Rusya'dan 2023 seçimlerine dolaylı müdahale: Erdoğan-Putin ittifakı

15 Temmuz darbe girişiminin ardından yaşanan yakınlaşma süreciyle yeni bir evreye giren Türkiye-Rusya ilişkileri, kurumsal ilişkilerin geri plana atılarak büyük oranda Rusya Devlet Başkanı Putin ve Cumhurbaşkanı Erdoğan arasındaki yakın kişisel ilişki üzerinden yürütülüyor. 

Türkiye'nin ortaklarından biri olduğu yeni nesil F-35 savaş uçağı projesinden çıkarılmasına neden olan Rus S-400 hava savunma sistemlerinin alınması, Türkiye-Rusya ilişkilerine yeni bir boyut kazandırırken Türkiye'nin hem NATO'daki hem de Batı ittifakı içindeki yerinin de sorgulanmasına neden oldu.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından başta ABD ve Birleşik Krallık olmak üzere neredeyse tüm Batı ülkeleri bir ittifak hâlinde Rusya'yı yaptırıma boğarken Türkiye'nin stratejisi bir yandan Ukrayna'ya TB-2 insansız hava aracı satmak diğer yandan da Rusya ile ekonomik ve siyasi ilişkilerini daha da derinleştirmek oldu. Birçok uzman tarafından "denge siyaseti" olarak tanımlanan bu politika, Türkiye için pragmatist ve faydalı görünmesine rağmen Rusya ile ilişkilerin Türkiye'nin iç siyasetine doğrudan müdahil olduğu yeni bir dönemi başlattı.

Rekor ticaret hacmi ve Türkiye’ye akan Rus sermayesi

Birçok Batı ülkesi, Ukrayna'nın işgalinin ardından Rusya'ya hemen hemen her alanda yaptırım uyguladı. Mercedes, Apple, McDonald's gibi dev şirketler birer birer Rusya pazarından çıkarken ortaya çıkan boşluğu Türk şirketleri doldurmaya başladı. Konuya ilişkin Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Konfeksiyon ve Hazır Giyim Sanayi Meclisi Başkanı Şeref Fayat'ın ifadeleri Türkiye'nin Batı ülkelerinin çıkışıyla ortaya çıkan pazar boşluğunu doldurma stratejisini birinci ağızdan özetliyor:

"Ukrayna'da işler düzelmese de Rusya'da bazı fırsatların olduğu ortaya çıktı. Yaptırımlar sayesinde oradaki Avrupa firmalarının o pazardan çıkması, aynı bölgelerdeki talebi hâliyle biraz daha artırdı. Daha az rekabet eder hâle geldiler. Dolayısıyla orada hem yeni mağaza açmakta hem de yeni yatırım yapmakta Türk markalarına önemli bir yönelme oldu."

Aslında bu durum, iki ülke arasında karşılıklı bağımlılık ilişkisi yarattı. Türkiye, Rusya'nın dünyaya açılan kapısı olarak hayati önem kazanırken Rusya pazarında oluşan boşluğu Türkiye merkezli şirketlerin doldurması son 1 yıldır yaşanan ekonomik krize rağmen iş dünyasının hâlâ iktidara bağlı kalmasında büyük rol oynadı. 

Öte yandan, birçok Rusya vatandaşı iş insanı sermayesini Türkiye'ye taşıyarak burada binlerce şirket kurdu ve Türkiye'yi Avrupa pazarına ulaşmak için lojistik merkezi olarak kullanmaya başladı. Rakamlara bakıldığında, 2021 yılında 34,7 milyar dolar hacminde olan Türkiye-Rusya ticaretinin 2022 yılında 50 milyar dolara ulaştığı görülüyor.

Ocak-Ağustos döneminde Türkiye'de 729 Rusya sermayeli şirket kuruldu ve bu şirketlerin toplam sermayesi 360 milyon liraya ulaşıyor. Gayrimenkul alımları ise hikayenin bir başka boyutunu oluşturuyor. Ukrayna'nın işgalinin öncesinde de Rusya vatandaşlarının özellikle Antalya gibi güney şehirlerinde gayrimenkul alımına büyük bir ilgisi vardı; ancak işgalin ardından gayrimenkul satışlarında rekor seviyelere ulaşıldı. Rusya vatandaşlarının konut alımı 2021 yılına göre %200 oranında arttı.

