ayan beyanlıkta. Özellikle Frida ve Sarah’nın, Slater’ın yaşlı kadın asistanını kurtarmaya çalışıp yardımı reddettiğinde onu da öldürdükleri anda kendime&nbsp;“Ben iki saattir bir ‘me too movement’ alegorisi mi izledim?” diye sordum. &nbsp;Filmin sonunu spoil etmeyeceğim, ama Blink Twice’ın önemli bir mesajla randevusunu maalesef kaçırdığını düşünüyorum: Bundan 14 yıl önce feminizmi şu anki pop kültüre iten domino taşlarından biri, New York’taki The Hole galerisindeki <a fr-original-style="" href="https://thehole.com/exhibitions/future-feminism" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Future&nbsp;Feminism”</a> sergisiydi. Beş sanatçının işbirliğiyle ortaya çıkan (ve bence bir tür kelebek etkisiyle Barbie’ye giden yolu açan) sergi, feminizmin geleceği için 13 ilke öneriyordu.&nbsp;Bunlardan biri ilk gördüğüm günden beri kafamda yaşıyor: “Erkekleri koruyucu ve yırtıcı rollerinden kurtarın.” (“Relieve men of their roles as protectors and predators.”) Blink Twice’ta ideal bir geleceği sadece koruyucu ve yırtıcı rolüne bürünmekte bulan bir ana kadın karakterle baş başa kalıyoruz.&nbsp;Yine de, tüm bunlara rağmen iyi bir ilk film ve yazın son, sonbaharın ilk günleri için keyifli bir 100+ dakika vadediyor.&nbsp;

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

Feminizm ya da sinemayla haşır neşir izleyici, ilhamını Epstein adasından ve #metoo hareketinden alan "Blink Twice"ı izlediği süre boyunca adını koyamadığı bir şey arıyor. Ancak film, önemli bir mesajla randevusunu maalesef kaçırmış gibi görünüyor.

Blink Twice: Erkek, zengin ve kötü

En sevdiği eteğini çöpte bulmuş birinden bir moda-kültür analizi.

Giyinmek ne zaman bu kadar zor oldu?

Tetikleyici içerik: Aşağıdaki yazı çocuk istismarı üzerinedir ve kimi okurlar için tetikleyici olabilir.Temmuz’un ilk haftasında, Nobel ödülü sahibi ünlü edebiyatçı Alice Munro’nun kızı Andrea Robin Skinner, Toronto Star’da çocukken maruz bırakıldığı cinsel istismarı ve annesinin kendisini istismar eden üvey babası Gerald Fremlin’i suçlamadığı gibi nasıl hayatının sonuna kadar onunla evli kaldığını anlattığı bir açık mektup yayımladı. Skinner’ın maruz kaldığı cinsel istismar, kendisi 9 yaşındayken başlayıp ergenlik yıllarına kadar devam etmişti. Munro, geçen Mayıs’ta 92 yaşında hayatını kaybettiğinde yazılan vefat ilanlarının hiçbirinde “pedofil kolaylaştırıcı” sıfatı kullanılmıyordu. Batı’daki tüm hatırı sayılır yayınlar, bu trajedi üzerine yazıp çizmeye devam ederken de bu kelimelerin hâlâ her yerde yazdığı söylenemez.Andrea Robin Skinner’ın hikayesi, kendimi okurken bulduğum bir başka pedofil (ve cinayet) dosyasının hemen ardından ekranımda belirdi: 11 yaşından itibaren yine üvey babasının cinsel istismarına maruz kalan Madeline Soto, baharda ölü bulunmuş, kısa süre sonra katilin üvey babası olduğu ortaya çıkmıştı. Skinner ve Soto’yu düşünürken, aklıma önce <a fr-original-style="" href="https://acikradyo.com.tr/arsiv-icerigi/didik-didik-freud-tekrar-acik-radyoda" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Didik Didik Freud</a>’un bir bölümünde bahsedilen, 1800’lerin sonunda Avusturya’da çok sayıda çocuğun aile içi cinsel şiddete uğradığı bilgisi düştü. Sonraysa hemen Rayka Kumru’nun <a fr-original-style="" href="https://socratesdergi.com/yazi/cocuk-istismarini-rayka-kumru-ile-konustuk" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">2017’de</a> konudan bahsederken paylaştığı “Türkiye’de her dört çocuktan birinin cinsel istismara maruz kaldığı tahmin ediliyor ancak elimizde net bir bilgi yok; çünkü örtbas ediliyor” açıklamasını düşündüm.&nbsp;Çocuk istismarı trajik olduğu kadar evrensel ve çağlardır devam eden bir suç. Mağdurların konuşamadığı, konuşsalar dahi korunacakları bir sistemin olmadığı Türkiye’deyse&nbsp;çocuk istismarı üzerine yazmak belki daha bile zor. CANAN’ın Anadolu’da cinsel istismara göz yuman bir anneyi de konu edindiği, şu anda İstanbul Modern’de sergilenen video masalı <a fr-original-style="" href="https://www.istanbulmodern.org/koleksiyon/ibretnuma" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">İbretnüma</a>, gazeteci <a fr-original-style="" href="https://x.com/busrasanay" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Büşra Sanay</a>’ın Kardeşini Doğurmak kitabı, her dinlediğimde ağladığım “Ünzile” aklıma geliyor.&nbsp;Çocuk evliliklerinin meşru olduğu, <a fr-original-style="" href="https://platform24.org/bu-kelimeleri-birlikte-yazmak-yasak-turkcell-ensar-tecavuz/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ensar Vakfı</a> soruşturması reddedildiğinde milletvekillerinin ağzı kulaklarında birbirlerini tebrik ettiği memleketimizde çocuklara cinsel istismar konusunu bitirene kadar konuşacak olsaydık herhalde yıllarca başka bir konu konuşamazdık.&nbsp;Yaratıcı dünya, erk sahipleri ve istismarı, örneklerin belki %99’unda birebir suç sahibi erkekler üzerinden okumaya daha alışkın: Woody Allen, üvey çocuğu Dylan Farrow’u istismar ettiği için her nasılsa hiç ceza almadı, bugün diğer üvey kızıyla evliyken filmleri hâlâ Cannes gibi dünyanın en büyük film festivallerinde gösterilip ayakta alkışlanmaya devam ediliyor. Roman Polanski, 13 yaşında bir çocuğa cinsel saldırı suçundan ceza alıp ABD’den kaçtıktan sonra film yapmaya devam etti ve 2019’da, Venedik Film Festivali’nde ödül aldı. Bill Cosby’nin aralarında en az bir çocuğun da olduğu çok sayıda kişiye cinsel saldırıda bulunduğu ortaya çıktıktan sonra çoğu kurum onunla bağlantısını kesse de kendisine 2002’de verilen Başkanlık Ödül Madalyası (Presidential Medal of Freedom) elinden alınmadı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu erkeklerin ve Alice Munro’nun ortak noktası ise yarattıkları kurgu dünyaların kişisel suç ve suç ortaklıklarının önüne konulup korunması yönündeki içgüdü.</li></ul>Skinner’ın 90’larda, artık yirmili yaşlarına geldiğinde Alice Munro’ya yazdığı, yaşadığı cinsel istismarı ilk defa anlattığı mektup “Yıllarca beni suçlamandan korktuğum için bunu sana hiç söyleyemedim” diye başlıyor. Cinsel istismar mağduru çocuklar, bir gün konuşabildiğinde ilk söyleyecekleri/söyledikleri şeylerden biri bu. Munro’nun kızının çocukken maruz kaldığı istismarı hem Fremlin hem de Munro ölene kadar gerçek anlamıyla dünyayla paylaşamaması da hayatta kalmayı başarsa bile ne kadar incinmiş olduğunun altını çiziyor.&nbsp;Munro tekrar eden istismardan haberdar olduğunda kendisi hem Kanada’da hem de dünyada ünlü bir yazar, bekleneni yapıp artık yetişkin olmuş çocuğunun yanında yer alsa sadece ülkesinin değil, dünya kamuoyunun da arka çıkacağı bir figür. Ama Skinner’ın ifadesinden bunun yerine “yaşananların kendisiyle Fremlin arasında olduğunu” söylediğini ve konuya daha fazla dahil olmadığını öğreniyoruz. Skinner’ın mektubunu takip eden aylarda Munro, Fremlin’le paylaştığı evden birkaç aylığına taşınsa da sonra geri dönüyor ve hiçbir şey olmamış gibi ortak hayatlarına devam ediyorlar. Munro, 2013’te Nobel ödülü kazandıktan sonra konudan bahsetmek zorunda kaldığında “İstismarı çok geç öğrendim, kocam zaten hastaydı ve onu çok seviyordum” gibi bir açıklama yapıyor.&nbsp;&nbsp;Alice Munro’nun öyküleri ve romanları zor durumlarda önemli seçimler yapmak zorunda kalan, kendilerine karşı büyük suçlar işleyen erkekleri affetmeye karar veren kadınlarla dolu.&nbsp;Andrea Skinner’ın mektubu yayımlanalı beri, Munro’nun hayranları bu temaların kendi hayatına kurgudan daha yakın olduğu, yazarın kusurlu kadın karakterlerinin de kendi aile hayatındaki suçun üstünü kapattığı seçimlerden filizlendiği gerçeğiyle yüzleşiyor.&nbsp;“Sanatla sanatçıyı ayırmak gerekir mi?” sorusuna geri döndüğümüzdeyse ortaya Munro’nun artık hayatta olmamasıyla da bağlantılı, çokkatmanlı bir mesele çıkıyor: 2017’den bu yana dünyayı kasıp kavuran cancel kültürü&nbsp;salgını, çocuğunun cinsel istismara uğradığını öğrendikten sonra faille ilişkisini devam ettirmiş ölü anne karşısında çok da bir şey yapamıyor. İnsanın sosyal bir varlık olması üzerine kurulu cancel kültürü, temelinde dünyada kalan tek rol ve etki alanımızın tüketmek olduğu gibi bir fikri benimseyen boykot hareketleri, çocuklara karşı işlenen cinsel suçlar karşısında güdük ve eğreti kalıyor.&nbsp;Çocuk istismarı vakalarında pedofiller %2’lik bir dilimi kapsar, %98’lik dilim “normal” görünümlü insanların “oportünist” eylemlerde bulunmasıyla gerçekleşirken (Kumru, 2017) olası bir failin Alice Munro’nun kitapları artık okunmuyor, Woody Allen’ın filmlerini kimse izlemiyor diye istismarda bulunmaktan vazgeçmeyeceği ortada. Ayrıca pek çok anne gibi Alice Munro’nun da kendisine uygulanacak sosyal yaptırımlar ya da amiyane tabirle “rezil olma” korkusuyla mı tamamen eylemsiz kaldığını, yoksa her insanın içindeki iyilik ile kötülük arasında çok karanlık bir yere mi gittiğini bilmiyoruz.&nbsp;Tam burada, Bruno Bettleheim'ın peri masallarını psikanaliz üzerinden incelediği araştırmalarda, masalların orijinal versiyonlarında <a fr-original-style="" href="https://retrospectjournal.com/2016/10/26/wicked-women-the-stepmother-as-a-figure-of-evil-in-the-grimms-fairy-tales/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">antagonistin gerçek anne olduğu</a>, bu karanlık figürün özelliklerinin zamanla (ki bu zaman tarihsel olarak milliyetçiliğin yükseldiği, annelerin seri asker doğurmakla görevlendirildiği bir zaman)&nbsp;üvey anne karakterine taşere edildiğine de değinmekte fayda var. Düşünmekten pek hoşlanmadığımız “karanlık yer” konusuna ise az sonra döneceğim.Psikiyatr ya da alanda çalışan birisi değilim, ama sade vatandaş olarak fikrim şöyle: Çocuklara yönelik cinsel istismarı engellemek cancel ile, boykotla değil, ancak Andrea Skinner gibi istismara uğrayan çocukların bir dakika bile düşünmek zorunda kalmadan konuşabilecekleri ve sonrasında herkes tarafından korunup desteklenecekleri bir dünyada mümkün olabilir. O dünyayı yaratmak ise cancel'lamaktan daha zor, ama imkansız olmadığına inanmak isterim.&nbsp;Peki son olarak, günün sonunda Munro’nun kalesi edebiyat bu konunun neresine düşer? Tam burada Otessa Moshfegh’in okudukça içimi karartan ama yine de sevdiğim, bir ıslahevinde geçen Eileen’ini, Toni Morrison’ın bebeğini öldürmek zorunda kalan köle annesini ve hatta Ercan Kesal’ın Anadolu’nun karanlığından bir an bile duraksamadan bahsettiği, kolumu kanadımı kıran Peri Gazozu’nu düşünüyorum. Zira edebiyat birbirimizin gözünün içine bakarak konuşmaya utandığımız konuları, tabuları konuşmaya devam etmemizi de mümkün kılıyor, hatta film ve tiyatroyla beraber kurgunun farklı çeşitleri belki de bu kadar dürüst olabildiğimiz tek yer. Edebiyat, insan olma spektrumunun en karanlık ve en aydınlık uçlarına giderek çirkin gölgelere de, dünyada belirli anlarda—mesela şimdi—kırıntısını bulamadığımız bir tür umuda da eşit mesafeden bakabilmemiz için bir şans veriyor.&nbsp;Dünyada hikayesini anlatmış her Andrea Skinner’a karşı, binlerce hiçbir şey söyleyememiş kız ve erkek çocuk olduğunu biliyorum. Aynı şekilde insanın karanlığı tanıyarak, bazen bu karanlıktan geçip hayatta kalırken dünyaya güvenmeye devam etmesinin yolunun edebiyattan geçtiğini de...

Andrea Skinner ve tüm hayatta kalanlar için.

