Komisyon raporu, sürecin devam etmesine yeter mi?

Suriye’de 2026’nın ilk günlerinden bugüne yaşanan gelişmeler, adına çözüm süreci denilmeyen sürecin asıl tıkanma noktasını net biçimde ortaya koydu. Değişen söylemlere, kamuoyunda esen rüzgarlara rağmen süreç devam edecek mi, TBMM’de kurulan komisyonun raporu sürecin devamı için yeterli olacak mı gibi sorular Ankara’nın yeni gündem başlıklarını oluşturuyor.

7 Haziran 2015’teki seçimden hemen sonra Suruç’taki canlı bomba saldırısı ve Ceylanpınar’da iki polisin evlerinde öldürülmesiyle sonlanan çözüm süreci boyunca konuşulmayan örtülü başlıklardan biri Suriye’ydi.

İmralı’da Abdullah Öcalan’la yapılan görüşmelerde bu konu ne oranda gündeme geldi ve Suriye’nin kuzeyine dokunulmaması gerçekten sürecin ön şartlarından biri olarak ortaya konuldu mu bugün hâlâ belirsiz. Ancak biliniyor ki sürecin İmralı ayağı açısından Suriye, en az Türkiye’deki temel haklar başlığı kadar önemli bir maddeydi.

Suriye’de devam eden iç savaş, uzun yıllar boyunca Esad rejiminin kimlik kartı bile vermediği Kürtler açısından önemli bir fırsat yarattı. ABD’nin IŞİD’e karşı başlattığı mücadele açısından bu dönemde en önemli kara gücü YPG’ydi. YPG, bir yandan IŞİD’e yönelik mücadelenin önemli ayaklarından birini oluşturuyordu; diğer yandan zaten ilk kez kontrol altına aldığı Kobani gibi kentlerini IŞİD’den korumaya çalışıyordu.

Esad’ın Suriye’nin kuzeyiyle neredeyse bütün ilgisini kesmiş olması da burada YPG’nin SDG çatısı altında statü kazanmasına yol açtı. Çözüm süreci bitti ama Türkiye’nin operasyonla boşalttığı Afrin dışındaki bölgelerde SDG egemenliğini sürdürdü.

Esad yönetiminin 2024 sonunda sürpriz biçimde düşmesinin ardından ise işler SDG’nin istediği gibi gitmedi. Aynı dönemde Türkiye’de, MHP lideri Bahçeli’nin öncülüğünde başlatılan süreçte bir yandan hızlı gelişmeler yaşanırken bir yandan gözler yine Suriye’deydi.

YPG’nin konumu

2010’dan bu yana farklı dönemlerde çözüm süreci adı altında süreçlerin yürütülmeye çalışıldığı Türkiye’de, ilk defa TBMM’de sadece sürece yönelik bir komisyon oluşturuldu. Öncesinde PKK tarihinde ilk kez “fesih” kararı aldı ve temsili olarak silahlarını bıraktı.

Bu aşamadan sonraki bütün tartışma “fesih” kararının YPG’yi kapsayıp kapsamadığı konusunda yürütüldü. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş başta olmak üzere iktidara yakın isimler, süreçte somut adımlar atılabilmesinin YPG dahil örgütün bütün unsurlarının silah bırakmasına bağlı olduğunu açıkladı.

Ancak 2025 boyunca bu konuda yapılan açıklamalar dışında bir gelişme olmadı. 2026’nın ilk günlerinde Şam yönetiminin önce Halep’teki mahallelerde başladığı operasyonu büyütmesi, SDG çatısı altındaki Arap aşiretlerinin Şam yönetiminin yanında yer alması dengeleri bütünüyle değiştirdi. SDG, Kürt nüfusun çoğunlukta olduğu sınırlara gerilemek zorunda kaldı ve bu kentler de ablukaya alındı.

Bu tablo açık biçimde İmralı’nın da, PKK’nın da çözüm sürecinin ön şartlarından biri olarak gösterilen YPG’nin silah bırakması konusunda aksi düşüncede olduğunu gösterdi. Üstelik son operasyonların ardından bu saldırılar yaşanırken silah bırakılmasının olanaksız olduğunun kanıtlandığı tezi ortaya atıldı.

