Küresel Silahlanma Yarışı

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün her yıl yayımladığı “Küresel Askerî Harcamalar” raporunun 2021 yılı verileri geçtiğimiz gün açıklandı. 2021 yılındaki küresel askerî harcamaların toplamı tarihte ilk kez 2 trilyon dolar seviyesini aşarak 2 trilyon 113 milyar dolara ulaştı. Geçtiğimiz yıl yapılan toplam askerî harcama tutarının 2020 yılına kıyasla %0,7, 2012 yılına göre de %12 oranında artış gösterdiği belirtildi. Ulaşılan bu rakam ise küresel GSYİH’nın %2,2 sini oluşturuyor.

2021 yılı verilerine göre en çok askerî harcama yapan ilk 5 ülke sırasıyla ABD, Çin Halk Cumhuriyeti, Hindistan, Birleşik Krallık ve Rusya oldu. 801 milyar dolarlık bütçeyle ABD açık ara en çok askerî harcama yapan ülke olurken Çin 293 milyar dolar harcama ile ikinci sıradaki yerini korudu.

ABD-Çin rekabeti her iki kıtayı da silahlandırıyor

Trump döneminde hız kazanan ABD-Çin ilişkilerindeki gerginlik, Biden döneminde de devam etti. Çin’in Asya-Pasifik bölgesindeki askerî varlığını yükseltme politikası, başta ABD olmak üzere çevre ülkelerden de tepki topladı ve bölgedeki “QUAD” gibi askerî ittifakları güçlendirdi. Bu gelişmelerle birlikte bakıldığında ABD ve Çin arasındaki ekonomik ve askerî mücadelenin iki ülkenin askerî harcamalarını artırmasının yanı sıra Asya-Pasifik bölgesindeki silahlanma politikalarına da hız kazandırdığı değerlendiriliyor. 

Bölgesel bazda bakıldığındaysa 883 milyar dolarlık askerî harcama bütçesi ile Amerika kıtası ilk sırada yer alırken Asya kıtası 596 milyar dolar bütçe ile ikinci oldu. Amerika kıtasının toplam askerî bütçesinin %94’ü sadece ABD ve Kanada’dan oluşurken Asya kıtasındaki askerî bütçenin %63’ünü Çin ve Hindistan oluşturdu. Amerika ve Asya kıtalarının ilk 2 sırada yer alması bölgesel bir silahlanmadan ziyade “ABD-Çin rekabetinin getirdiği karşılıklı silahlanma yarışı” olarak yorumlandı.

AB, jeopolitik bir aktöre mi dönüşüyor?

Avrupa kıtası, 418 milyar dolarlık askerî harcamalar bütçesi ile üçüncü sırada yer alıyor. Toplam bütçe 2020 yılına oranla %3 artış göstermiş durumda; ancak Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin kıtadaki askerî harcamaları artıracağı göz önünde bulundurulduğunda bu oranın 2022 yılında olağan dışı bir artış göstermesi bekleniyor. 

AB’nin “Strategic Compass” stratejisini hayata geçirmesiyle birlikte uluslararası meselelerde daha etkin rol alması ve “Rapid Reaction Force” olarak adlandırılan bir askerî müdahale gücü oluşturması hedefleniyor. Başta Fransa olmak üzere birçok AB üye ülkesinin savunma ve güvenlik konularında bağımsız hareket etme ve kendi askerî güçlerini yetkin duruma getirme konusundaki baskılarının da AB’nin askerî bütçesini önümüzdeki yıllarda artıracağı öngörülüyor. Özellikle Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Almanya’nın savunma bütçesini 100 milyar dolar seviyesine çıkarmaya karar vermesinin, bölgedeki silahlanma yarışında ve AB'nin savunma bütçesinde bir sıçramanın tetikleyicisi olabileceği belirtiliyor.

Türk dış politikasının militarizasyonu

Son olarak Türkiye ise 15,5 milyar dolarlık 2021 yılı askerî harcama bütçesi ile 18. sırada yer alıyor. 2020 yılında 16. sırada yer alan Türkiye’nin askerî harcamaları %4,4 daralmış durumda. Ancak harcamalardaki düşüşün temel sebebi savunma bütçesinin küçülmesinden ziyade yerli üretime ağırlık verilmesi olarak yorumlanıyor. Daha geniş bir perspektiften bakıldığındaysa Türkiye’nin askerî harcamalarının 2012-2021 döneminde %63 oranında artış göstermesi hem bölgedeki silahlanma trendinden kaynaklanıyor hem de başta Libya, Irak ve Suriye olmak üzere dış politikada askerî gücün daha fazla kullanılmasının bir yansıması olarak görülüyor.

2021 yılı verilerinin, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin yarattığı jeopolitik değişimler ve artan savunma harcamalarını yansıtmadığı göz önünde bulundurularak, 2022 yılında başta Avrupa ve Asya kıtaları olmak üzere küresel askerî harcamaların büyük oranda artacağı yorumunu yapmak mümkün.