Edebiyatçının istismar işbirlikçisi olarak portresi 

<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Başlangıç 🌱</h3>Ortaokulda, bir öğle yemeği sırasında bir köftenin içinin pembe olduğunu görüp vejetaryen olduğumda 13 yaşındaydım. O güne kadar sadece bir vejetaryenle daha tanışmıştım: Kaliforniya’da yaşayan, benden üç yaş büyük kuzenim. O hayatımda olmasaydı et yememenin bir seçenek olduğunu düşünür müydüm bilmiyorum.13 yaşımda önce kırmızı etten, sonra tavuk ve deniz ürünlerinden uzaklaştığım birkaç ayda bilmediğim bir diğer şey, hayatımın geri kalanı boyunca bu kararın tartışmaya açık görüleceğiydi. Çoğunlukla sofrada, karşımda oturan kişinin eti, tavuğu, balığı gelmeden hemen önce gelen “Nasıl vejetaryen oldun?” sorusunun cevabını, uzun yıllar herkesin yemeği bittikten sonra, sıra tatlıya geldiğinde verdim.&nbsp;Benim için bu sorunun cevabı hiç zor değil: Pişmemiş etle karşılaştığım ilk anda onun kendi kolum ya da bacağından hiçbir farkı olmadığını anladım ve ölü bir canlıyı yiyor olmak, bunun “normal” olması beni dehşete düşürdü.&nbsp;Bu senelerdir sorgulamadan yediğim şeyin aslında bana çok benzeyen bir canlı olduğu ayrımına vardıktan sonra “Neyse” deyip başladığım yere dönemedim, zaten dönmek de istemedim. Türkiye’de büyüyen pek çok çocuk gibi, bu süreçte ilk aklıma gelen asla görmemem—dolayısıyla aslında asla yaşanmaması gereken Kurban Bayramı sahneleri oldu. Mesela, yeşil bir alanda koyun kesen erkekler, toprakta bir çukura bırakılmış, üzerinden buhar çıkan, kara sineklerin konduğu sakatatlar ve kan kokusu.Et yiyenler için yazının burasında durmak çok kolay. Ama görmek istemediğimiz şeyler aslında olmaması gereken şeyler ve biz bakmadığımızda da olmaya devam ediyor. Bir canlının hayatına dair detayların—örneğin yavrusuyla arasındaki ilişki, bir insanın tabağında burger olarak belirmeden önce iki ya da dört ayağı olduğu, seçim yapma şansı olsa öldürülmeyi değil özgürce yaşamayı seçeceği gibi—resimden çıkarılıp sanki bunlar hiç yokmuş gibi davranılması, et ve süt endüstrisinin varlığını sürdürmeye ve kâr etmeye devam etmesini sağlıyor. Çok az hepçilin hâkim olduğu birkaç bilgi: Süpermarketteki etlere karbonmonoksit enjekte edilmese rengi alışılmış pembe ya da kırmızı değil, yeşil ya da gri olurdu. Yumurta için üretilen ve kullanılan tavukların çoğu, hayatlarını A4 kağıdı kadar bir alanda geçiriyor, bu kadar ufak bir alanda kendilerine ve birbirlerine “zarar vermemeleri” için gagaları kesiliyor. Yoğurt, peynir, süt ve hatta çikolata reklamlarından alışık olduğumuz&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://haberler.tvd.org.tr/2024/01/26/sutas_ticaret_bakanligi_reklam_kurulu_baskanligi/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“mutlu” inekler</a>, hayat döngüleri boyunca tecavüzle hamile bırakılıp yavrularından zorla ayrılıyor. Bunlara ek olarak, bazılarımız diş fırçasını, pipetini, sürekli yanında taşıdığı termosunu düşünedursun, okyanuslardaki plastik atıkların %75’i balıkçılık endüstrisine ait.Ve biz, kendisini iyi kalpli ve “etik” kutularına koyanlarımız dahi, tüketimimizle bu düzeni var etmeye devam ediyoruz.&nbsp;Bu yazıyı rakam ve istatistiklere boğmayacağım, ama bu parantezi kapatmadan önce iki ufak bilgiden daha bahsetmekte fayda görüyorum. Hayvansal tarım, küresel ısınmanın ikinci en büyük sebebi, ayrıca doğrudan su ve toprak kirliliği, biyoçeşitlilik kaybı ve ormansızlaşmaya neden oluyor.&nbsp;Suyun gittikçe daha az ve değerli olduğu (ve olacağı) bir dünyada, bir kilo etin üretimine yaklaşık 15 bin litre su harcanırken, hâlâ “normal” sayılan beslenme biçiminin hepçil olması tamamen kültürel.<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Vejeteryanlıktan veganlığa</h3>Vejetaryen oluşumla kararlı ve tam zamanlı bir veganlığı seçmem arasında tam 23 yıl var. Aradan geçen zamanda dünyada vejetaryenlik yerini veganlığa bıraktı, ürünlerin çeşitliliği ve ulaşılabilirliği baştan sona değişti. Yazarken yüzüme gülümseme getiren bir cümle: Ben üniversitedeyken Beyoğlu’nda üç tane vejetaryen restoranı vardı: Zencefil, hemen yanındaki (“köfte”lerini özlediğim) Parsifal ve Büyük Parmakkapı Sokak’taki Nature and Peace (benim gibi bu üçlüde tatlı hatıralarınız varsa let’s get you to bed.) Aynı dönemde bildiğim kadarıyla İstanbul’da falafel sadece 360 ve bugün hâlâ açık olan Talimhane'deki Falafel House’ta yapılıyordu. Bunun dışında burger yemek istediğimizde evde yeşil mercimek ya da pancarla bazen tutan, bazen tutmayan bir köfte yapıyorduk.Bugün daha çok insanın vegan olmasında internetle beraber bilgi, literatür ve komünitelerin erişilebilir olmasının da büyük payı var. Bununla bağlantılı olarak vegan beslenen kişilerin sayısı arttıkça et ve sütün yerini tutan ürünlerin&nbsp;(ki aslında bunlara erişmek elzem değil)&nbsp;hem fiyatı düşüyor hem de erişilebilirliği artıyor.Peki, her birimizin farklı bir internete baktığı gerçeğini bir kenara bırakırsak, 2024’te insanlar nasıl hepçil beslenmeyi ısrarla tercih edebiliyor? Bazıları için çocukluktan başlayarak çok açık görünen bir seçim, bir cinayetin azmettiricisi olmak ya da olmamak, bazı diğerlerine neden bu kadar açık görünmüyor?&nbsp;Benim iyi niyetli bakış açıma göre, film teorisinde “inanmazlığın askıya alınması” (willful suspension of disbelief) dediğimiz şeyin yardımıyla. İçine doğduğumuz ve büyüdüğümüz sistemler, mezbahada öldürülen ya da süt üretimi için zorla insemine edilen büyükbaş hayvanları sadece orada çalışanların göreceği şekilde duvarlar arkasına kapatırken, aynı hayvanları zeki ve duyguları olan birer canlı değil sadece bir “ürün” olarak gösteriyor. Tavuk göğsü, wagyu beef burger, Adana kebap, tabağa vücudundan bir parça giden hayvan hiç yaşamamış da, sanki var olduğu andan itibaren bir yiyecekmiş gibi gösteriliyor. Tabağınızdaki “şey”in aslında kadavra olduğunu unutmak isteyince, düşünmeyince onu yemek daha kolay oluyor. Özetle, bu yazıya gelecek yorumlarda söyleneceğinin aksine, şu anda et yiyen insanlar bir hafta mezbahada çalışsa çok azı et yemeye devam edebilir.Politik taraftan bakıldığındaysa, hayvansal ürünleri kendi “hakkı” gibi görmek ve çok düşünmeden tüketmeye devam etmek, muktedir olmanın ve kendini üstün görmenin bir yolu. Bu duruşun köklerini gerek semavi dinlerin, “tüm bitki ve hayvanlar insan için yaratılmıştır” argümanında, gerek dünyadaki tüm güçlülerin “kimin haklı, kimin suçlu olduğuna, dolayısıyla kimin yaşamaya, kimin ölmeye değer olduğuna biz karar veririz” yaklaşımında görmek son derece mümkün. Aynı lensten baktığımda, Türkiye politik anlamda kendi tarihinin en çürümüş dönemlerinden birinden geçerken ülkenin kapak yüzünün ölü hayvan bedeni tokatlayan Nusret olması beni şaşırtmıyor. Veganlığın kuir feminizm ve punk gibi etik arayışına sahip hareket ve altkültürlerle sıklıkla yan yana durması da elbette tesadüf değil.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/0/6/1706356918735.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.36" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Peynirle Natürmort, Floris Claezs van Dijck, 1615'ler. Rijksmuseum'un izniyle.&nbsp;<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Normal”in Gücü</h3>Son yıllarda vejeteryanlıktan veganlığa geçerken—ki bu birkaç farklı deneme gerektirdi—başkalarının nasıl hâlâ et yiyebildiğini ilk defa anladığımı düşündüm. Bundan beş-altı yıl önce, benim gibi çocukluğundan beri vejetaryen olan bir iş arkadaşım “Ee, ne zaman vegan oluyoruz?” dediğinde ilk cevabım “Şimdi değil” olmuştu. Yoğun çalıştığım bir dönemdi, alışageldiğim beslenme düzenini bile zor devam ettirebiliyordum, beslenme şeklimi değiştirmek gözümde büyümüştü. Ayrıca her nasılsa süt ve yumurta üretimi için hayvanların işkence gördüğünü, hatta sadece işkence görecekleri acılı bir hayata doğup sonunda benim adıma öldürüleceklerini henüz bilmiyordum. Zira süt ve yumurta “elde edilen” hayvanların ölmediği üzerine iki kere bile düşünmediğimiz bir bilgi. Hepçil beslenenlerin ezici bir çoğunluk olduğu ve “normal”i belirlediği gerçeği buna eklenince, vejetaryen ya da vegan olma fikri bazen aklından geçen, ama geçiş süreci gözünde büyüyen insanlar olduğunu tahmin ediyorum.Bununla beraber, Instagram’da elinde çiğ tavuk tutan influencerlar gördüğümde, bunun nasıl olabildiğine hâlâ inanamıyorum. Kimse biri karşısına geçip kendisine parmak salladığı için vegan olmuyor, ama içinde bulunduğumuz çağda hâlâ et yiyorsanız, bir de bu etin fotoğrafını çekip paylaşıyor ya da onunla binlerce kişiye yemek tarifi veriyorsanız birilerinin sizin yerinize utandığını bilmenizi isterim.&nbsp;Türkiye’de hayvan haklarını savunan, senelerdir<a fr-original-style="" href="https://gezegen24.com/hayvanlari-koruma-yasasi/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;yeni bir yasa çıkması</a> için çalışan çok sayıda aktivist, onları destekleyen bilinçli bir kamuoyu var. Uykularımızı kaçıran hayvanlara işkence haberleriyle et, süt ve yumurta üretmeleri için “yetiştirilen” hayvanların yaşadıkları arasındaysa aslında çok az fark var. Sadece ilk resimde bireyler ve kedi-köpek gibi daha çok empati kurabildiğimiz hayvanlar, ikincisinde toplumun normalleştirdiği tüketim alışkanlıkları, marketin ve sistemin koruduğu kurumlar olduğundan bahsedebiliriz.&nbsp;(Türkiye’de devlet, hayvanlara işkence eden kişileri de cezasız bıraktığı için aslında maalesef onlar da kurumlar ve hatta toplumun bir kesimi tarafından korunuyor.)&nbsp;Elinde tavuk tutan influencer’ın yarattığı hissin bir benzeriniyse İstanbul’da metroya bindiğimde yaşıyorum. Metrodaki ekranlarda kırmızı, pişmemiş etler ya da iştahımı açması beklenen yağlı burger fotoğraflarını gördüğümde midem bulanıyor ve kendimi başka bir gezegenden oraya düşmüş kadar yabancı hissediyorum. “Et lobisi”nin sözde akademik araştırmaları fonlaması ve<a fr-original-style="" href="https://amp.theguardian.com/environment/2023/may/03/beef-industry-public-relations-messaging-machine" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;türlü alavere dalavereleri</a> başka bir yazının konusu olacak kadar geniş bir dosya ama buralardan bir iyi haber: Geçen yıl Hollanda’da, aralarında Amsterdam, Groningen ve Utrecht’in de olduğu şehirler, billboard ve benzeri dış mekan panolarında et ve süt ürünlerinin reklamının yapılmasını yasakladı. Bu yasak, et ve süt üretimi ve tüketiminin iklim krizine olan etkisiyle birebir bağlantılı, aynı yasak kapsamında havayolları da artık bu şehirlerde reklam yapamıyor.<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tofu kavgası</h3>Ben vicdanımın sesini artık bastıramadığım ve bastırmak istemediğim noktada, çok defa ailecek oturulmuş bir kahvaltıda yumurta yemek zorunda kalıp pişman olduktan sonra vegan oldum. Ve bu kararın beni ne kadar hafiflettiğini anlatmama imkan yok.Yazarken utanıyorum, ama paylaşmanın önemli olduğunu düşünüyorum: Bu kararı uzun süre alamamamdaki en büyük sebeplerden biri ailemin vegan beslenmeye sürekli ve sesli bir şekilde karşı çıkmasıydı. Şu anda olduğum yerden bakınca komik geliyor çünkü 36 yaşındayım, annem ve babamla aynı ülkede yaşamıyorum, evden taşınalı çok oluyor, bir de üstüne kendi çocuğum var; yani pek çok sebeple “çocuk” değilim (ki bence çocukların da konuştuklarında dinlenmesi gerekiyor.) Prensipteki güçler ayrılığına rağmen bu kararı verip kavgasını göze alacak cesareti toplamam uzun yıllar sürdü. Bizden önceki kuşakların verdiği tüm kavgaları düşününce, benim payıma düşenin “tofu kavgası” olması biraz sinirimi bozuyor.“Çocuk” demişken ve bitirmeden önce, Türkiye medyasında veganlık sıklıkla çocuklar üzerinden ve olabilecek en “magazinsel” bağlamda gündeme getiriliyor. Çocukların vegan olduğu için öldüğü iddiaları yersiz, her birinin yalan olduğunu gayet iyi açıklayan onlarca video var. Ayrıca daha da önemlisi, kendi çocuğum doğduktan sonra, sevinç ve hayretler içinde bulduğum, Sağlık Bakanlığı’nın bastırdığı, herkesin erişimine açık, vejeteryan ve vegan çocuklarla hepçil beslenen çocuklar arasında büyüme konusunda hiçbir fark olmadığının altını çizen bir<a fr-original-style="" href="https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Kitaplar/vejeteryan-beslenmesi.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">&nbsp;vejetaryen beslenme kitapçığı</a> da var. Bence çocuklar ve veganlık konuşulacaksa ilk konuşmamız gereken çok sayıda çocuğun bebekliğinden itibaren et ya da balık; bazen benim gibi yumurta yemeyi, süt içmeyi kendiliklerinden reddettiklerinde karşılaştıkları “yiyeceksin, içeceksin” baskısı. Aynı et yemek gibi, insanların kendi anne-babasından böyle görüp hiç sorgulamadan tekrar ettiği bu davranış değişebilir mi? Umarım. &nbsp;

Mutlu inek yoktur (ve diğer önemli şeyler)...

Neden vegan oldum?

Shabnam—ilk karşılaşmamızda elini uzatırken söylediği ismiyle Shaby—Tavakol’la başka bir hayatta, New York’ta moda ve kültür-sanat dergisi BULLETT’ta çalışırken tanıştık. O zaman yirmili yaşlarımızın ortasındaydık ve ben hayatın hep içinde bulunduğumuz an gibi devam edeceğini düşünüyordum: Hızlı, 35 mm film göstericisinden akar gibi kare kare ve yanımdaki insanlarla bir arada. Shaby’le tanıştığım günlerde bilmediğim şey, yetenekli bir grup insan kümesinin içinde, hepimizin asıl potansiyelini bulup dağılmadan bir önceki anı yaşıyor olduğumuzdu.Tıpkı parfümlerde olduğu gibi, insanlarla tanışmamın üzerinden bir süre, mesela bu örnekte on yıl geçtikten sonra Shaby’ye dair en kolay hatırladığım şey “alt tonu.” Aradan geçen yıllarda birbirimizin varlığını sadece internetten takip etsek de Shaby’den bende kalan his, girdiği odayı aydınlatıp daha mutlu bir yere dönüştürmedeki yeteneği.Shaby, dergiden sonraki hayatında aralarında Le Labo ve Enfleurage’ın da olduğu parfüm stüdyolarında çalıştıktan sonra her yıl 12 öğrenci kabul eden Grasse Parfümeri Enstitüsü’nde (Grass Institute of Perfumery) modern parfüm üretimi üzerine eğitim aldı. Stajını Chanel’de, usta parfümör Christopher Sheldrake’le yaptıktan sonra New York’a dönüp kendi markası Kismet Olfactive’i kurdu. Hatıralarından yola çıkarak hazırladığı parfümler “başarılı”, ama daha da önemlisi şiirlerle bir akrabalıkları olduğu kesin. Çocukken üzgün ya da öfkeli olduğunda annesinin kendisine ikram ettiği gül suyunu içerek sakinleşen, ailesinin İran’da İslam Devrimi’nden kaçıp yerleştiği ABD’de feminenliğe dair ilk fikirlerini parfümlerde bulan Shaby ile parfümörlük yolculuğu, Kismet ve koku ile hafıza arasındaki derin ilişki üzerine konuştuk.Koku meselesine ilgi duymaya ilk nasıl başladın? "Acaba mı?" dediğin andan Kismet Olfactive'i kurmana giden yolda neler yaşandı?Ben Kaliforniya'da doğmuş ve büyümüş birinci nesil bir İranlı-Amerikalıyım. Benim kültürümde tarihsel olarak koku ve çiçekler, otlar ve uçucu yağlar günlük yaşamla iç içedir. İranlılar parfüm ve kokuya bayılırlar, genellikle en gösterişli profilleri seçip abartılı bir şekilde kullanırlar. Küçüklüğümden beri bana parfüm hediye edildi, ben de kendimi kokularla donatmayı hep sevmişimdir. Amerikalı arkadaşlarım bana geldiklerinde şifonyerimin üzerinde pahalı parfümler gördüklerinde çok şaşırırlardı. Büyürken hep gül suyu içtim ve ailem düzenli olarak üzerlikotu yakardı; bu, birçok İranlının evinde kötü enerjiyi uzaklaştırmak için uygulanan bir gelenektir. Ve ne zaman bir akrabamız İran'a gitse, yüzlerce dolar değerinde doğanın en güzel kokulu safranıyla geri dönerdi.Profesyonel tarafta işe New York'taki birkaç "küçük" koku işletmesinde zaman geçirerek başladım: Le Labo (Estee Lauder onları satın almadan önce) ve kült klasiği Enfleurage'da çalıştım. Daha fazlasını öğrenmeye hevesli olduğum için Fransa'nın güneyindeki Grasse Parfümeri Enstitüsü'ne (GIP) başvurdum ve kabul edildim. Avrupa'yı hiç ziyaret etmemiş biri olarak, bavullarımı hazırlayıp okumaya gittim. Grasse'da geçirdiğim zaman eğitimden çok daha fazlasıydı; zihnimde, bedenimde ve ruhumda gerçek bir dönüşüm yaşadım. Eğitimim sırasında Chanel Fragrances'ın yaratıcı laboratuvarında staj yapma teklifi aldım ve Paris'te yaşamaya başladım. Gündüzleri laboratuvarda çalışıyor, geceleri ise kendi formüllerimle uğraşıyordum. Gerisi de bildiğin gibi, Kismet.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2023/11/6/1702134489013.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.51" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Shabnam Tavakol, Kismet Olfactive'in kurucusu.Parfüm yapmanın okulunu okuduktan sonra koku yaratma sürecine dair seni en çok şaşırtan şey ne oldu?&nbsp;Sadece bir parfümör olsam ve aynı zamanda küçük bir işletme sahibi olmasam, günlerim çok daha farklı olurdu. Parfümör şapkamla, dünya henüz uykudayken, şafak vakti uyanıyor ve kahve eşliğinde birkaç formül yazıyorum. Burnum hâlâ taze ve doymamışken üzerinde çalıştığım hammaddeleri veya koku denemelerini kokluyorum. Formülleri tartmaya başladığımda, moda girmek için uygun bir çalma listesi koyuyorum, dahil ettiğim her malzemeyi kokladıkça formüle daha yakın ve daha yakın hissediyorum. Sonra ortaya çıkanı değerlendiriyorum, cildimin her santimetresinde test ediyorum, keşifler yapıyorum, aksiliklerle yüzleşiyorum, notlar alıyorum, hüsrana uğruyorum, heyecanlanıyorum.İşin bu kadar hoş olmayan tarafındaysa, günlerim daha çok küçük bir işletme sahibi olmanın getirdiği diğer tüm şeyleri yapmaktan oluşuyor. Çok çalışmak ve küçük yangınları söndürmek arasındaki denge konusu hep var. Konsept yaratmadan, Kismet ürünlerini satan mevcut mağazalarla iletişim kurma, hammaddeleri sipariş etme, laboratuvarı yönetme, yeni fikirler üzerinde tasarımcımla yakın çalışma, muhasebe... liste uzayıp gidiyor. Sanırım en büyük sürpriz, ki bu pek de sürpriz olmamalı, parfümörlük işinin sıkıcı ve zaman alıcı olmasıydı ama daha büyük sürpriz aynı anda hem parfümör hem de kendi işimin sahibi olmaktı. Topları çevirirken her gün binbir sürprizle karşılaşıyorum.<a fr-original-style="" href="https://www.kismetolfactive.com/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kismet</a>'in isminden şişenin üzerinde kokuları tanımlama biçimine yolunu, kelimelerin gücünün ve senin bir kreatif olarak üstlendiğin rolün çizdiğini düşünüyorum. Biraz bu konuda konuşabilir miyiz?"Kısmet" kelimesi &nbsp;ya da Farsça'da "qismat", "olması gereken" anlamına gelir. "Kader" ya da "talih"e benzer. Dürüst olmak gerekirse, sanki tüm hayatım Kismet'in doğumuna uzanan bu küçük anlardan oluşmuş gibi hissediyorum.Bir şairle evlendim. Geçmişimde de yazmayı hep sevdim ama daha amatör bir şekilde. Beni etkileyen küçük ya da büyük anları unutmamak için çocukluğumdan beri hayatım boyunca yaşadıklarım ve insanlar hakkında günlük tuttum.&nbsp;Yarattıklarım, anılarımın ve karşılaşmalarımın bir uzantısı. Etiketler eşimle ortak çalışmamız. Etiket ve koku tanımlarındaki yazıları çok önemseyerek yazıyoruz. Bir parfümün birinin bilincine nasıl girebileceğini yansıtmak için bilinçli ve kesin, aynı zamanda biraz imalı, bilinçaltına ve yoruma açık. Bunları şiirsel bir meditasyon gibi düşünmek mümkün.<img src="https://images.aposto.com/2023/11/5/1702056758711.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: Kismet OlfactiveGeçen sene Anneler Günü'nde <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/p/CdTn6crOBu4/?img_index=1" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">annenle bir röportajınızı&nbsp;</a>yayımlamıştın, çok çok tatlıydı. Orada çocukluğunun kokularıyla ilgili konuşuyordunuz, sen ona neyi hatırladığını söylüyorsun, o da sana. Buna ek olarak koku ile hafıza arasındaki ilişkinin herkes için çok güçlü olduğunu biliyorum. Anıların işinde nasıl bir rol oynuyor?Hafızanın tüm çalışmalarıma yön verdiğini rahatlıkla söyleyebilirim. Kokuların kendilerine gelince, her şey duygularla ilgili. Ben son derece duygusal bir insanım. Aşırı nostaljik, aşırı sevgi dolu, zaman zaman öfkeyle dolup taşan, diğer zamanlarda üzüntü ve sevinç gözyaşlarıyla arınan biriyim. Bu yüzden bir şey yarattığımda, bu genellikle güçlü bir duygudan doğmuştur. Bana bu duyguların kokularımda hissedilebildiği söylendi ki bu alabileceğim en büyük iltifat. İster benim kişisel bir anım olsunlar, ister başkasında uzak bir anıyı tetiklesinler, kokularımla yerleri, insanları ya da duyguları yansıtmaya çalışıyorum. Bunu her zaman parfümerinin en derin ve büyülü yönlerinden biri olarak gördüm.Ticari anlamda eau de toilette ve vücut losyonlarında karşılaştığımız kokular oldukça banal bir kategorizasyonda olabiliyor, kadınlar için vanilya ve çiçek, cis erkekler için sedir ağacı ve çam gibi. (Ed. not: Haksızlık, çünkü ağaçsı kokuları, mesela&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.otamakirkpinar.com/dukkan/yuz-bakimi/saski-su-bazli-el-yuz-vucut-losyonu/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Otama Kırkpınar'ın Saski'</a>sini ben de çok severim.) Sence bu stereotipik, "yapıştır gitsin" tarzı yaklaşım ana akım koku dünyasında yavaş da olsa değişiyor mu?Bence bazı stereotipler sonsuza kadar yaşayacak. Çoğunluk için neyin kadınsı neyin erkeksi olduğuna dair fikirler ve genellemeler muhtemelen her zaman bir şekilde kalacaktır. Diğer taraftan, kokularla ilgili bu genellemelerin hem genç ve hem de daha yaşlı nesiller arasında ortadan kalktığına hiç şüphe yok. Koku formülasyonunda sınırlar daha geniş ve daha deneysel olarak zorlandıkça, dış dünya da paletini genişletiyor.&nbsp;Koku çok özneldir. Aynı zamanda soyut bir maddedir. Onu göremeyiz, ona dokunamayız ya da kulağımızla duyamayız... Bu yüzden konuyu kullanıcıya havale eden, kendine has bir belirsizliği de var.&nbsp;Sonuç olarak, şunu diyebilirim: Son on yılda erkeklerin çiçeksi kokulara, kadınlarınsa odunsu ve baharatlı kokulara yöneldiğini gözlemledim. Aslında benim burnuma göre çiçeksi kokular erkekleri gerçekten tamamlıyor, kadınlarda ise tam tersi. Bence bu da çok güzel bir şey.

