"Kira göçü": Büyükşehirler terk ediliyor

Dünya Gazetesi'nden Leyla İlhan, Yener Karadeniz ve Merve Yiğitcan "Büyükşehirlerde kira göçü başladı" başlıklı bir haber yaptı. Haberde, Türkiye'de hızla artışı süren ve haziran ayında %78,62 ile son 24 yılın rekorunu kıran enflasyonun büyükşehirler ve turizm bölgelerinde çok daha yoğun şekilde hissedildiği, neredeyse her kalemde karşılaşılan fiyat artışlarının en çok hissedildiği alanlardan birininse konut kiraları olduğu belirtildi. Konut kiralarındaki artışın da büyükşehirleri terk etmeye yol açtığı ifade edilirken bu durum "kira göçü" olarak nitelendirildi. 

Veriler ne diyor? 

Haberde yer verilen gayrimenkul sektörüne yönelik analiz hizmeti sunan endeksa.com'un verilerine göre haziran ayı itibarıyla ortalama kiralar son bir yılda Muğla'da %73 artarak 14 bin 937 liraya, Antalya'da %310 artarak 10 bin 397 liraya ve İstanbul'da %168 artarak 8 bin 107 liraya çıktı. 

• Öte yandan: Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi'nin (BETAM) Mayıs 2022'de emlak sitesi sahibinden.com'un verileri kullanılarak hazırladığı rapora göre; Türkiye genelinde ortalama kiralık konut ilanı metrekare fiyatındaki yıllık artış oranı nisan ayında %182,7 olarak gerçekleşti. Yıllık kira artış oranı İstanbul’da %140, Ankara’da %133, İzmir’de ise %110 oldu. 

Geçinemiyoruz Platformu, İstanbul'un Kadıköy ilçesindeki ev kiralarına ilişkin temmuz ayında yaptığı araştırma sonucunda ilçedeki ortalama ev kirasını 19 bin 438 lira olarak açıkladı. Araştırmaya göre 8 bin liranın altındaki ev ilanları da haziran ayında 83'e düştü.

İstanbul Emlak Komisyoncuları Odası Başkanı Nizamettin Aşa, "Aşırı derecede artan kiralar nedeniyle İstanbul gibi bölgelerin başta memurlar için olmak üzere bir sürgün bölgesine dönüştüğünü" belirterek "Memur en fazla 10 bin lira maaş alıyor ancak İstanbul’da 7 bin ila 8 bin liradan aşağı kiralık ev yok. Lojmanların satılması da olumsuz etkiledi. O yüzden kimse İstanbul’a gelmek istemiyor. İstanbul’da olan da gitmek için elinden geleni yapıyor" dedi.

Sorun ne? 

Büyükşehirlerdeki kira artışının öğrenci, yeni mezun, memur ve düşük gelirliler için karşılanması son derece zor hâle gelmesi nedeniyle tersine göçün başladığı, büyükşehirlere gelmek isteyenlerin de fikirlerini değiştirdiği vurgulanıyor. 

Öte yandan artan göçün perakendeden tekstile kadar birçok sektörde işçi bulma sorunlarının artmasına yol açtığı, bu bölgelerde faaliyet gösteren birçok şirketin de bu olumsuz durum için harekete geçtiği ifade edliyor.

Dünya Gazetesi yazarı Ussal Şahbaz, 24 Haziran tarihli yazısında Türkiye'nin tarihinin en büyük barınma krizlerinden birini yaşadığını belirtiyor. Krizin sebebinin konut kiralarındaki astronomik artış olduğunu vurgulayan Şahbaz, kiralık evlerin ailelerin genişlemesi veya yaşlanmanın etkisi gibi nedenlerle bir devinimi olduğunu; ancak bu doğal devinimin bozulduğunu ve bu nedenle kiralık ev piyasasının fiilen ortadan kalktığını belirtiyor. Şahbaz, "Az sayıda piyasaya arz edilen kiralık evin fiyatının roket gibi yükselmesinin sebebi de bu." diyor. 

