Komisyon çalışmaya başladı: Yanıt aranan sorular netleşiyor

MHP lideri Devlet Bahçeli’nin tıpkı İmralı’daki Abdullah Öcalan’a yaptığı çağrıya benzer biçimde sürpriz biçimde yaptığı “TBMM’de komisyon oluşturulsun” çağrısı aylardır gündemi işgal ediyor. Nihayet komisyon kuruldu ve ilk toplantısını da yaptı. En zor aşama bu değildi elbette, asıl zorluk yanıt aranan temel sorular netleştikçe ortaya çıkacak. DEM Parti, ilk toplantıda, Öcalan için “umut hakkı”nın uygulanmasını isteyerek bu fitillerden birini ateşledi. Zaman içerisinde derinlemesine tartışılacak bu konuların nasıl sonuçlar üreteceği ise şimdilik belirsiz.

İsmi, “Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu” olarak belirlenen, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un çağrısıyla toplanan komisyonun ilk toplantısında çalışma usullerine ilişkin bir dizi karar alındı. CHP’nin komisyonda kalması, nitelikli çoğunlukla karar alınması şartına bağlıydı ve öyle de oldu. Diğer kararlar şöyle:

• Toplantılara basının alınıp alınmayacağı sorunlardan biriydi. Daha önce buna TBMM Başkanı’nın karar vermesi öngörülmüştü ancak bu yetki komisyona devredildi. Komisyon, hangi toplantılara basının alınacağına karar verecek. 
• Toplantı tutanaklarının açıklanması konusunda da yetki TBMM Başkanı’ndan komisyona devredildi. 
• Kararlar nitelikli çoğunlukla alınacak. Üye tam sayısının beşte üçünün oyu gerekecek. Ancak her konuda bu çoğunluk aranmayacak. İş ve işlemler söz konusu olduğunda salt çoğunluğun oyu yeterli görülecek.
• Komisyonun amacı, “terörün Türkiye’nin gündeminden tamamen çıkartılması, toplumsal bütünleşmenin güçlendirilmesi, milli birlik ve kardeşliğin pekiştirilmesi, özgürlük, demokrasi ve hukuk devleti alanlarında çalışmalar yapmak” olarak belirlendi. 
• Görev de “belirtilen amaç doğrultusunda ihtiyaç duyulan kanuni düzenlemeleri tespit edip kanun teklifi taslaklarına yönelik çalışmalar yapmak ve kamuoyunun Komisyon çalışmalarına dair bilgilendirilmesini sağlamak” olarak tanımlandı.
• Başkan TBMM Başkanı olacak ancak TBMM Başkanı’nın belirlediği isimler de toplantılara başkanlık edecek. 
• Komisyonda uzmanlar da görev yapabilecek. Komisyonun talebi doğrultusunda üniversiteler, STK’lardan yasama uzmanları komisyonda görevlendirilebilecek.
• Komisyonun 31 Aralık’a kadar çalışması planlandı. Ancak bu süre her defasında iki ay uzatılabilecek. 

İkinci toplantı gizli

İlk toplantıyı gazeteciler not alarak izleyebildi. Ancak ikinci toplantı gizli olacak ve tutanakları da açıklanmayacak. Bu toplantıda İçişleri Bakanı, MİT Başkanı ve Millî Savunma Bakanı'nın sunum yapması bekleniyor. 

AKP’den 21, CHP’den 10, DEM Parti’den 4, MHP’den 4, Yeni Yol Grubu’ndan 3, HÜDA PAR’dan 1, Yeniden Refah Partisi’nden 1, TİP’den 1, EMEP’ten 1, Demokratik Sol Parti’den 1 ve Demokrat Parti’den 1 milletvekilinin bulunduğu komisyona İYİ Parti katılmadı. İYİ Parti’nin 3 kontenjanı için AKP, CHP ve DEM Parti’den birer üye daha istendi. 

İstikamet kritik düzenlemeler

İlk toplantıda DEM Parti’nin daha önce Bahçeli tarafından gündeme getirilen “umut hakkı” konusunu gündeme getirmesi dikkati çekti.

• Umut hakkı, AİHM kararına göre, bir kişinin ömür boyu cezaevinde tutulmaması, 25 sene cezaevinde tutulduktan sonra koşullarının değiştirilerek serbest bırakılabilmesi anlamına geliyor.

Bir adım geriden: Bahçeli, çözüm sürecini başlatan çağrıyı yaparken Öcalan’ın umut hakkından yararlandırılarak gelip TBMM’de açıklama yapmasını, örgütü feshettiğini ilan etmesini istemişti.

DEM Parti de bu konuyu gündeme getirdikten sonra, Bahçeli’nin de bu konunun takipçisi olması gerektiğini vurguladı. Ancak şimdilik bu konuda komisyonda bir adım atılmış değil. Bu adımlar ancak yasa teklifleri ile ilgili öneriler tartışılırken gündeme gelebilecek.

Bu konunun gündeme gelebilmesi DEM Parti’nin önerisine, AKP ve MHP’nin destek vermesiyle mümkün. Ancak bu durumda umut hakkı konusunda bir çalışma yapılması kararı alınabilecek.

Eve dönüş

İktidarın öncelikli gündemi ise “eve dönüş” olacak. DEM Parti’nin de iktidardan gelecek bu konunun yasalaştırılması yönünde çalışma yapılması önerisine destek vermesi bekleniyor. MHP’nin de bu teklifin arkasında olacağı ifade ediliyor.

Silah bırakan PKK’lıların hangilerinin, hangi koşullarda Türkiye’ye dönebileceği, dönmeleri hâlinde ceza alıp almayacakları komisyonda tartışılacak. Silahlı eyleme katıldığı tespit edilenlerle, hakkında bu yönde tespit bulunmayanların durumu ayrı ayrı masaya yatırılacak. Bu tartışmadan çıkacak sonuç, bu konuda hazırlanacak raporun temelini oluşturacak. Rapor, kanun teklifi hazırlanması önerisiyle iktidara sunulacak.

Ancak tartışmalı konular bununla sınırlı değil. Özellikle DEM Parti’nin, bazı alt komisyonlar kurularak, eşit yurttaşlık, hakikatleri araştırma gibi başlıkların da tartışılmasını istediği biliniyor.

CHP de kendi yaptığı çalışmaları komisyona sunacak ve yapılacak düzenlemelerin süreçle sınırlı kalmaması, tam demokratikleşmenin sağlanmasına hizmet etmesi başlıklarını tartışmaya açacak.

Bu tartışmaların nasıl sonuçlanacağı, güncel dava ve soruşturmaları nasıl etkileyeceği belirsiz. Ancak Anayasa Mahkemesi ve AİHM kararlarına mutlak uyulması gibi iktidar tarafından reddedilmesi zor başlıkların gündeme gelmesinin birçok davayı etkileyeceği de kesin.