Şiirlere akraba kokular

Söyleşi: Shabnam Tavakol - Kismet Olfactive

Cloé Kerhoas Özmen’in fotoğraflarıyla ilk nasıl karşılaştığımı tam hatırlayamıyorum, ama büyük ihtimalle bir başka kadın fotoğrafçı, <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/masmatbaa" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">MAS Matbaa</a>’da tanıştığım <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/_charlotteschmitz_/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Charlotte Schmitz</a>’in bir paylaşımı aracılığıylaydı. İlk takipleştiğimiz dönemde İstanbul’a yönelttiği, şehri artık pek çoklarının göremediği büyülü kulpundan yakalayan lensi, içinden taştığını hissettiğim merakı ve hayat sevgisiyle kısa sürede işlerini heyecanla takip ettiğim birine dönüştü.Cloé, kendi çektiği fotoğrafları “kişisel” diye nitelerken dünyada fotoğraf editörü kimliğiyle tanınıyor ve Newsweek, Time, Le Monde Magazine, Der Spiegel&nbsp;gibi önde gelen yayınlarla çalışıyor. Uzun süredir beraber çalıştığı ve 2018’den bu yana evli olduğu Magnum fotoğrafçısı Emin Özmen’le birlikte ortaya koyduğu fotoğraf serileri pek çok ödül aldı. Ayrıca fotoğrafçı ve eğitimci şapkalarıyla Magnum Photos ve Spéos gibi organizasyonlarla genç fotoğrafçılara mentorluk da yapıyor.Türkiye’nin çalkantılı ve zaman zaman boğucu geçen son on yılını foto-muhabir Emin Özmen’in fotoğraflarıyla belgeleyen <a fr-original-style="" href="https://mackbooks.eu/products/olay-br-emin-ozmen" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Olay”ın ilk baskısı, bu ay Mack Books’tan çıkıyor.</a> Editörlüğünü Cloé’nin üstlendiği, uzun yıllar süren bir ortaklaşa çalışmanın sonunda ortaya çıkan “Olay’ın dünyayla buluşmasının arifesinde Cloé’yle kişisel tarihi, yaratıcı süreci ve fotoğrafın dili üzerine konuştuk.Başarılı bir fotoğraf editörüsün: Le Monde Magazine,&nbsp;Time ve Der Spiegel gibi yayınlarla çalışıyorsun. Aynı zamanda en prestijli fotoğraf organizasyonlarından biri olan Magnum Photos'ta eğitmen ve mentorsun. Kariyerine Çağdaş silahlı çatışmaları konu edinen en büyük müze olan Mémorial de Caen'de sergi koordinatörü olarak başladığını okudum. Seni bu konuya çeken neydi?&nbsp;Sanırım bu birkaç şeyle, özellikle de içinde büyüdüğüm ortamla bağlantılı: Çocukluğum boyunca ailem beni meraklı olmaya teşvik etti ve çok sayıda sergi gezdik. Ve her akşam yemeğinde radyodan haberleri dinlerdik. Bunun dışında, İkinci Dünya Savaşı'nın iz bıraktığı bir bölgeden geliyorum. Normandiya, 6 Haziran 1944'te Müttefiklerin çıkarmasına sahne oldu ve ağır bir şekilde bombalandı. Anneannem, babaannem ve dedelerimin savaşla ilgili hikâyelerini sık sık dinlerdim. Tüm bunların üzerimde derin bir etkisi oldu ve sanırım bir şekilde dünyayı potansiyel olarak tehlikeli bir yer olarak görmeye başladım. Hızla hayatı katlanılabilir kılmak için içinde yaşadığım dünyayı anlamaya çalışma ihtiyacını hissettim. Beş yıl boyunca tarih okudum ve sanatın her türüyle ilgilendim. Kısa sürede bir ayağı tarihte olan kültürel bir ortamda çalışmak istediğimi fark ettim. Hatta sonunda da bir foto-muhabirle evlendim.<img src="https://images.aposto.com/2023/9/5/1696608976024.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: Cloé Kerhoas ÖzmenFotoğraflarını çok çok seviyorum ve içimde bir yer ediniyorlar. İşlerinde her zaman muzur bir yan, bir inside joke olduğunu düşünüyorum, ama bir yandan da bir tür görkemin izlerini taşıyorlar. Sen fotoğraflarını nasıl tanımlıyorsun?&nbsp;Sözlerin için teşekkür ederim. Paradoksal bir şekilde ve bazen dünyayı katlanılması zor bulmama rağmen, az önce de belirttiğim gibi, çok hevesli biriyim. Her şey beni şaşırtıyor, her şey ilgimi çekiyor, aynı anda binlerce şey yapmak istiyorum. Bu yorucu olabiliyor. Fotoğraf çekmek kendime bir kanal bulmamı ve kalbimin normalden biraz daha hızlı atmasını sağlayan anları yakalamamı sağlıyor. Fotoğraflarımı “neşeli melankoli” anları olarak tanımlayabilirim. Oldukça melankolik bir insanım ve özel anları unutmaktan hep korkarım. Fotoğrafçılık anılarımı biriktirmenin bir yolu.<img src="https://images.aposto.com/2023/9/5/1696609167175.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.78" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: Cloé Kerhoas Özmen<img src="https://images.aposto.com/2023/9/5/1696609431837.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: Cloé Kerhoas ÖzmenBu mesleğe aşina olmayan birine bir fotoğraf editörünün sürecini nasıl açıklarsın? Günün sonunda, seni yaptığın işten memnun kılan ne oluyor?Bu benim için çok zor bir soru. Ne yaptığımı tanımlamakta ve açıklamakta hep zaman çok zorlanmışımdır, belki de aynı anda çok farklı şeyler yaptığım için. Fotoğraf editörlüğü profesyonel hayatımda yaptığım şeylerden sadece biri. Fotoğraf editörlüğünü, çalışmalarının öne çıkmasını ve görülmesini sağlamak için bir fotoğrafçıyla el ele çalışmak diye tanımlayabilirim. Bu, iyi bir göze sahip olmayı ve doğru fotoğrafları seçmeyi, bir hikâyenin nasıl anlatılacağını ve nasıl sıralanacağını bilmeyi içeriyor. Ama aynı zamanda fotoğrafçının çalışmalarını dolaşıma sokmak ve medyada, müzelerde, kitaplarda vb. görünür kılmak anlamına da geliyor. Tutkulu olman ama aynı zamanda iyi iletişim kurman, diğer insanlara ilgi göstermen, meraklı ve samimi olman gereken bir iş.<a fr-original-style="" href="https://mackbooks.eu/products/olay-br-emin-ozmen" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://images.aposto.com/2023/9/5/1696609548517.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.76" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a><a fr-original-style="" href="https://mackbooks.eu/products/olay-br-emin-ozmen" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">"Olay" Emin Özmen kitap kapağı. MACK Books, Ekim 2023.</a>Editörlüğünü üstlendiğin, uzun süredir birlikte çalıştığın (ve eşin) fotoğrafçı&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/emin_ozmen/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Emin Özmen</a>’in kitabı&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://mackbooks.eu/products/olay-br-emin-ozmen" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">"Olay"</a>&nbsp;bu ay çıkıyor. Türkiye'nin son on yılını Emin Özmen'in lensinden gördüğümüz bu kitabın isminin içeriğe çok uygun olduğunu düşünüyorum. Türkiye'de her gün bir olay yaşandığı için insanlar unutmaya oldukça meyilli, bence kitap bu zamanlar için önemli bir tarih kaydı da olacak. Zira fotoğraflar, gördüğümüz her şeyi gerçekten yaşamış olduğumuzu ustalıkla hatırlatıyor. Sonunda kitaba girecek fotoğrafları seçerken neye odaklandın?&nbsp;Eşim, fotoğrafçı Emin Özmen, on yılı aşkın bir süredir Türkiye'de olup bitenleri belgeliyor. Türkiye'de gün geçmiyor ki büyük bir olay yaşanmasın; bunun insanda vertigo yaratan, insanın dengesini bozan bir yanı var ve kitabın teması da bu. Emin'in yıllar boyunca çektiği fotoğrafların sayısı aynı sebeple çok fazla. "Olay "ın amacı elbette tüm bu önemli olayları göstermekti, ancak bunları günlük olarak deneyimlemenin nasıl bir şey olduğunu aktarmanın daha önemli olduğunu hissettik. Fotoğrafların çoğu siyah beyaz, ancak kitapta okuyucunun soluklanmasını sağlamak için renkli fotoğraflara da yer verdik.<img src="https://images.aposto.com/2023/9/5/1696610045919.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: Emin Özmen. "Olay" kitabından, sanatçının izniyle.<img src="https://images.aposto.com/2023/9/5/1696610183517.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.34" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf: Emin Özmen. "Olay" kitabından, sanatçının izniyle.Yukarıda kitaptan iki fotoğraf var, bize bunların arkasındaki hikâyeyi anlatır mısın?Bu iki fotoğraf çok farklı bağlamlarda çekildi ama yine de kitaptaki diğer tüm fotoğraflar gibi bir şekilde birbirleriyle bağlantılılar. İlki, 2014’te Kobane'de İslam Devleti'ne karşı devam eden savaş sırasında Suriye sınırı yakınlarında çekildi. İkinci fotoğraf ise yıllar sonra, 2020’de yine Suriye sınırından çok da uzak olmayan bir yerde, Mardin'in birçok Suriyeli mülteci ailenin yaşadığı bir ilçesinde çekildi. Her iki fotoğrafta da duvarın varlığı çok güçlü ve bizi meraklandırıyor: Bu insanlar neden kaçmaya çalışıyor? Okuyucuyu olaylar ve anlamları hakkında sorgulamaya çalışıyoruz. Adamlar hayati tehlike yaratan, şiddet içeren bir durumdan kaçıyor gibi görünürken, duvara tırmanan çocuklar can sıkıntısıyla başa çıkıyor veya mevcut durumlarından kaçmaya çalışıyor gibi görünüyorlar. Tüm fotoğraflar arasında aradığımız da bu tür bir bağlantı ve rezonans.

Radyodan dinlenen haberlerden Türkiye'nin vertigo etkili son on yılına

Söyleşi: Cloé Kerhoas Özmen

Kumburgaz’dan Rockaway Beach'e kıyısında oturduğum tüm plajlara bir teşekkür

Plaj Tanıklıkları

Bugün Andi Galdi Vinko’nun 2016’da başlayan, kendi annelik deneyiminden yola çıkarak, çocuklarıyla hayatını ve anne olan yeni arkadaşlarını fotoğrafladığı ödüllü projesini kendisinden dinliyoruz.

Söyleşi: Andi Galdi Vinko

AK Parti'nin Avrupa'daki kalesi Hollanda Krallığı'ndan herkese selamlar. Ben Büşra, Twitter'a yapışık geçirdiğim, duygusal iniş çıkışlarla dolu bir haftanın sonunda öfkemin boyutlarını kabul ettiğim bir gün oluyor. Cishet Müslüman erkeklere ait olduğunu düşündüğüm "safları sıklaştıralım" deyişinin Nâzım Hikmet'in "Hürriyet Kavgası" şiirinden geldiğini öğrendiğim bir gün de oluyor. İnsan kendi ülkesinin umut ve devrim teşebbüsleri tarihini bilmeyince böyle oluyor.&nbsp;Bu bir "seçim analizi" değil, eleştirilecek *çok* yanı olmasına rağmen bir Millet İttifakı eleştirisi hiç değil. Bireysel hayatlarımızı bir kenara koymuş, 28 Mayıs 2023'ün gelmesini beklerken ve bilgi akışı/dezenformasyon fırtınası devam ederken bu haftanın bülteni birbirleriyle alakasını bir anlığına fark edip paylaşmak istediğim "şey"lerin kısa bir listesinden oluşuyor.&nbsp;Seçimle ilgili bir şeyler söylerken defalarca düşünmek gerekiyor: Seçim gecesi ve sonrasında Cizre sokaklarında dolaşan zırhlı araçlardan seçimden bir gün sonra Yenikapı Marmaray'da hayatına son veren Kübra Ergin'e, davaları ve tutuklulukları devam eden vatandaş ve politikacılara, şiddetten ölen kadınlara ve bu ülkede büyüyecek çocuklara, yolsuzluk ve liyakat yoksunluğunun kesiştiği yerde, depremde hayatını kaybeden milyonlara ve binbir tehlikeyi ardında bırakarak Türkiye'ye sığınmış göçmenlere; ülkenin en az yarısı için bu seçim ve gelecek seçimler sadece bir varoluş değil, ölüm-kalım meselesi. Pek çok kişi gibi, bu ağırlığı omuzlarımda hissederek ikinci turu beklediğim bu haftadan bültene yolunu bulanlar:Olmasaydı olmazdı: Pride ve kadın hareketinden "radikal sevgi" kampanyasına<a fr-original-style="" href="https://www.facebook.com/medyascopetv/photos/a.742311632547377/6014903088621512/?type=3&theater" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://images.aposto.com/2023/4/5/1684511965393.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Sevgi Pıtırcığım Hoşgeldin" ratio="1.50" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>CHP'nin 15 Mayıs 2023 itibariyle, kimi seçmenin ise <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/satrayni/status/1655873653051990016?s=20" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">biraz daha önce bıraktığı</a> radikal sevgi stratejisi ve amblemleşen "el ile kalp"e meydanlarda cesaret verenin kadınların ve kuirlerin yıllardır Feminist Gece Yürüyüşü ve İstanbul Onur Yürüyüşü'nde pankartlarıyla insan olmaya açtığı alan olduğuna yemin edebilirim ama kanıtlayamam.&nbsp;Nereden çıktığını bilmiyoruz ama kimin çıkarttığını biliyoruz: HÜDA-PAR<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://twitter.com/BirrBartaKulesi/status/1659437648195334145?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1659437648195334145%7Ctwgr%5Eb18aff5e274c8cc05d558a09743d99ff5fc32c56%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fpublish.twitter.com%2F%3Fquery%3Dhttps3A2F2Ftwitter.com2FBirrBartaKulesi2Fstatus2F1659437648195334145widget%3DTweet" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2023/4/2023-05-19T16:39:13.079Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.02" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Feminist Gece Yürüyüşü ve İstanbul Onur Yürüyüşü demişken, ülke tarihinde ilk defa kadınların, LGBTQIA+'ların ve çocukların hayatına bu kadar büyük bir tehdit unsuru girdi. 1990'larda, JİTEM'le işbirliği içinde insanları vahşice katleden <a fr-original-style="" href="https://iletisim.com.tr/kitap/turkiye-de-hizbullah/9049" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hizbullah</a>'la ilişki geçmişiyle, hayatın şeriat kanunlarına göre düzenlenmesi gerektiğini savunan <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/pusula-huda-par-hizbullah-seriatcilik-ve-ozerklik" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bu partinin</a> dört vekili artık mecliste.&nbsp;Sağın günleri bitmedi ve sırada daha sağcı günler var<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://twitter.com/MehmetDepremMED/status/1658870319405252614?s=20" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2023/4/2023-05-19T16:57:33.860Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.94" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>AKP'nin yirmi yılı aşkın iktidarı, CHP'nin Altılı Masası'ndaki herkesin sağcı olması (ve oy anlamında neredeyse hiçbir işe yaramamaları), Meral Akşener'in geçmişindeki çok karanlık ilişkilerle geri gelmesi ve Kılıçdaroğlu'nun ağzından yükselen "sınır namustur" retoriği yeterince kötü değilmiş gibi hiç yoktan beliren kafatasçı Zafer Partisi ve Sinan Oğan'ın %5 seçmeni, size de merhaba.&nbsp;Cumhurbaşkanı kim olursa olsun, ilerleyen günlerde bu ultra sağcı Türkiye'de ırkçılığın daha da yükselmemesi için kafa kafaya verip eylem planları üretmemiz gerekecek.&nbsp;Bonus:<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://twitter.com/demeterdinler/status/1657833019254743040?s=20" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2023/4/2023-05-19T17:32:37.017Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.91" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Her şeye rağmen: 28 Mayıs'ta oyumuzu veriyoruz, sandıklara sahip çıkıyoruz.<img src="https://images.aposto.com/2023/4/5/1684516008810.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Acılara yürüyor korkmuyorum,Büşra