Şahbaz bu duruma karşılık getirilen kira artışlarını %25’le sınırlama kararının kiralık ev pazarını daha da harap hâle getirdiğini belirterek üç soruna dikkat çekiyor: 

"Birincisi, kiracılar artık erken çıkacak kiracıları seçecek, hatta kiracıları buna zorlamaya çalışacak. İkincisi, baz kiralar daha da yükseldi. Üçüncüsü, bunların da sonucu olarak mevcut kiracılar evlerine daha da sıkı sarılacak. Kira kontrolü kiracıyı evinde koruyor. Kiralık ev pazarını ise daha da harap ediyor. Yani merdiven çıkamayan büyüklerimizi kirası düşük evine, yeni çocuğu olan anne babaları sığamadıkları evlere mahkûm ediyoruz. Bir tek evi olup onun kirasıyla geçinenleri fakirleştirmemiz de işin ayrı bir boyutu."

• Neden? Şahbaz bu durumun nedenlerini düşük faiz politikası ve inşaat maliyetlerindeki anormal yükseliş olarak açıklıyor. 

Nasıl çözülecek? 

Ussal Şahbaz konut krizinin çözümü için "Yabancılara konut satışını ve oturma izni olmayan yabancılara konut kiralanmasını sınırlandırmak." önerisinde bulunuyor. Şahbaz "Önceden zaten böyleydi, karşılıklılık esas alınıyordu. Ancak 2012’den sonra mütekabiliyetten bağımsız olarak başka ülke vatandaşlarına konut edinme izni vermeye başladık. Üstüne bir de son yıllarda konut alana vatandaşlık vermeye başlayınca bu talep belirleyici olmaya başladı." diyor. 

Dünya Gazetesi'nin haberinde "birçok sektör temsilcisinin, göçün yaşandığı kentlere yeniden cazibe kazandırmak için lojman yapımı, kira desteği, kooperatif modeliyle kiralık ev yapımı veya öğrenci yurdu gibi yetişkinlerin kalabileceği yurtların yapılması gerektiğini ifade ettiği" aktarıldı. 

Bizden bir ses 

Teknoloji editörümüz İrem Denli, mayıs ayında aramıza katıldı. Çanakkale'de ailesiyle yaşayan İrem yaklaşık 3 aydır ofise geliyor, İstanbul'da bir arkadaşının evinde kalıyor ve mütemadiyen ev bakıyordu; ancak uzun uğraşlara rağmen ev bulamaması nedeniyle Çanakkale'ye geri döndü. Kira göçünü yaşayanlardan biri olan ekip arkadaşımıza sözü bırakalım: 

"Üniversitenin 3'üncü yılında pandemi nedeniyle İstanbul’dan ayrılıp ailemin yanına döndüm. Daha önce 3 kişi 1,500 lira kira ödediğimiz evde kalıyorduk. 2022 Mayıs’ta iş için İstanbul'a tekrar taşındım. En kötü durumda birkaç haftalık bir arama sonucunda erkek arkadaşımla yaşayabileceğimiz, maksimum 6 bin 750 lira kirası olan 1+1 bir ev bulabileceğimi düşünüyordum. Her gün her dakika emlak site ve uygulamalarından ya da direkt emlakçılardan ev bakmama rağmen temmuz ayına kadar ev bulamadım. Daha da kötüsü, aradığım onlarca evden sadece bir tanesini gezebildim. Bulduğumuz evler ya siteye konulduktan dakikalar sonra tutuldu ya da ev sahipleri, ikimizin de işi olmasına rağmen evli olmadığımız için bizi kiracı olarak kabul etmedi. Açıkçası ev arama sürecinde bizi en çok zorlayan engellerden birisi de bu oldu, çünkü şu an sadece kendi maaşımla İstanbul’da tek başıma bir eve çıkmam ve aynı zamanda da geçimimi sağlamam mümkün değil. Birlikte eve çıkabileceğim tek kişi de erkek arkadaşım, ancak ev sahiplerinin bunu sorun etmesi yüzünden defalarca olumsuz yanıt aldık. Bir noktada o kadar umutsuz bir duruma düştük ki bu durumdan faydalananlar tarafından dolandırıldık. Bu süre boyunca kaldığımız evden çıkmamız gerekince de başka şansım olmadığı için Çanakkale'ye, ailemin yanına dönmek ve uzaktan çalışmak zorunda kaldım."