Putin'den Erdoğan'a "yardım eli"

TCMB'nin art arda faiz indirme kararları neticesinde Türk lirasının aşırı değer kaybı ve enflasyonun astronomik boyutlara ulaşması Türkiye'de ekonomik krizin şiddetini son 1 yılda olağanüstü boyutlara ulaştırırken iktidarın krizi çözmeye yönelik etkili bir hamlesi olmadı. 

Liranın aşırı değer kaybını TCMB rezervlerini satarak kısa vadede dizginlemeye çalışan hükümet, rezervlerin erimesiyle çareyi SWAP anlaşmaları yapmakta veya ülkeye kaynağı belli olmayan döviz sokmakta arıyor. Bu amaçla, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'la normalleşme süreçleri başlatan Cumhurbaşkanı Erdoğan siyasi yakınlaşmayı sağlarken 2023 seçimleri öncesinde hayati öneme sahip olan ekonomiye sıcak para girişi konusunda beklediği karşılığı bulamadı. 

Erdoğan, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin kendine yarattığı tarihî fırsatı iyi değerlendirerek Rusya ile ilişkilerini devam ettiren yegane NATO üyesi olarak uluslararası arenada manevra alanını genişletti. Türkiye'nin, Rusya'nın Batıya açılan tek kapısı olduğunun bilincinde olan Rusya Devlet Başkanı Putin, kendi iktidarının ömrünü uzatmak ve Ukrayna işgalinde hezimet yaşamamak için Erdoğan'ın 2023 seçimlerini kazanmasına büyük önem veriyor. Bu koşullar altında 5 Ağustos'ta Soçi'de bir araya gelen Erdoğan ve Putin, her iki liderin de iktidarda kalmasına fayda sağlayacak bir dizi anlaşma yaptı. 

İki lider arasındaki görüşmenin ardından, Akkuyu Nükleer Santrali'ni inşa eden Rusya merkezli enerji şirketi Rosatom tarafından sermaye artırımı adı altında TCMB rezervlerine 5 milyar dolardan fazla döviz girişi yapılırken Erdoğan da AB tarafından yaptırım altına alınan Rusya kredi kartı sistemi Mir'in Türkiye'de kullanıma sokulacağını duyurdu. 

Türkiye'ye doğal gaz jesti

Türkiye-Rusya ilişkilerinin bir diğer önemli boyutunu da doğal gaz oluşturuyor. Uygulanan yaptırımlara tepki olarak Avrupa'ya gaz akışını durduran Putin, yaptırımların kaldırılmaması ve Ukrayna'ya verilen desteğin kesilmemesi durumunda Avrupa'nın bu kış donacağı tehdidinde bulunarak enerji kaynaklarını Batı'ya karşı silah olarak kullanıyor. Öte yandan, müttefik olarak gördüğü Türkiye'ye ise doğal gaz konusunda benzeri görülmemiş imtiyazlar tanıyan Putin, bu sayede Erdoğan'ın iktidardaki ömrünü uzatmayı hedefliyor. 

Soçi'deki görüşmenin ardından Türkiye'nin doğal gaz ödemelerinin büyük bir kısmını ruble cinsinden yapması kararlaştırılmıştı. Ancak, liradaki düşüşü kontrol altına almak için döviz kaynaklarını büyük oranda tüketen hükümet, bir adım ileriye giderek doğal gaz ödemelerinin 2024'e kadar ertelenmesi teklifinde bulundu. Rusya tarafından henüz resmî yanıt gelmese de bu teklifin kabul edilme olasılığının yüksek olduğu görülüyor. 

Kuzey Akım üzerinden Avrupa'ya giden gaz akışını kesen Rusya, doğal gazın bir kısmını Türk Akım üzerinden Avrupa'ya göndererek Türkiye'nin enerji arzı konusundaki önemini de artırmayı planlıyor. Bu konuda atılan son adımsa Putin'in Türkiye'yi Avrupa'nın en büyük doğal gaz merkezi hâline getirme planını açıklaması oldu. Bu planı memnuniyetle karşılayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Trakya'nın gaz merkezi olmak için en uygun yer olduğunu söyleyerek bu konuda kısa zamanda somut adımlar atılacağını ifade etti.