Seçimler hakkında birkaç şey, sağın elli tonu

Hayaller (Demirtaş'a, Kavala'ya) Özgürlük, Hayatlar Aşırı Sağ

KAF Kolektif, depremin ardından gelen çaresizlik ve “bir şey yapmalıyım” hissi ile 9 Şubat 2023’te İstanbul’dan Kahramanmaraş’a yola çıkan üç arkadaşın çabasıyla başlayan ve Dulkadiroğlu ilçesi, Sümer Mahallesi’nde, sahada çalışmaya devam eden 25 kişilik bir sivil insiyatif. Yerel ve uluslararası sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yaparak barınma, temiz su ve yemek gibi hayati ihtiyaçların yanı sıra, geçici yerleşkenin genel altyapısı, çocuklar için etkinlikler ve oyun alanları, kadınlar için sosyal alanlar gibi projelerin doğrudan ve hızla gerçekleşmesini sağlıyorlar. Büyük resim hedefleri arasında bölgedeki insanlar için istihdam ve uzun vadeli gelir modelleri yaratmak da olan Kolektif ile, gönüllülerden Cem Balduk kolaylaştırıcılığında konuştuk.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">6 Şubat depremlerinden kısa süre sonra depremden en çok etkilenen bölgelerden birine vardınız. Yola çıkmak için nasıl karar verdiniz?&nbsp;Depremin üçüncü günü, üç arkadaş yola çıktık. Aslında motivasyonumuz bölgede yaşanan zorlu şartlar ve İstanbul’da oturduğumuz yerden yaşadığımız çaresizlik ile körüklendi. O günlerde bölgeye hiçbir destek ulaşmamıştı. Neresinden tutarsak bir yardımımız dokunur düşüncesiyle yola çıktığımız aracın bagajına kuru gıdalar ve bazı temel ihtiyaçları istifleyip harekete geçtik. Aramızdan bir arkadaşımız Kahramanmaraşlı olduğu ve depremin merkez üslerinden biri de orada olduğu için hedef nokta olarak orayı seçtik.<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/kaf.kolektif/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">KAF Kolektif</a> kimdir, neler yapar?KAF Kolektif, Kahramanmaraş’ın Dulkadiroğlu ilçesi, Sümer Mahallesi’ndeki Sümer Ortaokulu’nda bölge insanına destek sağlamak için bir araya gelmiş, çekirdekten başlayıp yerel ile örgütlenen sivil bir insiyatif.Yukarıda bahsettiğimiz hikâyenin ilerleyen etaplarında da birçok unsur “kendiliğinden” gelişti. İlk başta değişkenler ve belirsizliğin yoğun olmasından ötürü tam olarak bir plan, program veya metotla ilerlemedik.Mesela bahsettiğimiz okulu da şehirde keşif amaçlı dolaşırken tesadüfen yolu kaybetmemiz sonucunda bulduk. Okulda yaptığımız her şey de yine süregelen belirli temel ihtiyaçlara cevap olarak kendiliğinden vuku buldu.Başlangıçta, sadece sıcak yemek servisi amacıyla bir mutfak kurduk. Şu an günlük 10 bin porsiyona yemek çıkarabilen ve inşa ettiğimiz taş fırın sayesinde ihtiyacımız olan ekmeğimizi dahi kendimiz üretebildiğimiz bir mutfak tesisimiz var. Burada bir parantez açmak istiyoruz; bölgeye ilk gittiğimizde niyetimiz mutfak inşasına mahallelinin dahil olması, beraberce çalışması için alan açmaktı. Bunun günlük hayata adaptasyon açısından ve bireylerin travmalarını hafifletebilmesi açısından son derece önemli olacağını tahmin ettik.Bugün alışverişinden pişirmesine, servisinden temizliğine kadar her şeyi bölge halkı yapıyor ve biz bunun dayanışma ve birlik beraberlik adına çok kıymetli olduğunu düşünüyoruz.Mutfak dışında, temel ihtiyaçları muhafaza etmek ve bunların dağıtımını koordine etmek için bölgedeki genç gönüllülerimizin gözetimi altında faaliyet gösteren bir depo kurduk.Depoyu inşa ederken arkadaşlarımız fark etti ki, buna benzer yapı işlerini kolaylaştırmak için içinde el aletlerini barındıran bir atölyenin gerekiyor. Şu an çevredeki çadırlarda kalan mahallelinin ihtiyacı olan bütün yapı malzemelerini, elektrikli el aletlerini ve makinaları bulabildiği, istediğinde de gelip ödünç alabildiği bir atölyemiz var. Depo ve atölyenin yönetimi de aynı mutfakta olduğu gibi tamamiyle mahallelinin koordinasyonu ve katkısıyla gerçekleşiyor.<img src="https://images.aposto.com/2023/3/5/1680872276825.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.01" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İhtiyaç duyduğumuz diğer birçok temel unsuru da uluslararası ve bazı yerel STK'ların desteğiyle ilerletmeye, geliştirmeye çalıştık. Mesela Water Mission’un desteğiyle altyapı çalışmaları yapıp su arıtma sistemleri kurduk. Birçok yerel STK’nın desteğiyle çocuklar ve genç yetişkinler için kültürel, sanatsal ve psikososyal alanda destek sağlayan ağlar oluşturduk. Bugünlerde Herkes İçin Mimarlık ekibi bizimle birlikte sahada ve <a fr-original-style="" href="https://www.arkitera.com/haber/bir-donusum-ve-kolektif-uretim-ornegi-sumer-ortaokulu-oyun-parki/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">beraber yetişkinler için sosyal alanlar ve bir topluluk merkezi</a> oluşturuyoruz.Gelecekte, mahalleli arasında 6 Şubat sonrasında oluşan bu dayanışma ve kardeşlik ruhunun devamı için alanlar açmayı, mahalli merkezli mikro-ekonomik kalkınmayı desteklemeyi, dolayısıyla istihdam oluşturmayı ve mevcut durumda tohumlarını atmış olduğumuz eğitim ve kültür sanat ağını da genişletmeyi hedefliyoruz.Bize bir günün nasıl geçtiğini anlatır mısınız?Biz 25 kişilik bir ekibiz. Aramızdan sahada olan kimler varsa, sabah erken saatlerde kendi kamp alanımızdan Sümer Ortaokulu’na gidiliyor. Mesela bugünlerden örnek vermek gerekirse; bir ekip arkadaşımız, alandaki çocukların teşvik edilerek yazdığı bir tiyatro oyununun sahnelenmesi için provalar yapıyor.Başka bir ekip arkadaşımız, bölgeden ve Suriyeli gönüllülerle insanların dinlenip vakit geçirebileceği, çadır haricinde bir yerde bir araya gelebilmeleri için sosyal bir alan inşa ediyor. Bir başka ekip ise gün boyu yüzlerce insanın ihtiyaçlarını dinliyor, onları organize etmeye çalışıyor. Herkes İçin Mimarlık ekibi yukarıda bahsettiğimiz ortak alana çocuklar için bir park alanını bulunduğumuz okul bahçesinin çevresine inşaa ediyor.Bunların dışında gün içinde sürekli olarak farklı ölçeklerde beklenmedik problemler çıkıyor ve bunların çözümü için çok yoğun telefon trafiği, lojistik destek ve yüz yüze iletişim gerektiren durumlar yaşanıyor. Bu sıralar Ramazan dolayısıyla akşamları hep beraber ekipçe iftarlar yapıyoruz, yemek sonunda uzun toplantılar ve sohbetlerde nasıl bir gelecek hayalimiz olduğunu ve beraberce bunu nasıl mümkün kılabileceğimizin istişaresini yapıyoruz.Depremzedelerle dayanışma içinde olmaktan ne öğreniyorsunuz?Akla ilk gelen hisler ve düşünceler dışında aramızdaki herkes kendi adına bireysel olarak farklı şeyler öğreniyordur, orası kesin. Bu çok katmanlı, kompleks bir mesele. Dolayısıyla tek bir yanıt vermek zor.Sadece şunu söyleyebiliriz, birlikte bir şeyler başarabilmek, dayanışmak insan için mecburi bir şey. Fakat ne yazık ki hem biz hem de mahalleli bu duyguyu ilk defa gerçek anlamda yaşadığımız fark ettik. Duygu diyorum çünkü dayanışma eyleminin ortaya çıkardığı bir duygusal yoğunluk oluyor. Kendi aramızdaki diyaloglardan anladığımıza göre hepimiz bu duyguyu yaşamışız, yaşıyoruz. Bizim niyetimiz bunu canlı tutmak. Bundan sonra yapacağımız her şeyde insanların bu duyguyu yaşaması ve mantıklı uygulamaların ve eylemlerin katalizörü olması için kendi kendine yetebilen alanlar oluşturmak istiyoruz.Sahada olmayan insanlar STK’lara ve depremzedelere en iyi nasıl destek olabilirler?İnsanların yapabileceği en mühim desteğin, gündemin bu kadar hızlı değiştiği bir ülkede—hele ki önümüzde çok kritik bir seçim varken, bu konuyu sürekli olarak gündemde tutmak ve daha fazla farkındalık yaratmak olduğunu düşünüyoruz. Sahada olan insanları ve mağduriyet yaşayanları sırtlarında taşıması gereken bu ağır yük ile yapayalnız bırakmamak ve bu yıkımı İstanbul’da bizim de yakın gelecekte yaşama ihtimalimizden hareketle; buna hazırlıklı olmak, ve dayanışma pratiklerini geliştirmek, yeniden yapılanmaya, önlemler almaya, eski ve tekrar eden döngülere karşı dirençli olmamızın önemine ve bir karşılık beklemeden başkaları için bir şeyler yapabilmenin önemini hatırlamakta fayda olduğunu düşünüyoruz.Bunun yanında maddi destek konusu hâlâ çok önemli. Depremin yükümlülükleri görünenin çok ötesinde. Dolayısıyla önümüzdeki aylar ve yıllar boyunca da bu konu çok mühim. Uzun vadeli planlar geliştiren, projeler tasarlayan ekiplere insanlar ellerinden geldikçe yardım yapmalı. Kurumsal şirketlerin de bu projeleri teşvik etmesinin son derece önemli olduğunu düşünüyoruz.Biz de KAF Kolektif olarak Sümer Mahallesi’ndeki insanlar için mikro ve makro ekonomik istihdam modelleri, uzun vadeli gelir ve meslek modelleri için öğrenim alanları yaratmak için projeler üretiyoruz. Bize destek olmak için <a fr-original-style="" href="https://www.indiegogo.com/projects/kaf-kolektif-earthquake-relief#/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bu link üzerinden</a> bağışta bulunabilirsiniz.

KAF Kolektif kimdir, neler yapar?

Söyleşi: KAF Kolektif

Akla gelebilecek her taraftan Eskişehirli bir ailenin çocuğu olarak Odunpazarı’nın “bir zamanlar”ını hep ailemden dinledim — anlattıklarıyla kesişen bazı çocukluk anılarım da var. Bunlar bugün turistik bölgede çoğu kahvaltıcı ya da hediyelik eşyacıya dönüşmüş Odunpazarı evlerinde geniş ailelerin yaşadığı, mevsimine göre meyvelerin, özellikle elma ve dutun yatakların altında kurutulduğu, hava güzel olduğunda insanların evlerinin avlusunda ya da kapılarının önünde oturduğu zamanlar. Birkaç aile büyüğünü yaşadıkları Odunpazarı’nda ziyaret ettiğim zamanlardan en çok aklımda kalansa bu alanlara girmenin bende yarattığı şaşkınlık — iç mekân, eşyalar ve pencereler apartman hayatımızdan çok farklı ve cool’du. Yirmi beş sene önce hâlâ odun sobalarıyla ısınan evlerin tatlı, parfüm gibi bir yanık kokusu da bir diğer ayrıntı.<h1 fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Belediye meselesi</h1>Odunpazarı 2000’lerden beri bir değişim sürecinde. Bu değişim, Büyükşehir Belediyesi’nin çoğu kötü durumda olan evleri ailelerden satın alıp restore etmesi ve bölgeyi turistik bir çekim merkezine dönüştürmesiyle başladı. Eskişehir’deki yirmi belediye müzesinin bir kısmı Odunpazarı’nda, bu evlerin içinde. Yine bu bölgede belediyeye ait bir hamam müzesi projesi var.Eskişehir halkının hâlihazırda kültür-sanata ilgisi ve sevgisiyle, şehrin de “Türkiye’deki şehirlere benzememesi”yle tanınan bir yer ve bunda belediye başkanı Yılmaz Hoca’nın (Büyükerşen) çok büyük bir rolü var. Sahne sanatlarına özellikle önem veriliyor. Şehrin altı tiyatro sahnesi, bir opera binası var — tiyatrolar hep kapalı gişe oynuyor, operalara bilet bulamıyorsunuz. OMM, böyle bir iklimin içine doğdu, projesinin dünyaca tanınmış, vizyoner mimar <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/kkaa_official/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kengo Kuma</a>’ya ait olması, koleksiyon ve sergilerinin uluslararası standartlarda olmasıysa sadece Eskişehir için değil, Türkiye için de bir şeyleri değiştiriyor.<img src="https://images.aposto.com/2021/8/5/1632475499877.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Büşra, OMM'da<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><h1 fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">OMM'dan sonra Odunpazarı'nın geleceği</h1>OMM ve hemen yanındaki OMM INN açıldığından beri daha önce tarihî bir mahalle olarak, biraz daha geleneksel taraflarıyla tanınan Odunpazarı’nın şimdisinde ve geleceğinde nasıl ihtimaller taşıdığını görüyoruz. Mahalleyi müzenin içinden, ahşapların arasından görmek farklı bir deneyim. O geçmişe yeni bir perspektiften bakmamı da sağlıyor. Müzenin mümkün kıldığı film gösterimleri, atölyeler, seminerlerle Odunpazarı’nda yeni bir etkileşim alanı ortaya çıktı ve daha önce yolu düşmeyen şehir sakinleri bu mahalleye de uğramaya başladı. Aynı şekilde İstanbul’dan ve yurt dışından misafirleri de getirdi OMM. Buraya ek olarak <a data-reactroot="" data-token-index="1" fr-original-style="" href="https://eksav.org/about" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Eldem Sanat Alanı</a>’nın Dalyancı Konağı'yla birlikte yeni seramik ve cam atölyeleriyle yaratıcı endüstrilere ait bir hareket var. Bugünün Odunpazarı sanatsal bir üretim merkezine dönüşme ümidini içinde taşıyan bir mahalle.<img src="https://images.aposto.com/2021/8/0/1632640319415.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Tanabe Chikuunsai IV’ün OMM'a özel bambu yerleştirmesi<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><h1 fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Gitmek ve gittiğin yerden biriktirdiklerinle dönmek insanın doğduğu yerle ilişkisini güçlendiriyor."</h1>Odunpazarı ve onun da üst tarafında yer alan Bademlik, şehrin en eski mahalleleri. Aslında şehrin merkezi dediğimiz yer, OMM'la tren garı arasında, Porsuk Çayı’na paralel uzanıyor. Bu rotaya bakarken nasıl şehrin adım adım büyüdüğünü görebiliyorsunuz. Ben çocukken merkez tren istasyonunun etrafında bitiyordu. Şimdi oradan Anadolu Üniversitesi’nin kampüsüne doğru uzanan büyük bir mahalle ve pek çok restoran var.Babaannemin gençliğinde “Eskişehirli,” çok homojen biriydi — uzun süredir burada yaşayan aileler birbirini tanır, çocukları beraber okula gider, zaten o aileden biri, bu aileden biriyle evlenmiştir gibi dinamikler vardı. Bu “küçük şehir” havasından kalanlar hâlâ olduğu gibi bir yandan da dışarıdan göç alan ve 70’lerden beri nüfusunun gittikçe daha büyük bir kısmı üniversite öğrencilerinin oluşturduğu bir Eskişehir var. New York’ta yaşarken bir noktada tanıştığım tüm Şikagoluları çok sevdiğimi fark etmiştim. Ortak noktaları iyi eğitim almış, sıcakkanlı entelektüeller olmalarıydı. Eskişehir ve Eskişehirlilerin de böyle iyi bir ünü olduğunu fark ediyorum.<img src="https://images.aposto.com/2021/8/6/1632563380202.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Odunpazarı biberleri<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Gitmek ve gittiğin yerden biriktirdiklerinle dönmek insanın doğduğu yerle ilişkisini güçlendiriyor, daha da önemlisi doğduğun yeri değiştirebilmeni sağlıyor. Şu anda biraz Joseph Campbell'den Kahramanın Sonsuz Yolculuğu'nu düşünüyorum — “kahraman” başladığı yere döndüğünde o yolculuk tamamlanıyor diyebilir miyiz? Daha kişisel bir yerden bahsetmem gerekirse şunu söyleyebilirim: Ergenliğim boyunca Eskişehir’le çok kavgalıydım, çok sıkılırdım, orada insanların doğruluğuna inandığı şeyler bana yanlış geliyordu. Ama bana New York’taki yedi yıllık hayatımdan ayrılma cesaretini veren bu çok kavgalı olduğum yerdeki henüz doğmamış proje oldu.Müze projesine dâhil olduktan sonra Eskişehir’le barıştım, uluslararası bir projenin ortaokul ve lise yıllarımı geçirdiğim bu şehri tatlı tatlı değiştirişini, değişimin de engellenemez oluşunu gördükçe mest oluyorum. Sevdiğim biri büyüdüğün yer ve gittiğin yerlerden “kökler ve dallar” örneğiyle bahseder, bunlar aslında birbiriyle kavgalı olmak zorunda değil. Kökleri elimizi kolumuzu bağlayan bir şeydense bir yerle derin bağımız gibi gördüğümüzde dallar daha korkusuzca uzayabiliyor.

Mahalle: Odunpazarı. Mahalleli: Büşra Erkara. Fotoğraflar: Batuhan Keskiner.

"Odunpazarı: Sanatsal bir üretim merkezine dönüşme ümidini içinde taşıyan mahalle."

