Libya, yeni Suriye mi olacak?

2011 yılında 8 ay süren ve 42 yıllık diktanın ardından Muammer Kaddafi’yi deviren Libya İç Savaşı, geçiş sürecindeki ayrılıklara IŞİD gibi kökten dinci grupların da müdahil olmasıyla 2014 yılında yeni bir iç savaşa dönüştü. Bugün ise, Soğuk Savaş dönemini andıran bir vekalet savaşına dönüşen çatışmalar Türkiye, Rusya, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır, İtalya, Fransa ve ABD gibi pek çok ülkeyi ve ittifakı içine çekti, paralı askerlerin sayısının on binleri bulduğu bir çıkmaz hâlini aldı. Tarafların sayısı artarken General Halife Hafter’in barış girişimlerine karşı durması da stratejik önemi olan Kuzey Afrika ülkesinin Suriye’yle aynı kaderi paylaşacağı yönünde kaygılar oluşturdu. 

• Son gelişmeler: Türkiye ile Tripoli’de yer alan ve Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında 27 Kasım 2019’da yapılan Münhasır Ekonomik Bölge Anlaşması neticesinde Türkiye’nin artan desteği, Rusya, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır tarafından desteklenen Hafter güçlerinin ülkenin batısındaki Tiji, Bader, Asabia bölgeleriyle stratejik önemi olan al-Watiya üssünü kaybetmesine sebep oldu. Ulusal Mutabakat Hükümeti ülkenin başkenti Trablus'un tamamında ve Sirte şehrinde de kontrolü sağladı. 2020’nin başında Almanya Başbakanı Angela Merkel’in inisiyatifiyle başlatılan Berlin Görüşmeleri’ni de reddeden Hafter, 28 Nisan’da Tobruk Meclisi’ni yok sayıp kendisini tek lider ilan ederek ülkenin doğusundaki aşiretlerin de desteğini yitirdi. 
   
• Taraflar: Türkiye’nin sağladığı lojistik imkânlarla Libya’ya taşınan 9000 Suriyeli savaşçı ve teknolojik taarruz gücüyle önemli noktaları yeniden kazanan Fayiz es-Serrac liderliğindeki Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne NATO tarafından da destek verileceği açıklandı. Tripoli kuşatmasında yüzlerce sivilin hayatını kaybetmesi ve Libya'da yaşayan yaklaşık 400 bin kişinin evlerini terk etmek zorunda kalması Hafter güçlerine verilen desteğin büyük ölçüde azalmasına sebep oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan'la es-Serrac arasında gerçekleşen görüşmeden de Hafter güçleriyle mücadeleye devam etme kararı çıktı. Fakat, Birleşmiş Milletler’in silah ambargosuna rağmen Rusya ve BAE yük gemileriyle ve Suriye üzerinden Hafter güçlerini silah, mühimmat ve savaş uçakları göndererek desteklemeyi sürdürüyor. ABD Afrika Kumandanlığı 27 Mayıs’ta 14 adet Rusya yapımı MiG-29 ve SU-24 türü jetin Suriye’de boyanarak Libya’ya gönderildiği iddia ederken Birleşmiş Milletler bu konuda soruşturma başlattı.
   
• Bir adım ötesi: Türkiye ile Rusya arasında liderler seviyesindeki diyaloğa dayalı iş birliği, daha önce Suriye’de de gerilimin geri dönülemeyecek seviyelere çıkmasının önüne geçmişti. Rusya’nın Hafter’e destek için Libya’ya gönderdiği 2000 kişilik Wagner birliği, Türkiye’nin desteğiyle al-Watiya’da ele geçirilen hava savunma sistemleri, BAE’nin ödemelerini yaptığı iddia edilen 14 yeni savaş uçağı, sevk edilen 9000 Suriyeli savaşçı ve Türkiye yapımı dronelar gerilimin biraz daha yükseleceğini gösteriyor. BM arabuluculuk rolünü üstlenecek kişi için arayışını sürdürürken daha önce başarısız olanlar arasında Emmanuel Macron, Angela Merkel, Ramtane Lamamra ve Ghassan Salame yer alıyor.