Sonbahar Günlükleri

Bahar Khan

Yaşlı meşe ile komşu olduğumuzda mevsim sonbahardı. Bahçedeki tüm ağaçlar kuru yapraklarını dökmüş, o hariç. Kış geldi, asırlık ağaçları kökünden söktüren kar fırtınaları çıktı. İlkbahar rüzgarı savurup, yaz sıcağı kavurup, sonbahar yağmuru döküp geçti ama bizim kuru meşede tık yok: parlak kahverengi yaprakları dört mevsime inat dallarına sıkıca tutunmuş, duruyor. Sonradan öğrendim ki meğer bizim meşe yaşama veda edeli dört değil, çok mevsim olmuş. İri yeşil yaprakları, sonbaharı göremeden üzerinde kurumuş. Bizi canlı tutan şeyin bırakmak olduğunu o gün kavradım. Yeni çiçekler açıp, meyve verebilmek için yaprak dökmek şarttı.

Kış geliyor. Ağaçlar yapraklarını döküyor, hayvanlar ise yiyecek depolama ve kış uykusu hazırlığında. Tüm canlıların hazırlığı farklı görünse de amaç aynı: enerji tasarrufu. Doğada enerji tasarrufu dönemi biz insanlar için de geçerli, belki de hiç olmadığı kadar. Dünyamıza iyi gelmeyen alışkanlıklarla vedalaşıp, mevsiminde yaşamayı yeniden öğrenmemiz gereken günlerden geçiyoruz. Gezegene iyi gelmeyen, bize de iyi gelmiyor.

Bu süreçte bırakabileceğimiz “mevsimi geçmiş”  alışkanlıklarımız neler derseniz….

• Işıklı geceler

Geçtiğimiz günlerde Paris’te iklim aktivistleri, mağazaların gece açık bıraktıkları tabela ışıklarını tek tek söndürerek sadece gezegene değil, mahalle sakinlerine de bir iyilik yaptılar. Uyurken ışığa maruz kalmak, kalp hastalığı ve diyabet riskini arttırıyor. Hayatımızdaki fazla ışığın zararlarını ortaya koyan sayısız araştırma var. Gün doğumu ve batımında yayılan kırmızı ışık sirkadiyen ritmimizi ve uykularımızı düzenliyor. Bu ışığa benzeyen ateş, mum ışığı veya Himalaya tuzu lambalarından kış akşamlarında daha fazla faydalanabiliriz.Uyku düşmanlarından biri de, kullandığımız ekranlardan yayılan mavi ışık. Netflix CEO’su Reed Hashtings, en büyük rakiplerinin YouTube, Instagram ve uyku olduğunu söylemişti. Açık tutmakta zorlandığımız gözlerimizi dinleyip, telefonun ekranını kaydırmadan bolca dinlendiğimiz bir kış olsun.

• Yaz mevsiminde takılı kalmak

Yazın bittiğini kabullenemeyenlerden misiniz? Üzülmeyin, çünkü zaten yaz mevsiminde yaşıyoruz: günler hep aydınlık ve uzunmuş gibi geç uyuyup, erkenden uyanıyor, 365 gün yaz bolluğunda besleniyor, iklimlendirme teknolojisiyle bedenimizi şaşırtıyor, kışın ortasında bir tişörtle uyuyabiliyor, bir yandan karınca gibi çalışırken, bir yandan Ağustos böceği gibi sosyalleşmeye çalışıyoruz. Belki yaza olan hasretimiz, aynı tempoyu kışın devam ettirmeye çalışırken yorgun düşmemizdendir. Kış mevsiminde doğa uykudayken, elektronik aletlerimizi bile her gün şarj ediyorken, çalışmadıklarında ilk denediğimiz şey kapatıp açmak iken, biz insanların da buna ihtiyacı olduğunu unuttuk. Yazının devamındaki öneriler, aynı zamanda yaz mevsiminde takılı kalanları yavaşlatıp, mevsimle uyumlayacak türden.

• Standart uyku vakitleri

Birkaç sene önce İspanya’da bulunan kalıntılar, Neandertallerin sert kışları uykuda geçirerek hayatta kalmış olabileceklerini gösterdi. Soğuk ve karanlık kış sabahlarında gelen, yorganın altından çıkmama isteğinin kökeninde atalarımızın kış uykusuna yatması olabilir mi? Vücudumuzun uzun kış gecelerinde daha fazla dinlenmeye ihtiyacı olduğu aşikar. Ülkemizde kış saati uygulamasının sona ermesiyle bunu daha derinden hisseder olduk. Gün doğumu yerine hayatımızda norm olan alarmlar ile uyanmaya mecbur olduğumuz durumda, bu kış kendimize yapabileceğimiz en iyi yatırım daha erken uyumak. 

• Sıcak uyku ortamı

Daha kaliteli bir uyku için yenidoğan bebeklerin bile serin odada uyutulması ve tek sobalı evlerde kullanılan “ağır anneanne yorganlarının” yeniden revaçta olması tesadüf değil. Ağır yorganlar, vücudumuzdaki dokunma ve basıncı algılayan yapıları uyararak kortizolu azaltırken; melatonin, serotonin ve oksitosini arttırıyor. Ne varsa eskilerde var. Bu kış işe, yatak odasının ısısını birkaç derece düşürüp, ağır bir yorgan veya battaniye edinmekle başlayabilirsiniz.

• Mevsim dışı alışveriş listesi

Mevsiminde demek yerli, ekolojik ve sürdürülebilir demek. Hayvansal ürünler dahil, 4 mevsim boyunca tükettiğimiz ürünler toprağa yapılan müdahalelerle ve yüksek karbon ayak iziyle çevre dostu değil. Bu bilgiler etiketlerde yazmadığı için, bulunduğumuz yerde ve mevsimde yetişen ürünleri öğrenmemiz gerekiyor. Mevsimsel beslenmeyi seçtiğinizde, sadece kendiniz için değil, doğa için de önemli bir adım atmış oluyorsunuz