Rüzgâr bir taraftan estiğinde deniz "temiz"dir ve denizanalarının arasında yüzersin. Diğer taraftan estiğinde kıyı çöp dolar, kimse denize girmez. Kumla’yla ilgili öğrendiğim ilk şey. Denizanaları bize geldiğinde çöpler Mudanya’ya gidiyormuş. Şimdi onlar düşünsün.&nbsp;Anneanemle dedemin denizin hemen kıyısındaki yazlığı, Büyük Kumla’da yan yana üç yüksek binada, Acar Tatil Sitesi’nde. Teknik olarak üçüncü, binanın altındaki otoparkla altıncı kattaki evlerindeki genişçe balkon evin en önemli ve popüler odası. Bana sonsuzluk gibi görünen bir maviye bakıyor, buradan çöp de, denizanası da, Mudanya da görünmüyor. Neredeyse her akşam sofrada dedemin o gün tuttuğu balıklar var, çoğu zaman istavrit. Pişmiş balıkların açık sarı gözleri ve düşük ayarlı altın tonunda parlayan iğne gibi dişleri beni dehşete düşürüyor, sofrada balıkların başı yoksa ve birisi benim için kılçıklarını ayıklarsa belki yiyorum. Kuzenim sadece kuyrukları yemeyi kabul ediyor. Bu evde bir oda paylaştığımız günlerde sadece karpuz ve patates kızartmasıyla beslenmek için lobi yapıyoruz. &nbsp;&nbsp;Anneannem ve dedem 1984’ten beri bu evde, tüm emekli yazlıkçılar gibi Nisan’da gelip Eylül sonuna kadar kalıyorlar. Otuzlu yaşlarına kadar kışlarını Eskişehir’de, yazlarını İstanbul’da geçiren babaannemse Kumla’ya 70’lerde gelmeye başlamış. Burada çocukken adını koyamadığım hafif tuhaflığı bugün tanımlamam gerekirse modern mimarisi ve 90’larda sürekli kesilen sularıyla bir “Sovyet tatil kasabası havası,” derdim, yazlıkçıların özel moda anlayışının (emekli modası) ve&nbsp;özellikle yağmurlu günlerin yarattığı tatlı yoksunluk hissi bu.&nbsp;Sitenin arkasından geçen, Gemlik’i Yalova’ya ve Körfez’e bağlayan tek araçlık yolun karşısında bir çay bahçesi var, birkaç mutlu yıl boyunca bir duvarı açık hava atari salonuydu. Denizdeki çöp sırasının bizde olduğu günler dikkatlice karşıdan karşıya geçip çay bahçesinde kola içiyoruz. Yazlıklarda adet olduğu gibi, yaşları sekiz ile on altı arasında değişen ve kızlar-erkekler olarak sosyalleşen dev bir çocuk kolonisiyiz, biraz büyüyenler birbirlerinden hoşlanmaya başlıyor. Bir öğleden sonra erkekler çay bahçesindeki masadan apar topar kalkıp kaçtıklarında, yeşil oyun örtüsünün üzerinde ters çevrilmiş okey taşlarıyla “Selin” yazıyor. Biri Selin’den hoşlanıyor. Ben burada bir hafta kalacağım, sonra diğer dedemle Küçük Kumla’ya gidip bir hafta da onlarda kalacağım.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/5/2021-06-06T00:34:45.175Z_sm.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" alt="" ratio="1.65" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a bgcolor="#AC99E0" color="#090909" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#AC99E0 !important;color:#090909 !important" href="https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/114035" rel="noreferrer" style="background-color: rgb(172, 153, 224) !important; color: rgb(9, 9, 9) !important; text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">SALT arşivinden, kartpostal, 1987.</a>Küçük Kumla’da sahil hattı boyunca yan yana, daha az katlı birçok site var, denize dik uzanan sokaklar boyunca arkaya doğru devam ediyorlar. Büyük Kumla’da tüm hayat site ve sakinleri üzerinden şekillenirken, burada istesen de kaçamadığın, bir "kasaba" dolusu insanla paralel yaşanan bir ritim var: Sabahları ekmek almaya gönderiliyorum, dün gecenin çekirdek kabukları, mısır koçanları ve boş bira şişeleri daha kıyı şeridinden temizlenmemiş. Kıyıya yanaşan balıkçılar sandallarından satış yapıyor. Güneş çok yükselmeden el arabalarıyla meyve-sebze satıcıları geçiyor, alışveriş balkondan sarkıtılan sepetlerle yapılıyor. Babaannemin evinin balkonu biraz daha küçük, ama önünde akıp giden hayat hiç yavaşlamıyor. Kahvaltı saatinden biraz sonra Marmara kıyılarının efsanesi İzzet Kaptan (ve gezi gemisi), o günkü programı anons ederek tüm sahili dolaşıyor, o sırada tüm siteleri ve kendini kaybederek ışık yakıp kapayan, balkondan bulduğu kumaşı sallayarak mention kapmaya çalışan çocukları koordinatlarıyla selamlıyor. “Ayşen-3’te ışıkları açıp kapayan yavrumuz, maşallah!”&nbsp;Sahil boyunca direklere yerleştirilmiş hoparlörlerden o gün de su kesintisi olacağı duyuruluyor. Çoğu çocuk ve denizanası ya da çöpten ısrarla yılmayan bir kalabalık plaja iniyor. Öğleden sonraları babaannemle gazete okuyup öğlen uykusuna yatıyoruz (sıcaklık en az 33 derece, nem oranı %84.) Geç yenilen akşam yemeğinden sonra çay bahçesi/okey/lunapark/dondurmacı Veis’ten dondurma yiyerek sonlanacak yürüyüş saatleri başlıyor. Babaannemin 1,5+1 evinden duyulan uğultu ve mutlu, ya da en azından coşkulu sohbetler gün ağarana kadar devam ediyor, her gece uykuya birilerinin kahkahalarını duyarak dalıyoruz. Hâlâ hayatımızda olan bu evin mutfağında açıldığında tek kişilik bir yatağa dönüşen bir koltuk var, en çok orada uyumayı seviyorum.Eskişehirlilerin Sıcak Denizlere İnme PolitikasıAilenin iki tarafından da dinlediğim hikâyelerde Kumla bir karakter gibi: “Bir keresinde deden yakamozda denizin içinde rakı içen adama çok özenip bardağını kaptığı gibi yanlarına koşmuştu, ben hazırladığım mezelerle kaldım, onu biliyor musun? Amcanla yengen ilk burada tanıştılar, onu dinlemiş miydin? Babanların bir teknesi vardı, motoru bir kere çalışsa üç kere çalışmazdı, o gün arkadaşlarıyla açılalım demişler. . .” Hepsini biliyorum, hepsini tekrar dinleyebilirim. Hikâyelerde çok sevdiğim insanlar ve Kumla’nın hiç bilmediğim bir zamanı ve hali var.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/5/2021-06-06T09:52:46.731Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a bgcolor="#AC99E0" color="#090909" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#AC99E0 !important;color:#090909 !important" href="https://twitter.com/eray_aydn/status/756074454153826304?s=20" rel="noreferrer" style="background-color: rgb(172, 153, 224) !important; color: rgb(9, 9, 9) !important; text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kumtur Sitesi, Küçük Kumla.</a>Tüm bu nostalji aktarımına rağmen ergenlik yıllarıma geldiğimde Kumla’nın dezavantajları ayan beyan ortadaydı: İnsan niçin denizin girilemez olduğu bir yerde yazlık alır? İki taraftan da tekrar tekrar gelen kısa cevap: “O yıllarda tertemizdi, hiç böyle değildi. Kalabalık değildi, çok nezihti, arka taraftaki binalar daha yapılmamıştı.”&nbsp;(“Arka taraftaki” binalar 90’lardan beri yapılıyor, akıllarındaki “arka taraf” coğrafi ya da zamanla belirlenebilen değil, ontolojik bir kavram.) Uzun cevap: Anne ve çocukların yazın başında üç ay kalmak üzere geldiği, babaların ise cuma iş çıkışı gelip pazartesi sabahı Eskişehir'e döndüğü Kumla, 70 ve 80’lerde onlara en yakın yazlık beldeymiş. Bugün hala görülebilen (ama yol değiştiği ve zeytin ağaçları kesildiği için eski etkisini vermediği söylenen- ben babamın yalancısıyım)&nbsp;bir Orhan Veli haikusunun yer aldığı bu yol, o zamanlar beş-altı saatte gidiliyor. Bugün bile Gemlik’e her yaklaştığımızda arabanın içinde tekrarlanan mini dizeler: “Gemlik'e doğru denizi göreceksin, sakın şaşırma.”&nbsp;Tabelanın orjinalini ben bile hatırlıyorum. Şu sıralar gördüğümüz hali, korkunç bir ara versiyondan sonra (<a fr-original-style="" href="https://cdn.bursahakimiyet.com.tr/kose-yazisi/2017/12/21/11520-5a3b3ba702ac8.jpg" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">göreceklerinizden kendiniz sorumlusunuz</a>) yeniden yapılmış, üçüncü bir kopya. En komiğiyse herhalde şu: Bizim Bursalıların yazlık beldesine resmen ortak olmuş Eskişehirli aileler, Bursalı komşularından isimleriyle değil, her zaman “Bursalılar” diye bahsediyor. Neyse, benim gözlemlediğim kadarıyla birbirlerini seviyor, denk geldiğinde kışları da görüşüyor, birbirlerinin düğününe, cenazesine gidiyorlar.Bursalı ya da Eskişehirli tüm yetişkinler, adını sıkça duyduğumuz, ne olduğunu ise anlayamadığımız kolibasili seviyesinden bahsediyor, bizi denize girmemeye ikna etmeye çalışıyor. Yıllar sonra, benim gibi yazları anneanesiyle kalmaya gelen en yakın arkadaşım Elif’le “senelerce bu ağır sanayi atığı - yüksek kolibasili kokteyli denizde yüzmek vücudumuza nasıl bir kalıcı hasar vermiştir” diye düşünüp mantıklı tahminlerde bulunmaya çalışıyoruz. Sonraları aynı denize her yaz birkaç kilometre öteden giren sinemacı arkadaşım Tolga, kardeşinin denizden çıkmadığı bir yaz tifoya yakalandığını anlatıyor. &nbsp;Ve çok “girdi” kaynaklı olsa gerek, ben Kumla’dan bahsetmeye başlayınca zamanı bol bir emekliye dönüşüp sözün sonunu asla getiremiyorum. Köhneydi, oraya gitmesem hiç karşılaşmayacağım “tehlikelerle” doluydu ve o yazlarda geçirdiğim her saat dünyada yedi yıl uzunluğundaydı. Yine de şimdi her yaz, belki de her şeyi doğru hatırladığımdan emin olmak için, Kumla kalabalığı, her işletmenin girişine döşenmiş LED ışıkları, dükkânlardan yükselen, Türkçe popun kendisi gibi gittikçe kötüleşen (ve desibeli artan) gürültüsü ile korkunç bir hal aldıktan sonra bile yazlıklarını taşımayan ailemin inadıyla oraya geri gitmek istiyorum.&nbsp;(Müziğin 2021'de "nezih" sayılan bazı diğer tatil beldelerinde, Türkbükü, Alaçatı ve benzerlerinde eşit zevksizlik ve yükseklikte olduğunu söylesem şaşırır mıyız?)&nbsp;Şimdiyse müsaadenizle bu yaz Caddebostan’dan denize girme hayallerimin yasını tutmaya gidiyorum.Sevgiyle,-Büşra&nbsp;P.S. Tutto’nun bir sonraki sayısı, bir sayıyı hak eden İzzet Kaptan Gezi Gemisi ile ilgili olacak. Sevgili İzzet Kaptan ya da Marmara'nın yazlık beldeleri ile ilgili hatıralarınız varsa lütfen alotutto@gmail.com'a gönderin 💌

Marmara’da yüzen çocukların eski normali

Deniz, güneş, kolibasili 🦠

. . . Şimdi cırcırböcekleri bir anda kendilerini fişe takıyorSonra ateşböcekleri birinin karanlıkta anlattığı, bitmek bilmeyen, kimsenin dinlemediği palavra yatak odası hikâyelerinenoktalama işareti olmak istermiş gibi, mors alfabesinde yanıp sönmeye başlıyorBir zamanlar geldiğimiz revnaklı, bozulmamış, artık dönemeyeceğimiz gezegenihatırlamaya çalışır gibi geceye bakıyoruzNe kadar incindiğimize inanamıyoruz.Sahip olduklarımızı elde etmek için elimizdeki her şeyi verebilirdik.“Donkey Gospel”den “Jet”, Tony HoaglandGraywolf Press, 1998Çeviri: Büşra ErkaraŞiirin orjinali <a fr-original-style="" href="https://www.poetryfoundation.org/poems/42576/jet" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">için.</a>

Tony Hoagland’ın “Jet” şiirinden.

“Jet”

Birkaç gün önce, son beş ayın ilk seyahatine çıkmaya hazırlanırken şaşkınlık içinde havaalanına gideceğim için heyecanlı olduğumu fark ettim. İlginç, çünkü havaalanları seyahat etmeyi seven biri için ve pandemiden önce bile tahammül etmesi zor yerlerdi: Onca düzenleme çabası ve görevlendirilmiş insan arasında -ki bunlar totaliter ve “geleceğe ait” bir his yaratıyor -daimi bir kaos hali. Bir yandan uzayda tek başına da varolabilirmiş gibi izole, diğer yandan aslında her biri kapısından çıkıp yarım saat daha yol aldıktan sonra gideceğiniz şehire ya da kasabaya dair bir ipucu veren mekânlar: São Paulo ve Odessa’nın otobüs terminaline benzeyen havaalanlarını, Amsterdam Schiphol’un düzenini ve sıkıcılığını, Santorini’nin tek odalı, sanki elinden gelse orada olmayacak mini-havaalanını, Eero Saarinen’in tasarladığı, her köşesine kurum yapışmış New York JFK Havalimanı’nı ve oradan istisnasız her geçişimde bağırışlarıyla kürek mahkumu gibi hissettiren İç Güvenlik memurlarını düşünüyorum. Havaalanından çok dev bir alışveriş merkezine benzeyen Üçüncü Havalimanı ise onu kurgulayanların hayal ettiği ve içinde yaşamaya başladığımız Yeni İstanbul’un bir izdüşümü.&nbsp;Havayolları pandemiden en kötü etkilenen sektörlerden biri, fakat Global Carbon Project’e göre azalan uçuşlarla 2020’de hava seyahatine bağlı karbon salınımı <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/news/av/science-environment-54018542" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">%60 azaldı</a>. Havayolu sahibi değilseniz ikinci bilginin bizleri daha çok ilgilendirdiğini düşünüyorum. Aynı başlık altında, Fransa hükümeti yakın zaman önce trenle iki buçuk saatte gidilebilecek yerler için uçuş rotalarını <a fr-original-style="" href="https://www.theguardian.com/business/2021/apr/12/france-ban-some-domestic-flights-train-available-macron-climate-convention-mps" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">iptal etmeye karar verdi</a>. Fransız tüketici hakları derneği UFC-Que Choisir’e göre, trenle yapılabilecek bir yolculuk uçakla yapıldığında yolcu başına karbon salınımı 77 kat daha fazla.Hem iklim krizi, hem de pandeminin etkisiyle havaalanları ve sık sık uçak yolculuğu yapmak şimdiden geçmişe ait bir şey gibi geliyor: <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2020/11/30/historic-airline-photos-from-golden-age-of-travel.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Hava Seyahatinin Altın Çağı”</a> tarih olalı çok oldu. Tüm endüstrilerin odak noktasının kâr ve büyüme olduğu 90’larda ve erken 2000’lerde ise, hava seyahatinin sanattaki ve edebiyattaki yansımalarında iç sıkıntısı, banalın cazibesi ve bunlar sayesinde sadece havaalanında/uçuş halindeyken kapısı aralanan bir dünyanın izleri var. Bu haftanın bültenini hazırlarken aklımda İsviçreli sanatçı ikilisi Fischli/Weiss’ın 1987-2012 arasında fotoğrafladıkları Airports serisi, Olga Tokarzcuk’a 2018’de Man Booker ve Nobel edebiyat ödüllerini kazandıran ve <a fr-original-style="" href="https://www.pandora.com.tr/kitap/kosucular/710505" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Koşucular” ismiyle Türkçeleştirilen</a> “Flights,” Rachel Cusk’ın bir uçakta başlayan, her satırını tekrar okumak istediğim romanı <a fr-original-style="" href="https://kitap.ykykultur.com.tr/kitaplar/cerceve" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Çerçeve”</a> ("Outline") vardı. Ve pek tabii bu sayıya ismini veren, ana kahramanının sürekli geciken uçuşları arasında, astral seyahat gibi bir yöntemle başka boyutlara gitmeyi öğrendiği Ursula Le Guin’in <a fr-original-style="" href="https://www.metiskitap.com/catalog/book/5085" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Uçuştan Uçuşa”</a>sı.<img src="https://images.aposto.com/2021/3/2021-04-24T12:42:21.520Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.43" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h4 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Airports" kitabı, Peter Fischli ve David Weiss.</h4><h4 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"> </h4><h4 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fischli/Weiss, gündelik ve sıradanı konu edinen videoları ve yerleştirmeleriyle başarılı olmuş bir ikiliydi, işleri dünya çapında tanınır olduktan sonra çıktıkları seyahatlerde, çıkış kapılarından ve körüklerden çektikleri havaalanı fotoğraflarında da tam olarak bunu yapıyorlar. Fotoğrafların bir kısmı 1989’da, “Airports” ismiyle bir kitap olarak yayınlandı, 2012’de, David Weiss vefat ettikten sonra ise “800 Views of Airports” adında başka bir kitapta yeniden yer buldu. Bir başka İsviçreli, yazar Alain de Botton, Bomb Magazine için kaleme aldığı kısa “800 Views” tanıtım yazısında “Bir Marslı ‘modern uygarlığa dair her şeyi bir arada görebileceğim bir yer var mı?’ diye sorsaydı, ona havaalanına gitmesini söylememiz gerekirdi,” diyor. “Teknolojiye duyduğumuz inançtan doğada yarattığımız tahribata, herkesin birbirine bağlı olmasından seyahati romantikleştirmemize, havaalanı tüm temaları bir arada gösterebileceğimiz tek yer,” sözleriyle devam ediyor. “Fischli ve Weiss bunu biliyordu.” &nbsp;</h4> <img src="https://images.aposto.com/2021/3/2021-04-24T12:42:48.055Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.43" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h4 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Airports" kitabından, Peter Fischli ve David Weiss.</h4> Havaalanları ve uçaklara dair, yazarın bu birkaç cümlede yer vermediği ancak benim eklemek istediğim bir başka tanımlayıcı özellik ise, daha uzun seyahatler sırasında ev sahipliği yaptığını fark ettiğimiz durum ve duygular: Aynı uçağa binmeseydiniz yan yana gelmeyeceğiniz pek çok insan, tüm “bagaj”larıyla bir araya geliyor ve rutinlerine görebileceğiniz bir yerde devam ediyor. TK 001’in gediklisi olduğum yıllarda, Hasidik Musevi erkeklerin İstanbul’da, çıkış kapısında sallanarak dua etmelerine alışmıştım (bunun “yerli” ve karbon ayak izi daha düşük versiyonu trende karşınızda oturan teyzenin yol namazı kılmaya başlaması.) Etrafınızdakilerin uğurlamaya gelenlerle nasıl ayrıldıklarına göre seyahatin ne kadar uzun süreceğini, birinin çıkış kapısındaki heyecanından gittiği yerde onu neyin beklediğini tahmin etmeye çalışabiliyorsunuz. Bu anlamda havaalanları da, uçaklar da şeffaf, orada olmasak başkalarıyla paylaşmadan yaşamak isteyeceğimiz şeylerin kontrolümüz dışında görünür olduğu, özel alanın seyahat etme seçimiyle kamusala dönüştüğü kalabalık ve intim yerler.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/3/2021-04-24T12:45:14.458Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.43" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h4 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Airports" kitabından, Peter Fischli ve David Weiss.</h4> Tüm taşıma araçlarında yabancılarla yan yana geliyoruz, ama hiç tanımadığımız birisiyle 10 saat yan yana oturduğumuz tek yer uçak. Maskesiz günlerde, kıtalararası bir yolculukta yanımda oturan, kıyafetleri ve dış görüntüsünde herhangi bir dinden iz taşımayan bir adam uçağa bindiğimiz andan inene kadar yememiş, içmemiş, tuvalete gitmemiş, sadece dua etmişti; tekerleklerimiz nihayet yere dokunduğunda sessizce “bende biraz uçuş korkusu var,” dedi. Aynı uçuşu birkaç ay sonra yaparken sağımda oturan başka biriyse kalkıştan inişe kadar, benim kabin basıncı olmadan dahi gösteremeyeceğim bir performansla *yalnızca* içti, yolculuğun sonunda yanımda beyaz şaraptan cine ve viskiye uzanan iddialı bir şampiyonlar ligi kokteyl bardağı olarak oturuyordu. İndikten hemen sonra o da uçuş fobisi olduğunu söyledi (“Hadi canım?”) Haziran 2013’te Gezi Direnişi devam ederken yaptığım bir New York-İstanbul yolculuğunda sol koltuğumdaki İzmirli kadınla uçak havalanmadan arkadaş olmuştuk, iniş için kemerlerinizi bağlayın anonsu yapıldığında başım kucağındaydı.&nbsp;Tüm bunlar fazla pasif ve işlemsel bulduğum uzun yolculukları biraz daha insani kılan şeyler. Diğer türlü uçakların içi de havaalanları gibi sadece geç kapitalizmin yoğunlaştırılmış yansımaları: Business ve ekonomi sınıfları ayrı, önünüzde bir eğlence sistemi var, yerinize oturup beslenmeyi bekliyorsunuz. Katılımcılarına çocuk, hatta bebek muamelesi yapan bir düzende, uçak personeli dev bir devlet/anneye dönüşüyor ve artık bağımsız olarak giderebileceğiniz tek ihtiyacınız tuvaletiniz. Aynı çaresizlik ve infantil muameleyle ilgisi olsa gerek, benim en huzurlu uyuduğum yerlerden biri uçak koltuğu, özellikle kalkış ya da iniş anonsunu takip eden, istesem de başka bir şey yapamayacağımı bildiğim o 10-15 dakika. Bu durumdan bahsettiğim bir terapist bunun sorumluluk hissinden kurtulmanın verdiği rahatlık olabileceğini söylemişti: Uçaktayken “sürücü” koltuğunda oturan sen değilsin, istesen de olamazsın.<img src="https://images.aposto.com/2021/3/2021-04-24T12:46:55.194Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.43" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h4 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Airports" kitabından, Peter Fischli ve David Weiss.</h4> Aperture dergisinin fotoğrafçı Wolfgang Tillmans’ın editörlüğünü yaptığı, “Ruhanilik*” temalı, pandemi başlamadan hemen önce çıkan 237. sayısında çok sevdiğim bir foto-makale var, ismi “Solidarity is Spirituality”: New Yorklu fotoğrafçı Mary Manning’in fotoğraflarına, İngiliz yazar Olivia Laing’in sözleri eşlik ediyor ve uçağın penceresinden motorun göründüğü bir fotoğrafın altında şöyle yazıyor: “Bundan yüz yıl sonra, gelecekte insanlar böyle yaşadığımızı konuşurken ne diyecekler çok merak ediyorum: ‘Her gün banyo mu yapıyorlardı? Kulaklıkları kucaklarında, dünyanın o köşesinden bu köşesine sürekli uçuyorlar mıydı? Noel zamanı çilek mi yiyorlardı? Buzların eridiğini öğrendikten sonra bile böyle yaşamaya devam mı ediyorlardı?’ Kardeşimle Holokost’u düşünüp, tüm bunların olduğunu o zaman kim biliyordu diye merak edişimizi düşünüyorum. Gelecekteki insanlar da bizim sıradanlaşmış, inanılmaz açgözlülüğümüze o günden bakarken böyle mi düşünecekler? Londra’dan New York’a giden bir uçak, 1.2 metrik ton karbon salınımı yapıyor, umrumuzda değil. O zamanlar normalimiz buydu. İnsan varlığının en müsrif günlerinde yaşadık ve o günlerde gökyüzünden yeryüzüne bakmak bir lütuf bile değil, normal bir şeydi.”&nbsp;Pek çok diğer mekânda olduğu gibi pandemiyle birlikte havaalanındaki ve uçaklardaki duygu spektrumu da daralmış görünüyor, kendi seyahatimde içimde ve etrafımda hissedebildiğim sadece iki duygu vardı: Korku ve kaygı. Pek çok diğer durumda olduğu gibi, ilk refleksim giden hislerin geri gelmesini dilemek. Ama belki de her şey göz önünde bulundurulduğunda, bildiğimiz dünya normale dönse bile havayolu seyahatinin bizde yaratacağı hisler bu ikisi olmalı: Korku ve kaygı.&nbsp;Martinimi yerde ve karıştırılmış alayım.&nbsp;- Büşra&nbsp;*”Spirituality”nin çevirisi “ruhaniliğin” tatsız ve eksik olduğu konusunda hemfikir miyiz? Daha bütüncül bir çeviri görmüş olan varsa lütfen paylaşabilir mi?

