Pandora Papers: Tarihin en büyük offshore veri sızıntısı

Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu'nun ve 117 ülkede 140 medya organizasyonundan 600'ü aşkın gazetecinin 14 kaynaktan sızdırılan 2,9 terabaytlık dokümanı inceleyerek duyurduğu Pandora Papers, 90 ülkeden 330'u aşkın politikacının da aralarında bulunduğu kişilerin offshore şirketler aracılığıyla servetlerini sakladığını, kazançlarını vergi cenneti ülkelerde barındırdığını, para akladığını ve vergiden kaçındıklarını ortaya koyuyor.

Offshore nedir?

Cayman Adaları, Britanya Virjin Adaları, İsviçre, Singapur gibi yerler "vergi cenneti" olarak adlandırılıyor. Offshore ülkeler; şirket kurmanın kolay olduğu, kurumlar vergisinin düşük olduğu ya da hiç olmadığı, şirket sahiplerinin kimliklerine erişmenin zor olduğu ülkeleri tanımlıyor. 

Örneğin bir kişi Birleşik Krallık'taki bir gayrimenkulü offshore ülkelerde kurduğu şirket üzerinden satın alabiliyor. Bu sayede aslında yasal boşluğu kullanmış oluyor. Kazancın elde edildiği ülkede gelir vergisi ödemek yerine bu miktarı offshore ülkelere transfer etmek vergiden kaçınmak anlamına geliyor. Offshore ülkelerde varlık sahibi olmak yasa dışı olmasa da karmaşık gizli şirket ağları kullanarak bu çeşit transferler yapmak, bir yandan da yasa dışı elde edilen gelirleri gizlemenin yolu olarak görülüyor.

• Bir adım geriden: Pandora Papers bu gibi sızıntıların ilki değil. 2016'da yayımlanan ve bu karmaşık ağları ortaya çıkaran Panama Papers; İzlanda ve Pakistan başbakanının istifasına yol açmıştı. 2013 tarihli Offshore Leaks ya da 2017 tarihli Paradise Papers da bu gibi sızıntılar arasında yer alıyor.

Neler var? 

Pandora Papers'ta 35 mevcut ya da eski ülke liderinin ismi geçiyor. 

Ürdün Kralı II. Abdullah’ın Birleşik Krallık ve ABD'deki 70 milyon sterlin değerindeki mülklerini gizlediği,

Rusya Devlet Başkanı Putin'in Monako'da gizli varlıkları olduğu,

Çekya Başbakanı Andrej Babiš'in bir offshore şirket aracılığıyla Fransa'nın güneyinde 12 milyon sterline iki villa satın aldığı,

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in ailesinin Londra'da 17 mülk sahibi olduğu,

Kenya Devlet Başkanı Uhuru Kenyatta ve ailesinden altı üyenin bir offshore şirket ağına sahip olduğu,

Pakistan Başbakanı İmran Han'ın kabinesinden ve ailelerinden yakın çevresinin şirket sahibi oldukları,

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski'nin 2019 seçimlerinden önce bir offshore şirketindeki hissesini devrettiği, 

Eski Birleşik Krallık Başbakanı Tony Blair ve eşinin Londra'da satın aldıkları ofis için 312 bin sterlinlik damga vergisinden kaçındığı öne sürülüyor. 

Bahreyn, Dubai, Katar, Brezilya, Hollanda, Fransa, Kongo, Kolombiya, Peru gibi ülkelerden siyasetçilerin isimlerinin de yer aldığı belgelerde Elton John, Shakira, Claudia Schiffer, Julio Iglesias gibi popüler isimlerden de söz ediliyor.

İlk yanıtlar 

Pakistan, belgelerde adı geçen yetkililerin soruşturulacağını söyledi. Hindistan da Pandora Papers dosyasının araştırılacağını duyurdu. Rusya, belgelerin Putin'in çevresindeki kişilerin gizli servetlerini sızdırdığına dair bir kanıt göremediğini belirtti. Çekya Başbakanı Babiš "yanlış ya da yasa dışı bir şey yapmadığını" savundu. Kenya Devlet Başkanı Kenyatta, yurt dışı ziyaretinden sonra iddialara kapsamlı yanıt vereceğini ifade etti. Hollanda'da muhalefet Maliye Bakanı Wopke Hoekstra'nın Virjin Adaları'ndaki şirkete yıllarca yatırım yaptığına ilişkin iddiaların tartışılmasını isterken Hoekstra "yatırımın kâr amacı taşımadığını, hiçbir zaman temettü almadığını ve 12 yıl önce şirketin nerede olduğunu bilmediğini" söyledi.

Türkiye bu konunun neresinde? 

Çalışmaya Türkçe basından katılan DW Türkçe'nin yayımladığı "'Saray'dan gelen paralar vergi cennetinde" başlıklı haberde Şehir Hastaneleri'nin beşinin yapımını da üstlendiği bilinen Rönesans Holding'in kamu projelerinden elde ettiği kârların bir kısmını Britanya Virjin Adaları'na aktardığı öne sürülüyor. 

DW Türkçe'nin ulaştığını söylediği belgelere göre Rönesans Holding kurucusu Erman Ilıcak'ın annesi Ayşe Ilıcak'ın, Panama'da kurulu hukuk ve danışmanlık firması Alcogal aracılığıyla Dolmine International Ltd. ve Cover Trading Ltd. isimli iki şirket kurduğu belirtiliyor. İsviçre'de faaliyet göstereceği belirtilen bu şirketlerin hesaplarına 2015’te "bağış" başlığıyla 105'er milyon dolar aktarıldığı görülüyor. DW Türkçe, iki şirketin hesaplarında da 2016 ve 2017 yıllarında başka bir ekonomik aktivite olmadığını söylüyor.

• Rönesans Holding’den açıklama: DW Türkçe'nin iddiaları üzerine bir kamuoyu duyurusu yayımlayan Rönesans Holding; açıklamada iddiaları "Rönesans'ın, 75 bin çalışanının, hissedarlarının, iş ortaklarının ve tüm ilişkili tarafların itibarını zedeleyen, asılsız, mesnetsiz ve spekülatif" olarak niteleyerek şu ifadelere yer verdi: "Rönesans, hiçbir zaman yurt içinden yurt dışına yerel ya da uluslararası mevzuata aykırı herhangi bir fon transferi yapmamıştır. Bu konularla ilgili tüm beyan, bildirim ve açıklamalar ilgili yerel ve uluslararası mevzuata uygun olarak ilgili makamlara yapılmıştır."