Ancak Şam yönetimi ile yürütülen müzakereler, ABD’den yapılan açıklamalar SDG’yi başka bir tutum almaya, YPG’yi de Suriye ordusuna bir biçimde entegre olmaya zorlamış durumda.

Komisyon ve rapor

Şam yönetiminin yürüttüğü operasyon boyunca Ankara’nın verdiği aktif destek, Türkiye’nin özerklik dahil bütün aksi önerilere kapıyı kapatması, SDG ve YPG’ye yönelik yapılan sert açıklamalar çözüm sürecinin bu koşullarda nasıl devam edeceği sorusunun ilk kez yüksek sesle konuşulmasına yol açtı.

Zira ilk kez DEM Parti’den de MHP ve Bahçeli’ye yönelik sert açıklamalar yapıldı, iktidarın sürecin başından bu yana komisyon kurulması dışında tek bir somut adım atmadığı açıkça söylendi. DEM Parti, Ankara’dan açıkça Kobani başta olmak üzere Suriye’deki Kürtler’in hakkını korumasını istedi, bu yönde tutum almaya davet etti. Bunun için düzenli eylemler de yapılmaya başlandı.

• Paralel olarak kamuoyunda görülmedik sertlikte tartışmalar da yaşandı. Kürtler’in uzun süredir bu kadar büyük bir "duygusal kırılma" yaşamadıkları, bunun ne kadar tehlikeli olduğuna yönelik açıklamalar yapıldı.

TBMM’de kurulan ve çalışmalarını tamamlayan komisyon, bundan sonra atılacak adımlar konusunda kılavuz vazifesi görecek raporunu işte böyle bir ortamda yazmaya çalışıyor.

Süreç devam eder mi?

Şu anda iktidar, DEM Parti ya da İmralı’dan sürecin bu koşullar altında devam edemeyeceğine yönelik herhangi bir açıklama yapılmış değil. MHP lideri Devlet Bahçeli, ısrarla sürecin sonuna kadar yürütüleceğini söylüyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan da paralel açıklamalar geliyor.

Komisyon raporunda Suriye başlığı olması beklenmiyor. Öcalan’ın “umut hakkı” çerçevesinde serbest bırakılmasına kapı aralanması yönündeki tartışmalara AKP soğuk. Ancak zayıf da olsa buna işaret edebilecek cümleler kurulabileceği iddia ediliyor.

Bunun dışında silah bırakan ve şiddete karışmamış PKK’lıların dönüşüne olanak sağlayacak yasal düzenleme yapılması, hasta ve yaşlı hükümlü ve tutukluların serbest bırakılmasına yönelik çalışma yürütülmesi konusunda somut önerilerin raporda yer alacağı söyleniyor. Ancak bu yeterli olur mu, belirsiz.

Zira Suriye dışında DEM Parti’nin temel beklentilerinden biri kültürel haklar konusunda anayasal değişiklikler yapılması. 2027’de erken seçime gitmesi beklenen iktidarın milliyetçi rüzgarların bu kadar sert estiği bir ortamda buna kapı aralayıp aralamayacağı meçhul.

Bu durumda geride sadece birkaç yasal düzenleme yapılması kalıyor. PKK’nın, DEM Parti sıcak baksa bile sadece bu adımların atılmasını yeterli görüp görmeyeceği, bütün unsurlarıyla silah bırakıp bırakmayacağı bir başka soru işareti.

Ankara’da konuşulanlara bakılırsa iktidar da, DEM Parti de, İmralı da sürecin devamında ısrarcı olacak. Yılın ilk yarısı bitene kadar raporda yer alacak öneriler doğrultusunda kimi yasal düzenlemelerin de yapılması bekleniyor. Asıl tartışma da bu aşamadan sonra başlayacak. Suriye’de o zamana kadar yaşanacak gelişmelerin de bu tartışmalarda belirleyici olacağına işaret ediliyor.

Suriye hâlâ kritik önemde. Belki anayasa tartışmalarının da ötesinde bir öneme sahip. Sürecin olumlu bir sonuçla tamamlanmasının anahtarı ülkenin kuzeyinde yaşanacak olanlar. Görünen o ki diğer bütün başlıkları, bu başlığın arkasına koymak gerekiyor.