Batmaya devam eden havayollarının yolcularını özlediği kesin. Peki biz havayolu seyahatini özledik mi?

Çılgın Kalabalığın Ortasında: Havaalanları

Son yıllarda Türkiye'den gidenlerin peşinde

Göç İdaresi

<img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-27T13:22:10.369Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; border-style: none; position: relative; max-width: 100%; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" alt="billboards" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-27T13:22:49.569Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-27T13:24:32.946Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-27T13:23:33.950Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-27T13:25:01.500Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-27T13:25:32.096Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-27T13:26:19.158Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-27T13:26:29.792Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Tüm fotoğraflar: Büşra Erkara

Geçişi ve geçemeyişi anlatan yedi fotoğraf. 

“Shot on iPhone 4”

Şubat 2016’da bir akşam kendimi Flatiron bölgesi yakınlarında içimden şu sözleri tekrarlarken buldum. “Kırmızı ışık yanıyor. Kırmızı ışık yanıyor. Yeşil ışık yandı. Karşıya geçiyorum. Karşıya geçiyorum. Araba döndü. Galiba ezileceğim. Koşayım.” İlk içgörü meditasyonu dersimden çıkmışım, o haftanın “ödevi” ya da resmi olmayan pratiği: Hayatımıza devam ederken mümkün olan her an, tam olarak ne yaptığımızın farkında olmak. Her şeyi çoklu görevle yapan 21. yüzyıl insanına zulüm, hele ki metropol insanına katmerli zulüm. Komut çok açık: Yürürken müzik, bulaşık yıkarken podcast dinleme; duş yaparken o tuhaf ve büyülü düşünceler vadisine girme, “anda kal.” Meditasyonu hayatınızın merkezine koymadığınız zamanlarda uygulamak biraz zor. Daha doğrusu şöyle: Alışmak sevmekten daha zor geliyor.O günkü ikinci ödev ise “<a fr-original-style="" href="https://tricycle.org/magazine/dana-practice-giving/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">dana</a>” kavramının bir parçası olarak sizden bir şey isteyen birine, ihtiyacını ve niyetini hiç sorgulamadan ne istiyorsa vermekti. New York’ta yaşadığım yıllar boyunca ve bazen hâlâ kendimi içinde bulduğum bir açmaz: Sokakta gördüğüm her evsize biraz para versem kendi hayatımı idame ettirebilmeme imkân yok. (O akşam metrodaki tüm yolculardan para isteyen ilk kişiye biraz para verdim.) Kendimi tekrar tekrar içinde bulduğum açmazın Budist cevabı: İnsanlara istedikleri şeyi veremediğiniz zamanlar gözlerinin içine bakarak düzgünce cevap verin, bu da “vermek”tir. (Bugünlerde sınırlı sorumlu Budist anlarımda, örneğin kötü geçen bir günde Kadıköy’de sadece yürümeye ihtiyacım varken Greenpeace ya da UNICEF gönüllüleri beş dakikamı istediğinde gözlerinin içine bakarak bu cevabı veremediğimi bu durumla gurur duymadığımın altını çizerek not düşeyim. Bu anlarda daha çok içimdeki ergen “hiçbir şey istenmeme hakkı”mın nerede olduğunu merak ediyor.)&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/p/CGXjMdxnpRB/?igshid=zxx5s3hkvdy4" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-12T21:29:43.054Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Kendimi içine hapsettiğim internetlerden midir, sistemin anlamlı olan her şeyi satılabilir ve tahammül edilemez hâle getirmesinden midir bilinmez, bugünlerde cringe etmeden isimlerini sesli okuyamadığım bilinçli farkındalık (“mindfulness”) ve meditasyon halkalarına yolumu düşüren kronik vücut ağrıları ve depresyondu. Hastalarda ve hatta saygıdeğer hastanelerde uygulanan MBSR (Mindfulness-based Stress Reduction yani Farkındalık Temelli Stres Azaltma) tekniği, tarihçi Howard Zinn’in kızıyla evli olduğunu bu yazı üzerinde çalışırken öğrendiğim -magazin önemli- Jon Kabat-Zinn tarafından 70’lerin sonunda geliştirilmiş: Teknik, hayatta karşımıza çıkabilecek durumların gerçekten farkına varırsak, alışılageldik, “otomatik” cevaplarımızı değiştirebileceğimiz ve bunun ruhsal/fiziksel tecrübelerimizi farklı kılabileceğini söylüyor.MBSR’ın klinik etkilerinden ve benim yeni çağ ruhaniliği meraklarımdan bağımsız olarak, meditasyonun beynimizi değiştirebileceği birkaç farklı çalışmayla kanıtlandı. Hayatım boyunca yazamayacağım beş konu varsa üçü sağlık, finans ve teknoloji olsa gerek ama anladığım kadarıyla anlatayım: Düzenli meditasyonla beynimizde yeni yollar açabiliyoruz, bir diğer deyişle cevaplarımızı, alışkanlıklarımızı <a fr-original-style="" href="https://observer.com/2017/06/neuroscience-mindfulness-brain-when-you-meditate-development/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">değiştirebiliyoruz</a>. Bu değişimi çocuklarda farklı yöntemlerle yaratmak mümkün, ancak yetişkinlerin beyni ya da davranışları nadiren değişiyor; konu o taraftan ayrıca önemli.&nbsp;Bulabildiğim en “laik” meditasyon merkezinden MBSR’a hazırlık olarak aldığım İçgörü 101 dersinin ikinci haftasının konusu şefkat (“lovingkindness”) idi. Daha önce tecrübe edenler bilir, diğerleri gibi aklınızdaki düşünce çorbasını yavaşlatarak başlayan şefkat meditasyonunda, önce kendinize, sonra üç kişiye sağlık, huzur ve “acıdan muafiyet” diliyorsunuz. Bu üç kişi sevdiğiniz biri (tamam, kolay), “nötr” biri&nbsp;(sokakta ya da markette görüp sadece yüzünü hatırladığınız, adını ve hayatını bilmediğiniz biri olabilir) ve, can alıcı nokta burası, “zor” biri -- belki sizi incitmiş, belki kızgın olduğunuz bir bireyden oluşuyor. Bu derste duyduğum en komik talimat: “Lütfen ilk zor kişiniz olarak Hitler’e iyi dileklerde bulunmaya çalışmayın, başlangıçta kendi hayatınızdan birini seçin. Sonra herkes ‘Hitler’i affedemedim, başarısız oldum,’ diye üzülüyor.”&nbsp;Aktif olarak içgörü meditasyonu yaptığım dönem iki sene sürdü. Yine bu dönemden hatırladığım, dersler başlarken aldığım en iyi tavsiyelerden biri: “Hayatınıza ağırlığı olan, sizden zaman talep edecek bir şey ekliyorsunuz. Bunu eklerken neyi bırakacağınıza karar verin, en zayıf halkayı yanlışlıkla bırakıp sonra hayıflanmayın, bu seçimi bilinçli olarak yapın.” Derste geçirdiğimiz iki-üç saate ek olarak günlük pratikler ve haftalık ödevler vardı. Tüm bu zaman ve adanmışlığın derin bir öğrenme sağladığını ise bugünden bakınca fark ediyorum.Benim bilinçli farkındalıkla ilgili geldiğim noktada önerilen birkaç günlük bir inzivaya katılmak, birkaç günü meditasyon yaparak geçirmek ve bu deneyimle nereye gideceğimizi görmekti. Boston’a arabayla bir buçuk saat uzaklıktaki, türlü çeşit kiliseden ve bizim meditasyon merkezinden başka neredeyse hiçbir şeyin olmadığı Barre, Massachusetts'teki sessiz inzivaya, aynı tarafa giden bir sanatçının kamyonetindeki yolculuğum böyle başladı.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.dharma.org/retreats/retreat-center/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://images.aposto.com/2021/2/2021-03-12T20:44:30.450Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>ABD’ye ana akım meditasyonu getiren Joseph Goldstein, Sharon Salzberg ve Jack Kornfield’ın 1975’te kurduğu Insight Meditation Society, pek çok meditasyon merkezi gibi gönüllülük esasına göre çalışıyor, yani orada kaldığınız günler boyunca bir görev üstlenip onu tamamlıyorsunuz&nbsp;(benimki yatakhanelerin olduğu iki katı ve bazı koridorları her sabah ve akşam elektrik süpürgesiyle süpürmekti.) Sessiz inziva sadece diğer insanlarla değil, kendinizle nasıl konuştuğunuzu da düşündürüyor: İnzivada defter kullanmak, not almak, yazı yapmak *ve* çizim yapmak tavsiye edilmiyor (iç sesim: "kabus"), telefon kullanmak da aynı şekilde. Geri kalan, herhalde sadece aşçılık okulu ya da askeriye ile kıyaslanabilecek program ise şöyle:&nbsp;04.00 Kalkış, günlük görevler05.00&nbsp;Kahvaltı06.00 Oturma meditasyonu06.30 Yürüme meditasyonu07.30 Oturma meditasyonu08.00 Yürüme meditasyonu* (hadi sizi sıkmayayım, program böyle devam, tüm bu olaylar Pandora Kitabevi’nin Nişantaşı binasının dört-beş katı genişliğinde bir alanda gerçekleşiyor ve herhalde 60 kişiyiz.)12.00 Öğle yemeği&nbsp;12.30 Dharma konuşması13.30 Oturma meditasyonu&nbsp;**(yarım saat aralıklarla, bir oturup bir yürüyerek meditasyon yapmaya devam ediyoruz.)18.00 Akşam yemeği (bu noktada açlıktan ve sefillikten Oliver Twist’im. "Lütfen biraz daha çorba alabilir miyim?" IMS vegan ve vejeteryan yemekleriyle meşhur, hatta bir yemek kitapları bile var. Ana öğün öğlen yeniyor, akşam menüsünde lapa, fıstık ezmesi ve elma var.)&nbsp;19.00 Dharma konuşması&nbsp;20.00 Yatış (tüm vücudum ağrıyor ama başım yastığa değdiği an ölü gibi uyuyorum.)İnzivaya dair hatırladıklarım: kolay değildi, özellikle ilk iki gün vücudumda hissettirdikleri zorladı. Fun fact: Yoga aslında meditasyon yaparken, vücudu uzun süre hareketsiz kalabilmeye hazırlayan bir pratik.&nbsp;İnzivanın ilk gününde münzevîlere iletilen, en az “lütfen affetmeye Hitler’den başlamayın,” kadar komik ve kimi durumlarda tüm ömrümüze uygulanabilir bulduğum bir diğer not: “Sessiz inzivaya çekilirken, sizleri cinselliğinizi de sessize almaya davet ediyoruz. İlerleyen birkaç günde, aklınız size hikayeler yazacak:&nbsp;‘Falancayla her yürüdüğüm koridorda karşılaşıyorum, bak bana kapıyı tuttu, gözleri de çok güzelmiş’ diyeceksiniz. Biz buna ‘dharma crush’ diyoruz, dördüncü gün sessizliği kırdığımızda herkes karşısındaki kişinin kafasında kurduğu olmadığını anlayıp inanılmaz hayal kırıklığına uğruyor. Bunun yerine kendi içinize bakın.” Resmen çoğu ilişkinin en kısa tarihi? Ve bu direktifle beraber Barre benim için hayatım boyunca birkaç günlüğüne cinsiyetsiz olabildiğim tek yer oldu. Nasıl göründüğümü, nasıl durduğumu, mimiklerimin nasıl anlaşılacağını hiç düşünmediğim bu birkaç gün inanılmaz hafif ve özgürleştiriciydi.&nbsp;O günden bugüne meditasyon pratiğim küçüle küçüle sabahları güne başlamadan beş dakika oturmaya indi, o beş dakika bile güne farklı başlamamı sağlayabiliyor. İnziva dönüşü her öğünümde tabaktaki ürünleri yetiştirmiş, taşımış herkesi hayal edip onlara teşekkür ederdim, bazen hâlâ yapıyorum. Meditasyon derslerini inzivadan sonraki yaz, yolum dini bütün Tibet Budistleriyle kısaca kesiştikten sonra bıraktım. Sofuluktan haz etmediğim için dünyadaki herkesin ya annemiz, ya da çocuğumuz olduğunu söylediklerinde mecâzî anlamda mıydı, gerçek anlamda mı öğrenemedim. Girdiğim tek dersin ödevi sokakta yanımdan geçen herkese anneleri ya da çocuklarıymışım gibi sevgiyle bakmaktı. (Bir çeşit damak temizleyici olarak kesinlikle öneriyorum.)&nbsp;İnzivanın kendisi kadar hatırladığım bir diğer şeyse, Barre'da tarlaların ortasındaki kampüste dört gün konuşmadıktan sonra New York’a dönüşüm: Giderken olduğu gibi dönüşte de araba paylaştık, birileri beni Midtown’a kadar bıraktı, Times Square ya da Port Authority’den metroya bindim ve bir an delirmek üzere olduğumu düşündüm: Herkes telefonunun ekranını hızla aşağı kaydırıyor, birileri her zamanki gibi bağırarak bir şeyler anlatıyor. Kolayca tedavi edilebilecek hastalığı sosyal güvenlik olmadığı için ilerlemiş insanlarla yerin altı her zamanki gibi Ortaçağ. Gözlerimi sabitleyebileceğim reklamsız, insansız bir boşluk arıyorum, bulamayınca kapatıyorum. Her şey çok fazla geliyor. Üç sene sonra tecrübe edeceklerimden habersiz, Barre'daki manastır günleri mi daha normal, Midtown’da iş çıkışı saati mi diye düşünüyorum. 2020’de kapımızı çalan pandemi teknik olarak bir sessiz inziva, tek farkla: hepimiz sürekli aşağı kayan ortak bir ekrana bakıyoruz.&nbsp;-Büşra

Meditasyon pratiğimden pandeminin birinci yılına damlayanlar (kıkırdama garantili)

Pandemiyi kafasında bitirmiş Budist kombini

Okyanusta iki dalga, kıyıya doğru sohbet ederek ilerliyordu. Büyük dalga düşünceli ve üzgün görünüyordu, küçük dalga ise hâlinden memnundu.&nbsp;“Benim buradan gördüklerimi görüyor olsan,” dedi büyük dalga, “sen de mutlu olmazdın.”Küçük dalga “neden olduğunu söyleyecek misin?” diye sordu. &nbsp;“Az sonra kıyıya vuracağız ve biz diye bir şey kalmayacak.”“Ha, onu diyorsun,” diye cevapladı küçük dalga. “Vakıf olduğum ufak bir sırra göre endişelenmeye hiç gerek yok. Sırrımı seninle paylaşayım mı?”Büyük dalga hem meraklanmış, hem de şüphelenmişti. “Sırrın karşılığında ne vereceğim, dünya kadar para mı?” diye sordu. “Yoksa 30 yıl lotus pozisyonunda meditasyon yapmamı falan mı &nbsp;bekliyorsun?”“Öyle şeylere gerek yok, bu sırrı yedi kelimede öğrenebilirsin.”“Yedi kelime mi? Söyle hadi.”Küçük dalga yumuşak bir sesle “sen dalga değilsin,” dedi. “Sen suyun ta kendisisin.”P.S. Budist literatürüne ait bu hikayeyi hayatıma kattığı için ikinci kuşak cadı ve birinci kuşak proje menajeri arkadaşım <a fr-original-style="" href="http://www.crystalfawn.com/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Crystal Fawn</a>’a teşekkürler. Bültenin en başında Buda'yı gördüğünüz baskı ise Sarah Charlesworth'ün 1987 tarihli,&nbsp;Buddha of Immeasurable Light&nbsp;eseri.P.S. P.S. Bu haftanın çok “hafif” olmayan bülteninin size neler hissettirdiğini yazmak isterseniz gelen kutum açık, bu e-postaya cevap yazdığınızda bana geliyor. Sevgi dalgaları yolluyorum 🌊

ve yedi kelimelik sır.

Dalga

Küçükken babaannemin Eskişehir’deki evinin kütüphanesinde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTI2ZTEyMzcxNTc2MDAwNjc0ZGVjYSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5uYWRpcmtpdGFwLmNvbSUyNTJGYmlyLW9tdXItYm95bGUtZ2VjdGktZXZlbGluZS1hbXN0dXR6LWtpdGFwNzQxNDkyLmh0bWw="">Bir Ömür Böyle Geçti...</a> diye bir roman vardı. Kapaktaki “neşeli” diye tanımlanabilecek İtalyan köyü tasvirine, son derece hoş 70’ler yazı karakterine rağmen galiba ilk varoluş sancımı bu kapaktaki cümleyi okumayı öğrendikten sonra çektim. Başlığındaki üç noktadan mı, söz konusu ömrün bitmiş ya da bitmek üzere olduğunu hissettiren yüklemden mi bilinmez; hem o ömrün nasıl geçtiğini öğrenmekle hiç ilgilenmedim, hem de erken bir yaşta kendi ömrümün de “geçebileceğini” hissettirdiği için karşılaşmaya devam ettiğimiz ilk gençlik yıllarım boyunca kapakla barışamadım.&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2021-01-28T19:18:33.338Z.jpeg" alt="Bir Ömür Böyle Geçti…,Eveline Amstutz, Baskan Yayınları (1973)"><figcaption>Bir Ömür Böyle Geçti…, Eveline Amstutz, Baskan Yayınları (1973)&nbsp;</figcaption></figure>Bir Ömür Böyle Geçti…’nin yazarının adının Eveline Amstutz olduğunu ancak romanla 2021’de, Nadir Kitap’ta karşılaştığımızda öğrendim. Farklı dillerde Caterina ve Die Marchesa isimleriyle basılan kitap, İngilizce baskısının satıldığı internet sitelerinden birinde; “Dört kuşak yiğit kadının ve âşık oldukları erkeklerin sürükleyici destanı” diye tanımlanıyor (Yiğit kadınlar? Tanıdık.)&nbsp;İngilizce ve Türkçe internette maalesef Eveline Amstutz ile ilgili neredeyse başka hiçbir bilgi yok. Her zaman çok da güvenilir olmayan Wikipedia’ya göre Eveline 1930’da otelci bir aileden gelen Walter Amstutz’la evleniyor. O yıllarda Walter İsviçre Alpleri’nde, St. Moritz’de yaşıyor ve çalışıyor; herhalde Eveline’in de St. Moritz’e taşındığını varsayabiliriz. Sonraları Walter’ın adaşı, St. Moritz Turizm Kurulu için grafik tasarım yapan Walter Herdeg’e 1932’de komisyon ettiği St. Moritz logosu ikonikleşiyor ve <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTI2ZTEyMzcxNTc2MDAwNjc0ZGVjYSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmJsb2cubmF0aW9uYWxtdXNldW0uY2glMjUyRmVuJTI1MkYyMDE4JTI1MkYwOCUyNTJGdGhlLXN1bi1vZi1zdC1tb3JpdHotYnktd2FsdGVyLWhlcmRlZyUyNTJG"">İsviçre Milli Müzesi'nden öğreniyorum ki</a>, turizm için tasarlanmış ilk tescilli logo olma özelliğini taşıyor, <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTI2ZTEyMzcxNTc2MDAwNjc0ZGVjYSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5zdG1vcml0ei5jb20lMjUyRmVuJTI1MkY="">hâlâ da kullanılıyor.</a> Kendi Wikipedia sayfasında “Alpler’de kayakçılığın öncülerinden” ve “Belçika Kralı I. Albert’in dağ arkadaşı” sıfatlarıyla anılan Walter Amstutz, Herdeg’le hem bir yayınevi kuruyor, hem de Graphis adında, yakın zamana kadar <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTI2ZTEyMzcxNTc2MDAwNjc0ZGVjYSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnN0YWdyYW0uY29tJTI1MkZncmFwaGlzX2luYyUyNTJG"">basılmaya devam eden</a> ikonik bir grafik tasarım dergisi çıkarmaya başlıyor. O arada ne oluyorsa Walterler 1964’te yollarını ayırıyor. Eveline Hanım’ın (eklektik ilgi alanlarını biraz kendiminkilere benzettiğim) eşi editörlük kariyerine, Alpler'de Yetişen Çiçekler (1949), Grafik Sanatı: Kim Kimdir? (1962), Japon Amblemleri ve Tasarımları (1994) gibi yayınlarla devam ediyor.&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2021-01-28T07:45:33.071Z.jpeg" alt="Little Meadow Flower Book, F.Bruckmann Yayınları (1938)"><figcaption>Little Meadow Flower Book, Eveline Amstutz, F.Bruckmann Yayınları (1938)</figcaption></figure>Tüm bunlar olurken İngilizce internette Eveline Amstutz’a ait bir kitap daha bulunuyor: 1938 tarihli, 56 renkli fotoğraftan oluşan <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTI2ZTEyMzcxNTc2MDAwNjc0ZGVjYSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5hbWF6b24uY28udWslMjUyRkxpdHRsZS1tZWFkb3ctZmxvd2VyLWJvb2stbG92ZWxpZXN0JTI1MkZkcCUyNTJGQjAwMDhBR1pKVyUyNTJGcmVmJTI1M0Rzcl8xXzglMjUzRmRjaGlsZCUyNTNEMSUyNTI2YW1wJTI1M0JxaWQlMjUzRDE2MTE0MTgyOTklMjUyNmFtcCUyNTNCcmVmaW5lbWVudHMlMjUzRHBfMjclMjUyNTNBRVZFTElORS4lMjUyQkFNU1RVVFolMjUyNmFtcCUyNTNCcyUyNTNEYm9va3MlMjUyNmFtcCUyNTNCc3IlMjUzRDEtOA=="">Küçük Çayır Çiçekleri Kitabı.</a> Eveline’i St. Moritz tepelerinde, yaz ışığında gezinirken hayal ediyorum. Huzurlu bir varoluş. Merak ediyorum, Dorset doğumlu Eveline Amstutz, partnerinin üç dilde yayınlanan Graphis’in kurucu ortağı olduğu 20 yıl boyunca derginin İngilizce metinlerinin düzeltmelerini ya da son okumasını yapmış mıdır? Bence son derece mümkün, zira yaratıcı kadınların tarihi böyle hikayelerle dolu.&nbsp;Bu hikâyenin adı şöyle bir şey: St. Moritz Güneşi ve Yiğit Bir Kadının Olmayan Destanı.

St. Moritz'de kayıp bir yazar: Eveline Amstutz 🏔

İsviçre Alpleri’nden Babaannemin Evine, Feminist Bir Varoluş Sancısı 

En sevdiğim hikâyeler gözümün önünde gerçekleşenler, ama New Yorklu yazar Sadie Stein’ın kendi Instagram hesabında paylaştığı şu anektodu o kadar sevdim ki kısaltarak ve çevirerek buraya taşımak istedim:&nbsp;“Ben 17, kuzenlerim sekiz ve 10 yaşlarındayken dedem garaj satışından aldığı bu ikinci el gelinlikle fotoğrafımızı çekerdi, çünkü kendi mantığına göre bizim evlendiğimiz günü görecek kadar yaşayamayacaktı. Alakalı gibi: COVID-19 testiniz pozitif çıkınca belediyeden bir telefon geliyor ve her şeyin, ama düşünebileceğiniz her şeyin üzerinden&nbsp; geçiyorlar. Neyse, beni arayan kişi, Dan’le uzun uzun konuştuk ve sonunda ‘aslında emin olduğumuz tek şey var,’ dedi.-Her canlı bir gün ölümü tadacaktır?-Yani, tabii ki o da var. Ben şey diyecektim, bol bol sıvı tüketmenizi tavsiye ediyoruz.”Her şeyin olabildiğince yolunda olduğu bir hafta sonu diliyorum 🌞

(Bir tanesi diğerinden daha az kaygı verici.)

Emin Olduğumuz İki Şey

İki hafta önce bugün, Merkür’ün bu ayki retrosuna (geri gidişine) resmi olarak bir gün kala, bir de üzerine ayın boşlukta ilerlerlediği saatlerde Tutto’nun ilk sayısını gönderdim. İnsanlık için küçük, gökyüzünde ne olup bittiğini öğrenmeden haftaya başlamayan, kuaför randevusundan proje toplantısına tüm önemli görüşmelerini gezegenlerin nerede durduğuna göre ayarlamaya çalışan bendeniz için büyük bir adım. Sonuçta 11 yaşındayken uyumadan önce tavana bakarak “Allah falan yok herhalde yaa” diye düşünerek başlayan inançsızlık yolcululuğum, içimde kalan tek elle tutulur “inanç” kırıntısının Batı astrolojisi olduğu bir spiritüel ekosistemde devam ediyor. Ve Batı astrolojisine göre Merkür geri giderken yeni bir işe başlanmaz, kontrat imzalanmaz, teknolojik alet ya da pahalı şeyler (otomobil, gayrimenkul) alınmaz. Zira Merkür -biraz Yunan mitolojisi bilenler için Hermes- bu gezegeni temsil eden, her türlü iletişimden sorumlu tanrı hasta gibi bir şeydir, normalde onun yetkinliğine güvenip yaptığımız işlerden ya pişman oluruz, ya da tamamlanmadıklarını öğreniriz ve bu işlerle sil baştan yeniden ilgilenmemiz gerekir. (Temel astroloji bilgisi olanlar, lütfen kusura bakmayın, gökyüzünü yeni açanlar için bu yazı boyunca birtakım astrosplainingler yapmaya devam edeceğim.) Ufak bir analoji yapmak gerekirse, Merkür geri giderken yeni bir işe girişmek, sarhoş birine değerli bir şey emanet edip “bunu sakın kaybetme” demek gibi bir şey: Kaybolursa sorumlu o değil. Ay’ın, kendi olağan hareketi içinde bildiğimiz on iki burç arasında gezinirken, hiç bir gezegenle etkileşmediği, boşlukta olduğu saatlerde de öyle.&nbsp;Kendi kuşağım ve demografik grubum içinde -Y kuşağı bir kadın- istisna değil kaide olduğumdan neredeyse eminim ama kanıtlayamam: Üniversiteden küresel bir ekonomik krize mezun olmuş, pandemiden önce dahi sürekli alt üst olmuş sistemler içinde yol almayı öğrenmesi gereken, istikrar nedir zaten bilmezken bir de üzerine yirmili-otuzlu yaşlarında pandemiyi deneyimleyen kader yoldaşlarımın tutunabileceği en sağlam dal yıldızların söyledikleri olmayacaktı da ne olacaktı? Y kuşağından pek çok kişinin benimsediği minimalist estetik gibi, bu durum da “tercih değil, yönelim.” Bugünden yarına işine ya da hayatına dair bir garantisi olmayan, sadece temel ihtiyaçlarına yetecek meblağların geçici sahibi ve ekolojik olarak tükenmiş bir dünyada yaşadığının farkında olan biri için estetik anlamda “çok”u merkeze koymak bir seçim değil. Benzer şekilde, neredeyse tüm bilgi sistemlerinin kendi içinde sorgulanabilir hale geldiği şu 10+ yılda, bazılarımızın astrolojiyi de tüm sorgulanabilirliğiyle hayatlarımıza eklemiş olmamızdan daha doğal bir şey olamaz.&nbsp;The New Yorker’da pandemiden takriben üç ay önce çıkan “Belirsizlik Çağında Astroloji”de (<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjVhZjg5MzcxNTc2MDAwNmFkODlmNiZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5uZXd5b3JrZXIuY29tJTI1MkZtYWdhemluZSUyNTJGMjAxOSUyNTJGMTAlMjUyRjI4JTI1MkZhc3Ryb2xvZ3ktaW4tdGhlLWFnZS1vZi11bmNlcnRhaW50eQ==""">Astrology in the Age of Uncertainty</a>), yazar Christine Smallwood durumdan şöyle bahsediyor: “Tarihteki ilk astroloji köşesi, 1930’da, borsanın çöküşünden sonra komisyon edilmişti. Prenses Margaret’in doğumu vesilesiyle başlayan bu köşe o denli popüler oldu, ve insanların dikkatini o kadar büyük bir hızla başka bir yöne doğru çekti ki, gazete köşeyi daimi hale getirdi.”Smallwood’un yazı için görüştüğü astrologlar, 2008 mortgage krizinden hemen sonra Wall Street bankacılarından ne kadar çok telefon aldıklarını hatırlıyor. Instagram’da <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjVhZjg5MzcxNTc2MDAwNmFkODlmNiZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnN0YWdyYW0uY29tJTI1MkZxdWVlcmNvc21vcyUyNTJGJTI1M0ZobCUyNTNEZW4=""">@queercosmos</a> ismiyle yazan astrolog Colin Bedell konuya A.B.D-merkezci ama önemli bir boyut getiriyor: “Obama döneminde insanlar astrolojiden hoşlanıyordu. Trump dönemi gelip çattığındaysa artık astrolojiye ihtiyaçları vardı.” Aynı makalede Smallwood, astrolojinin 1970’lerden bu yana en popüler çağını yaşamasını önce kişisel bilgisayarların çıkışına ve internetin herkesçe kullanılır olmasına, sonra da sosyal medyaya bağlıyor. (İlerleyen paragraflarda modern astrologların teknolojiyle yoğun ilişkisine döneceğim.)<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2021-02-11T22:24:32.209Z.jpeg" alt="A Trip to the Moon'dan bir kare (1902) pastel kıyafetler giymiş üç kadın gezegenler etrafında görülüyor."><figcaption>A Trip to the Moon'dan bir kare (1902)</figcaption></figure>Neden cevaplamayı kendime görev edindiğimi bilmediğim aşırı zor sorular: Batı astrolojisi nedir, ne değildir?Twitter’da kimseyle tartışmak zorunda kalmamayı dilediğim konuların başında astroloji geliyor. Yine de astroloji ne değildir sorusuna birkaç pratik cevap: Şu ana kadar anladığım kadarıyla astroloji, bir gazete köşesinde her gün güneş burcumuzla ilgili iki-üç satır okuyup inanılmaz bilgilere kavuşabileceğimiz bir şey değil. Türkiye’de astroloji için yeni ve kuşaklarası bir popülerlik dalgası yaratan, <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjVhZjg5MzcxNTc2MDAwNmFkODlmNiZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy55b3V0dWJlLmNvbSUyNTJGd2F0Y2glMjUzRnYlMjUzRGU4bTlpM3lLYl9rJTI1MjZhbXAlMjUzQnQlMjUzRDIycw==""">31 Aralık 2019 tarihli Teke Tek yayınından</a> yola çıkarak düşünebileceklerimizin aksine, geleceği tahmin etmenin bir yolu da değil. (Bu programda Hande Kazanova, Öner Döşer ve Dinçer Güner, astrolojiyle yolu yılda bir kere kesişen Fatih Altaylı’ya 2020’nin oldukça net bir portresini çiziyordu.)Büyük bir laf etmek istemiyorum ama bence astroloji tıpkı bilimkurgu türü gibi, gelecekten çok şimdiyi yorumlamamıza yardım eden bir sistem. 2016’dan bu yana takip ettiğim Kanadalı astrolog Chani Nicholas’ın, bir podcastindeki sözleriyle: “Zaten astroloji böyle bir şey: Gezegenleri ziyaret ediyoruz, dört bir yanımızın onların enerjisiyle dolduğunu hissediyoruz, ya da zamanı bir grup gezegen bir araya geldiğinde ortaya çıkan enerjiyle deneyimliyoruz. Bir öğrenme aracı olarak, onlarla ilişkilenirken bu enerjileri geri yansıtmayı, onlar üzerinde çalışmayı deneyebiliriz.”&nbsp;İşin aslı şöyle: Doğduğumuz anda gökyüzünde Güneş, Ay ve gezegenler farklı noktalarda duruyor. Gezegenlerin doğum haritasındaki konumları, doğum yeri ve saatine göre hesaplandığı için herkesin doğum haritası kendine ait. Batı astrolojisinde on iki burca ek olarak, dünyadaki hayatın farklı boyutlarını temsil eden on iki ev var. Her birini teker teker saymayacağım ama birinci ev kendimizi, insanlarla ilk tanıştığımızda bizde neyi gördüklerini temsil ederken, dördüncü ev yuvamız -”ocağımız”-&nbsp; onuncu ev hayattaki gayemizle ilgili bir şey söylüyor. Galiba benim en sevdiğim ev, ölüm, vergi ve seksi oturma odasında buluşturabilmiş sekizinci ev. Bu başlıkların her birinde bir “işlem” söz konusu olduğu için mi bir araya gelmişler? Bilemiyorum. Bazen astrolojiyle ilgili okumak 5000 yıl önce yapılmış bir vazoya bakmaya benzer bir keyif veriyor: Hem gördüğüm imleyenlerin -örneğin yuvayı anlatmak için çizilmiş bir ocak- naifliğine sevgiyle bakıyorum, hem de benden binyıllar önce yaşamış biriyle “6000 yıldır aynı problemler,” diye nitelediğim, benim 21. yüzyıl dertlerimden çok farklı olmayan dertleri paylaşmaktan haz alıyorum. (Bunun bir süre önce Twitter’da gördüğüm ve inanılmaz hak verdiğim Türkiye siyasi tarihi versiyonu: “Tanzimattan beri aynı meseleler.”)Bu ufak bilgiden yola çıkarak, kendi yaşadıklarınızı doğum haritanıza göre anlamak da şöyle mümkün oluyor: Tıpkı insanlar gibi, bazı gezegenler ve haritanızdaki yerleşimleri birbirlerinin yanında kendilerini daha rahat hissediyor; bazılarının bir araya geldiği yerlerden ise Şokopop’un ifadesiyle “kavga, polemik, basitlik ve skandal” eksik olmuyor. Gezegenler sürekli hareket halinde oldukları için kimi zaman hayatınızın yıllarca sükunet içinde geçmiş bir bölümü -kariyer, romantik ilişkiler, yaratıcı projeler- bir anda şu emojinin ta kendisine, hatta birkaç tanesine dönüşebiliyor: 🔥🔥🔥İkinci bültenimde Tutto Astrolojik Danışmanlık Ltd. Şti’ye dönüşmemek için daha fazla detaya girmeyeceğim (ve böyle bir yetkinliğim zaten kesinlikle yok), ama konunun teknik tarafını kapatmadan önce söylenmesi gereken bir şey, bütün resme bakarken sadece Güneş burcunun değil (bu hepimizin bildiği, doğum tarihimizden çıkan burç), Ay burcunun, yükselenin ve doğum haritanızda hangi gezegenin hangi evde olduğunun, daha da önemlisi haritanın okunduğu andaki gezegen hareketlerinin de göz önünde bulundurulduğu.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2021-02-12T09:10:28.403Z.jpeg" alt="burç yorumuyla ilgili bir şaka"><figcaption>"Evren döner, kervan yürür" - Yaz-çiz: <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjVhZjg5MzcxNTc2MDAwNmFkODlmNiZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnN0YWdyYW0uY29tJTI1MkZwJTI1MkZDSjNtWlhLQXVOOCUyNTJG""">Eren Boz</a></figcaption></figure>İnancın en kısa tarihiAstrolojiye inanıp inanmama hikayesine yaklaşımını en çok takdir ettiğim kişi, Türkiye’ye geri taşındıktan kısa süre sonra Calling’den Deniz Tuncer’in aracılığıyla tanıştığım <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjVhZjg5MzcxNTc2MDAwNmFkODlmNiZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnN0YWdyYW0uY29tJTI1MkZsdW5hc21lbG9keSUyNTJGJTI1M0ZobCUyNTNEZW4=""">@lunasmelody</a>, yani Tutku Karakoç. Tutku’nun sözlerini kelimesi kelimesine hatırlayamamakla beraber “kendi hayatıyla yan yana koyduğunda mantıklı bulan inansın, bulmayan inanmasın” gibi bir şey söylediğini hatırlıyorum. Kendi hayatıma dönüp baktığımda her “dönüm noktası” ya da önemli esnada ilgili bakanın (gezegen/tanrı/tanrıça), kollarını göğsünde kavuşturmuş, tek bacağını sallayarak olay mahallinde beni beklediğine şahidim ve şahit olmaya devam ediyorum. Bu olay mahallinde ilgili kişiyi arama hali ne zaman başladı hatırlayamamakla beraber, çocukken sabahları annemin ailedeki herkesin burç yorumunu sırayla okuması tatlı hatıralarımın arasında. Annemin astrolojiyle tanışıklığı ise 1992’de Bakırköy’de bir bilişim teknolojisi şirketinde çalışırken, artık aramızda olmayan Hülya Koçak’ın bozulan masaüstü bilgisayarını getirip, problemi hızlı bir şekilde çözerlerse ofisteki herkesin doğum haritasını okumaya söz vermesiyle başlıyor. (Herhalde Merkür yine geri gidiyordu.)&nbsp;Hülya Hanım’ın 1992 gibi bize uzak görünen bir tarihte işlerini PC ile yapıyor olması tesadüf değil: Farklı örneklere baktığımızda astrologlar genelde yeni teknolojilere erken uyum sağlayan bir meslek grubu olarak karşımıza çıkıyor. Yıllar önce Soho, Manhattan’daki Apple Store’da bir konuşmasını izlediğim astrolog Henry Seltzer, aynı zamanda bir yazılımcı ve kendi ihtiyacı üzerine Time Passages diye bir uygulama yapmış (iyi niyetli not: astrolog değilseniz muhtemelen kullanmak istemeyeceksiniz.) Benim gibi amatörlerin telefonlarında sıklıkla karşılaşacağınız Co-Star ve The Pattern yoğun sayılabilecek fonksiyonlarına rağmen tıkır tıkır çalışıyor, ayrıca ilkinin arkasında altı milyon dolarlık bir yatırım var. Benim en sevdiğim mobil astroloji uygulaması ise yukarıda ismi geçen Chani Nicholas’ın yeni uygulaması <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjVhZjg5MzcxNTc2MDAwNmFkODlmNiZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmNoYW5pbmljaG9sYXMuY29tJTI1MkZjaGFuaS1hcHAlMjUyRg==""">CHANI</a>: Yorumlarını ve yazıya yaklaşımını bir şairinkine benzettiğim Nicholas’ın kısa haftalık podcast’i bağımlılık yapıyor.Aylık burç yorumları ne kadar gecikirse geciksin ve lafı ne kadar dolandırırsa dolandırsın vazgeçemediğimiz astrologlardan Susan Miller da (aka Susan Teyzem) teknolojiyi işinin merkezine koyup orada tutanlardan, bir süre önce yeniden tasarlanan web sitesi internetteki en eski astroloji sitelerinden biri. Yaklaşık altı yıl önce Susan Miller’la tanışıp tuhaf şartlar altında röportaj yapmak galiba kariyerimin en yüksek noktalarından biriydi. İlgili röportaj ve hikâyesi biraz aşağıda.Kaç retro kırıldı minnoş gönlümde&nbsp;&nbsp;&nbsp;Bu hızlandırılmış dersten sonra, bugünkü meselemize geri dönersek, insanlar Merkür’ü neden sevmiyor? Herhalde işlerine taş konulmuş hissettikleri için. Tatlı arkadaşım/evimizin müneccimbaşı Sera (uzmanı olmadığım bu konuda yanlış bir şey söylemediğimden emin olmak için bu yazıyı önden okuma nezaketinde de bulundu), “bence günümüzde Merkür’ü en iyi temsil eden figür bir kurye,” dedi. Ben de yanından geçenlere mikrofon uzatan bir sokak röportajcısı olduğunu düşünüyorum.&nbsp;Yaklaşık mart ortasına kadar yeni işlere başlamamızı cesaretlendirmeyen Merkür geri giderken yapılacak en iyi şey ise başlayıp bir sebeple bitiremediğimiz, yarım kalan işlere ve projelere geri dönmek; bozulan şeyleri çalışır hale getirmek, aklımıza gelen fikirleri bir kenara yazıp enine boyuna düşünmek ve sonra gelecek retrolara bakmak.&nbsp;&nbsp;Kapanışı “Belirsizlik Çağında Astroloji”de karşılaştığım şu paragrafla yapmak isterim: “İnsanların zor zamanlarda netlik özlemi çektiklerini söylemek beylik bir laf. Fakat astrolojinin vaat ettiği şey netlik değil, mesafe. Nasıl birisi, bazı şeyleri kabul etmeyi ‘ben de böyle doğmuşum işte’ dediğinde daha kolay buluyorsa, astroloji de dünya olaylarını böyle, daha az tepkili bir yerden görmemizi sağlıyor. Tarihin çizgisel düzlemde giden, istikrarlı bir başarı hikayesi olmadığını, döngüsel hareket ettiğini, her biri aramızda dolaşan aktörlerinse birer arketip olduğunu öneriyor. Endişe verici mi? Evet. Haince mi? Belki. Ama en azından anlaşılabilir ve okunabilir.”&nbsp;Rüzgârına ihtiyaç duyduğumuzdan emin olduğumuz gezegenlerin en doğru evlerde bizi beklediği günlerde buluşalım 💫-Büşra

En Ortaçağlı özelliğiniz nedir? Benimki astrolojiye inanmak 🔭

Ne-olduğunu-bilirsin-sen geri gidiyor

“Bir birey olarak dünyanın geleceği ve çevre için yapabileceğin en büyük iyilik bitki bazlı beslenmek ya da araba kullanmamak değil, çocuk yapmamak.” Bu argümanı 2006 ile 2011 arasında bir yerde duyduğumu biliyorum, önümdeyse üç “şüpheli” var: Kesinliği ve yüksek sesliliğine bakarak, lisede AFS ile değişim öğrencisi olarak gittiğim ABD’de beni misafir eden ailenin hippi kanadı, yine değişim öğrencisi olarak gittiğim İsveç’te, çorap ve iç çamaşırı dışında kıyafet almayı tamamen bıraktığım ve sürdürülebilirlikle daha yakından tanışmaya başladığım sekiz aylık dönem ve üniversitedeyken Levent Kurnaz’dan alma şansını yakaladığım, okulda STS 205 olarak bilinen İklim dersi.&nbsp;İklim alanındaki çalışmalarına 2006’da yoğunlaşmaya başlayan, Boğaziçi Üniversitesi’nde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwJTI1M0ElMjUyRiUyNTJGY2xpbWF0ZWNoYW5nZS5ib3VuLmVkdS50ciUyNTJG"">İklimBU</a>’yu kuran ve hem özverisi, hem de e-postalara dönüş hızıyla herkesi kendisine hayran bırakan Levent Hoca’ya bu önermeyi kendisinden duymuş olabilir miyim diye sorduğumda cevap gecikmedi: “Ben söylemiş olabilirim çünkü doğru.” Bana zaten duyduğum andan itibaren o kadar mantıklı gelmişti ki, bu bilgiyi çok sorgulamadan hayatın bir gerçeği olarak kabul edip devam ettim. Ta ki son bir/birkaç yıl içinde “bir gün annelik?” sorusunun etrafında yeni cepheler belirinceye dek.&nbsp;Bu “tavuk mu yumurtadan” cephelerden biraz bahsetmek gerekirse: Dünya yanarken liderlerin dikkatini doğru yere çekmeyi başaran Greta Thunberg ve <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmZyaWRheXNmb3JmdXR1cmUub3JnJTI1MkY="">Fridays for Future</a> ve bu hareketin karar verme yetkinliği olan en genç kuşaktan çıkmış olması, pandemiyle beraber tarihi çoktan geçmiş modern eğitim sisteminin şimdilik belirsiz bir geleceğe doğru sürüklenmesi, geri dönülmez sonuçlarıyla tahmin edilenden çok daha yakın bir zamanda ve daha ağır biçimde yüzleşeceğimizi öğrendiğimiz iklim acil durumu kaynaklı ekolojik felaketler. Geçtiğimiz günlerde yazar Sine Ergün’e bu konuda düşündüğümü açana kadar aklıma bile gelmeyen bazı başka (ve ne hikmetse gözümden kaçmış), daha “lokal” cepheler: Bu ekonomide çocuk yapılır mı, Türkiye’de anne olunur mu, maddi ve manevi kaynaklarımın bir çocuğa yeterli olacağı bir zaman bir gün gelecek mi? Sine hâlihazırda anne olduğu için bu alt başlıkları açarak bana anneliğin paralel evrende değil, var olan, devam eden hayatlarımızın içinde köklendiğini nazikçe hatırlattı. “Teoride annelik” diye birşey yok, “pratik”in tüm anlamlarını aşan tek şeyse dünyaya bir insan getirmek, sonra da en az on sekiz yıl onun sorumluluğunu taşımak olsa gerek. (Not: Bu, bugünden yarına vermem gereken bir karar değil. Sadece bir yere gitmek için bile uzun saatler -kimi zaman günler- boyunca kendimi ikna etmem gerektiği için, bir gün yolum annelikten geçecekse bunun uzun sürecek muhasebesini aceleye getirmeden yapmak istiyorum.)Vox yazarı Sigal Samuel, çocuk sahibi olmanın çevre üzerindeki etkisini şöyle açıklıyor: “Buradaki mantık şu: her yeni çocukla dünyaya daha çok karbon salınımına sebep olacak birini ekliyorsunuz. Çocuğunuzun çocuğu, torunları derken birbirine eklenen, bitmek bilmez bir ‘yeni nesiller yaratma utancı döngüsü’ne giriyorsunuz.”Kötü, Distopik, ÇirkinPandemi başladıktan sonra maskeli küçük çocukları ilk defa gördüğüm an hissettiğim ürperti aklımda, nedense gördüğüm hiçbir maskeli yetişkin aynı “distopik bir film setinin ortasına düştüm” hissini vermemişti. Distopik demişken, annelik, çocuklar ve üremenin bedensel bir süreç olmaktan çıkarılmasının umutsuz gelecek tasvirlerinde karşımıza en çok çıkan temalardan olduğu da bir gerçek: 1997 yapımı Gattaca’da genetik “ayrımcılık” yasal olmasa da sadece gen seçkisiyle, laboratuvarda yaratılmış “mükemmel” insanların toplumda ilerlemesine izin veriliyordu. Alfonso Cuarón’un 2027’de geçen Children of Men’inde ise, 18 yıldır tek bir bebeğin bile doğmadığı kaotik yeryüzünde insan nesli yok olma tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Örnekler Daybreakers, Matrix üçlemesi, Code 46 gibi filmlerle çeşitlendirilebilir. Bundan yaklaşık bir ay önce Netflix’te <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5uZXRmbGl4LmNvbSUyNTJGdHItZW4lMjUyRnRpdGxlJTI1MkY4MDE2NDAzMg=="">A Plastic Ocean</a>’ı izleyip, Pasifik adası Tuvalu’nun insanların çöp ayırarak geçinmek zorunda olduğu bölgelerinde kanser vakaları artarken doğurganlığın büyük ölçüde düştüğünü öğrendiğimde aklıma Children of Men'in gelmesi uzun sürmedi. Bu satırlar yazılırken düşünceli bir arkadaşımın yolladığı, <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50aGVndWFyZGlhbi5jb20lMjUyRnVzLW5ld3MlMjUyRjIwMjElMjUyRmZlYiUyNTJGMjYlMjUyRmZhbGxpbmctc3Blcm0tY291bnRzLWh1bWFuLXN1cnZpdmFs"">dün çıkmış bir The Guardian haberine</a> göre ise, erkeklerde sperm sayılarının düzenli düşüşünden kaynaklanan bir “doğurganlık krizi” insanlığın kapısını 2045’te çalabilir. Shanna Swan’ın araştırmasına göre, 1973’le 2011 arasında batıda sperm sayıları %59 oranında düştü ve erkeklerdeki sperm sayısı 2045’te sıfır noktasına gelebilir. Bunda plastik ve kozmetiklerden pestisitlere “her yerde bulunan” ve hormonları etkileyen kimyasallar kadar, modern hayatın insanları mahkum bıraktığı sağlıksız hayat koşullarının da rolü var. Swann, “bir türün soyunun tükenme riskinin olduğunu beş kritere bakarak söylüyoruz,” diyor. “Şu anda insanlık bu beş kriterden üçünü tamamlamış durumda.”&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2021-02-27T09:33:48.859Z.jpeg" alt="27 şubat 1979 saatli maarif takvimi"><figcaption>Kız: Hâre, Erkek: Hayri</figcaption></figure>Egolar yarışıyor: Dünyayı çocuk yapsak da mı kurtarsak, yapmasak da mı kurtarsak?İlk eylemini Kasım 2018’de, Thames Nehri üzerindeki beş köprüyü bloke ederek yapan <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnJlYmVsbGlvbi5nbG9iYWwlMjUyRg=="">Extinction Rebellion</a>’a bakılırsa, bu bilinçli yokoluş -ya da dünya üzerindeki nüfusu dönemsel olarak azaltma- planına herkes benim kadar hızlı ikna olmamış. XR’ın ilk prensipi, “gelecek yedi kuşağın da yaşayabileceği bir dünya yaratmak.”&nbsp;Sine, annelik meselesinin ele geçirdiği öğleden sonramızda (bu konuya Türkiye’de kadın yazar ve şairlerin çocukluluklarını/çocuksuzluklarını konuşarak geldik) “bana ben çocuk yapmayarak dünyayı kurtaracağım çok büyük bir ego gibi geliyor,” dedi. “Yani, anne olmak tam bir tanrı rolüne soyunmak olduğu için zaten büyük bir ego. Birini yaratıyorsun. Ama bu senin önerdiğin daha da büyük. Dünyayla birbirimize faydalı ve zararlı olduğumuz farklı noktalar olabilir, fakat kusura bakma Dünya’cım, bir çocuğum var.” Sine, daha sonra kütüphanesinin derinliklerinde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmtpdGFwLnlreWt1bHR1ci5jb20udHIlMjUyRmRlcmdpbGVyJTI1MkZjb2dpdG8lMjUyRmFubmVsaWs="">Cogito’nun Annelik sayısını</a> bulup bana bu sayıyla biraz vakit geçirmemi önerdi. İçeride: Jacqueline Schaeffer’in sözleriyle “‘yaşam verme, dolayısıyla alma hakkı yalnız kendinde olan, tümgüçlü, boğucu, doymak bilmez bir arkaik annenin güçlerinin uyandırdığı korku karşısında anaerkinin yerine geçen ataerki’”, kürtajı yasaklayan biyosiyaset pratiklerinin Cumhuriyet’in ilk yıllarında devam edişi, tüm dünyada yükselen “anacı” siyasi dalga. Kapakta: Karanlığın içinde tek başına duran, tüylerimi diken diken eden Efes Artemisi ve sayamadığım kadar çok memesi.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2021-02-27T09:39:54.116Z.jpeg" alt="cover, infinitely full of hope: fatherhood and future in an age of crisis and disaster"><figcaption>İngiliz filozof Tom Whyman'ın <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5wZW5ndWlucmFuZG9taG91c2UuY29tJTI1MkZib29rcyUyNTJGNjY3MTAxJTI1MkZpbmZpbml0ZWx5LWZ1bGwtb2YtaG9wZS1ieS10b20td2h5bWFuJTI1MkY="">“dünya yanarken baba olmak” temalı kitabı</a> Nisan 2021'de çıkıyor.</figcaption></figure>“Seksi” bir seçenek olarak türümüzün sonu“Bu konuda ne yazılıp çizilmişti” diye araştırmaya başladığımda ilginç bir şekilde, geçen senenin başında, Covid-19 dünyanın çoğu yerinde adıyla bilinir ancak henüz deneyimlenmezken çok sayıda yazı çıktığını fark ettim: İnsanlığın Soyu Tükensin Hareketi’nin kurucusu Les Knight’ın The Guardian için <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50aGVndWFyZGlhbi5jb20lMjUyRmxpZmVhbmRzdHlsZSUyNTJGMjAyMCUyNTJGamFuJTI1MkYxMCUyNTJGaS1jYW1wYWlnbi1mb3ItdGhlLWV4dGluY3Rpb24tb2YtdGhlLWh1bWFuLXJhY2UtbGVzLWtuaWdodA=="">kaleme aldığı fikir yazısı</a> (Les, davaya bağlılığından o kadar emin ki henüz 25 yaşındayken vazektomi ameliyatı olmuş), İngiltere merkezli, gezegene daha iyi bir gelecek sağlanana dek çocuk sahibi olunmaması gerektiğini savunan BirthStrike hareketini anlatan <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDQlMjUyRjE1JTI1MkZwYXJlbnRpbmclMjUyRmNsaW1hdGUtY2hhbmdlLWhhdmluZy1raWRzLmh0bWw="">makaleler</a>, filozof Tom Whyman’ın <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnRoZW91dGxpbmUuY29tJTI1MkZwb3N0JTI1MkY4NjMyJTI1MkZ2b2x1bnRhcnktaHVtYW4tZXh0aW5jdGlvbi1tb3ZlbWVudC1kZWF0aC1kcml2ZS1jbGltYXRlLWNoYW5nZQ=="">Outline için kaleme aldığı</a>, nihai bir yokoluş fikrinin gizli bir fantezi olabileceğini hatırlatan parça bunlardan birkaçı. İroniktir ki Whyman’ın “dünya yanarken baba olmak” temalı kitabı Nisan ayında çıkıyor.&nbsp;Sigal Samuel’in bu “serinin” bir parçası sayılabilecek, bize verilerle gelen <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy52b3guY29tJTI1MkZmdXR1cmUtcGVyZmVjdCUyNTJGMjAyMCUyNTJGMiUyNTJGMTMlMjUyRjIxMTMyMDEzJTI1MkZjbGltYXRlLWNoYW5nZS1jaGlsZHJlbi1raWRzLWFudGktbmF0YWxpc20="">Vox incelemesinden</a> ise en az iki yeni bilgi ve bir hatırlatmayla ayrılıyoruz:&nbsp;1- ABD kongre üyesi Alexandria Ocasio-Cortez de benimle aynı şeyi merak ediyor: Gezegenin mevcut gerçeklerini bilerek çocuk yapmak etik mi?&nbsp;2- İngiltere merkezli <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmZvdW5kZXJzcGxlZGdlLmNvbSUyNTJGc3RvcmllcyUyNTJGY2xpbWF0ZS1hbmQtbGlmZXN0eWxlLXJlcG9ydA=="">Founders Pledge’e göre</a> ülkelerin iklim politikaları o kadar sıkılaşacak ki “hipotetik torunlarımız” bizim kadar karbon salınımı yapmayacak, insanların daha az çocuk yapmasının en azından kağıt üzerinde sanıldığı kadar büyük bir etkisi yok. Yani hiç çocuk yapmamak ya da bir çocuk daha az yapmak eskiden düşünüldüğü kadar “dramatik” bir fark yaratmayacak.Belki iklim kriziyle başa çıkmak için önerdikleri çözüm herkesin bir karbon ayak izini silen vakıflara 1000 dolar bağış yapması olduğundan, belki de torunlarımızın karbon ayak izi hesabını Avrupa Birliği bölgesi, İsviçre, Kaliforniya gibi konumlardaki çevre politikaları üzerinden yaptıklarından, Founders Pledge’in çalışması beni çok ikna etmedi.Çocuk sahibi olmak konusunda kafası en az benim kadar karışık olan bir sevdiğim, yakın zamanda yumurtalık yaşına baktırdı, “her şeyin yolunda” olduğunu öğrendikten sonra, gözleri biraz da boşluğa bakarak şöyle dedi: “Ve şimdi bu bilgiyle ne yapacağımı bilmiyorum.”Yazıdaki hatırlatmaya dönmek gerekirse: Böyle bir dünyaya çocuk getirilir mi diye sorgulayan ilk kuşak biz değiliz. Değişen dünyanın böyleliği.Kaza olmayan seçimlerABD’li yazar Fran Lebowitz’le pandeminin ilk üç ayında yapılan <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2EwZjRmNmE5MzgwMDAwN2VkNjFlNSZ1c2VyPTVmZmM1MTExOWRhNjVlMDAwNzBiN2ZjMyZhdXRob3I9NWZmYzUxMTE5ZGE2NWUwMDA3MGI3ZmMyJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5uZXd5b3JrZXIuY29tJTI1MkZjdWx0dXJlJTI1MkZ0aGUtbmV3LXlvcmtlci1pbnRlcnZpZXclMjUyRmZyYW4tbGVib3dpdHotaXMtbmV2ZXItbGVhdmluZy1uZXcteW9yaw=="">bir röportajda</a> söylediği bir şey aklımda kaldı. Bir arkadaşının çocuğu, Fran’in pandemide ne kadar yalnız kalacağından endişelenip ona bir iPhone almayı önerdiğinde şu cevabı veriyor: “Böyle şeylerin var olduğunu ben de biliyorum, kazara ıskalamış değilim. iPhone’umun olmaması çocuğumun olmaması gibi bir şey: Bunlar yanlışlıkla verilecek kararlar değil.”Şimdi, hepimize iyi düşünmeler 🥂

Üremek ya da ürememek, işte bütün mesele bu 🦖

Anneee, bitti. 

21. yüzyıl hayatımın acı gerçeklerinden mümkün mertebe korumaya çalıştığım 82 yaşındaki babaannem, bir gün uzun süren “ölmeden mürüvvetini görseydim” konuşmalarından birinde beni çileden çıkarmış olacak ki, “çocuk da mı istemiyorsun?” diye sorduğunda “istemiyorum” dedim.“Yaşlandığında ne yapacaksın? Bak, benim her şeyimle babanlar ilgileniyor.”“Yaşlanınca robotlar bakacak bana.”&nbsp;Bunu söyledikten sonra yüzüne öyle hayal kırıklığına uğramış bir ifade oturdu ki hemen pişman oldum.“Ne oldu babaannecim?”&nbsp;“Çok güzeldi tüm o yıllar, çocukları büyütmek. Zordu ama güzeldi. Robotla evlat bir olmaz.”