SpaceX’in çevre tahribatı: Her güzel şeyin bir bedeli mi var?

İnsanlığın hayatta kalmak için gezegenler arası hâle gelmesi gerektiğine inanan Elon Musk, 2002 yılında kurduğu uzay taşımacılığı şirketi SpaceX ile “gelecek nesillerin vatanı” olarak tanımladığı uzay konusunda pek çok çığır açıcı gelişmeye imza attı. Bu gelişmelerden en çok öne çıkanı, şüphesiz şirketin yeniden kullanılabilir Starship ve Falcon roketleri oldu. 

Ayrıntılar: Fırlatma sonrasında çöp olmadan yeniden kullanıma elverişli hâle gelerek fazladan roket üretimine ihtiyacı ortadan kaldıran roketler, uzay taşımacılığının çok daha az maliyetli ve ulaşılabilir olmasını hedefliyor. Bu durum, elbette başta NASA olmak üzere pek çok uzay kurumu ve uzay turizmi şirketinin çıkarlarına hizmet ediyor. Bu kurum ve şirketlerin SpaceX ile milyarlarca dolarlık anlaşmaları bulunuyor. 

• NASA, insanlığı 50 yıldan fazla bir süre sonra ilk kez yeniden Ay’a götürecek olan "Artemis" programında Starship roketleri kullanmayı planlıyor. 

Öte yandan: Teknoloji arenasının birçok alanında olduğu gibi SpaceX masalının da karanlık bir yüzü bulunuyor. The New York Times’ın yürüttüğü yeni bir araştırmaya göre şirket, fırlatma ve test uçuşlarını hayata geçirdiği "Starbase" tesisinde büyük bir çevre tahribatına sebep oluyor. ABD’nin Teksas eyaletine bağlı Boca Chica şehrinde bulunan tesis, çevresindeki doğal ve korunan alanları adeta tampon bölge olarak kullanıyor. 

Arka plan: Elon Musk, yeni bir tesis kurmak üzere gözünü Güney Teksas’a diktiğinde yetkililere SpaceX’in çevrede oldukça minimal bir ayak izi bırakacağı taahhüdünü vermişti. Ünlü iş insanı ayrıca tesisin etrafındaki bölgenin el değmeden bırakılacağına işaret etmişti. 10 yıl sonra ise ortaya çok daha farklı bir manzara çıktı. 

• Tesis, etrafındaki manzarayı çarpıcı bir biçimde değiştirmeye ve ABD hükümetinin korumakla yükümlü olduğu doğal yaşam alanlarını tehdit etmeye başladı. 

• Üstelik uzmanlar, bu tahribatın katlanarak büyümesini bekliyor. Zira Elon Musk, bugüne dek üretilmiş en büyük roket olan Starship’i yılda 1.000 kez fırlatmayı hedefliyor. 

Koruma alanları, tampon bölge olarak kullanılıyor

Vandenburg Uzay Kuvvetleri Üssü ve Kennedy Uzay Merkezi gibi fırlatma tesisleri, on binlerce dönümlük devasa ve güvenli araziler üzerine inşa ediliyor. Musk ise Starbase'i kuracağı alanı ararken farklı bir yaklaşım sergiledi. Şirket CEO’su, geleneksel yaklaşımların aksine Teksas’ta kamu arazilerinin ortasında, nispeten daha küçük bir arazi satın alma yoluna gitti. Musk, bu yaklaşımla civardaki eyalet parkları ve doğal yaşamı koruma alanlarının tampon görevi görmesini hedefliyordu. 

^Starbase

Geniş açı: Tesisin kurulduğu alanın bitişiğindeki Boca Chica köyünde yerleşim alanları bulunuyor ve çok sayıda insan, bölgedeki Boca Chica Eyalet Parkı’nı ziyaret ediyor. 

• Her bir fırlatmada bölgede ikamet eden kişilerin ve ziyaretçilerin bölgeden tahliye edilmesi gerekiyor. 

Dahası: Tesis, Kuzey Amerika’daki en önemli göçmen kuş habitatlarından birinin hemen yanında yer alıyor. Boca Chica plajı ise nesli tükenmekte olan bir deniz kaplumbağası türü olan Kemp’s ridley tarafından üreme alanı olarak kullanılıyor. 

• Bölge, Piping Plover isimli kuş türünün göç rotasına oldukça yakın bir konumda bulunuyor. ABD Balık ve Yaban Hayatı Koruma Servisi, Piping Plover türünü tehdit altındaki kuş türleri arasında listeliyor.

• Yayımlanan yakın tarihli bir rapor, SpaceX’in 6 Haziran’daki bir fırlatmasından önce bölgede 9 kuş yuvası tespit edildiğine, fakat fırlatma sonrası bu kuş yuvalarının tümünde eksik veya hasarlı yumurtalar görüldüğüne işaret ediyor. 

• Bölgedeki kuş türlerinin göç rotalarının da değiştiği tahmin ediliyor. 

SpaceX çalışanları, tesise uçan araçla ulaşıyor

SpaceX, tesis kurulmadan önce bölgede yaratacağı çevresel etkinin minimal olacağına söz vermişti. Ayrıca tesise yapılacak 50 milyon dolarlık yatırımın bölgedeki yüzlerce kişiye istihdam sağlayacağı belirtilmişti. SpaceX’in operasyonlarını denetleyen Federal Havacılık İdaresi’ne (FAA) sunulan belgelerde, üssün Falcon roketleri için fırlatma tesisi olarak kullanılacağına dikkat çekilmişti. 

Öte yandan: SpaceX operasyonlarına yapılan yatırım, beyan edilen miktarın aksine 3 milyar dolara kadar çıktı. Şirket, alanda bir roket üretim tesisi de inşa etti ve ikinci fırlatma rampasının inşasına başladı. Bu büyüme, Boca Chica’ya ulaşan iki şeritli yolda ciddi bir trafik tıkanıklığına neden oldu. 

• Şu anda SpaceX çalışanlarının bir kısmı, bölgedeki trafik nedeniyle tesise uçan araçlarla ulaşım sağlıyor. 

• ABD Balık ve Yaban Hayatı Koruma Servisi yetkilileri, SpaceX’e yazdıkları bir mektupta çalışanların kullandıkları uçan araçların bile kıyı kuşlarının habitatı için önemli bir tehdit oluşturduğunu söylüyor. 

• Falcon roketlerinden neredeyse 4 kat daha ağır olan Starship roketinin testlerinin başlaması da fırlatma operasyonlarındaki yoğunluğu ciddi şekilde artırıyor. 

• Yetkililer, başlangıçta FAA’in dahi SpaceX operasyonlarının bu ölçeğe ulaşmasını beklemediğine işaret ediyor. 

Bununla birlikte: ABD Millî Parklar Servisi yetkilileri, SpaceX’in vaatlerine zıt yönde hareket etmesi nedeniyle hayal kırıklığına uğradıklarını ifade ediyor. Kurumun The Times’a konuşan emekli yetkililerinden biri, SpaceX’in çevreye etkisini sınırlamak için yaptığı anlaşmalar ve taahhüt ettiği koşulları ihlal ettiğini söylüyor. 

SpaceX, büyük kurumların çıkarlarına hizmet ediyor

SpaceX, Starship roketinin ilk tam ölçekli testini 2023’ün Nisan ayında yapmıştı. Ancak yaşanan bir arıza ve roketin kendi kendini imha eden mekanizması, büyük bir patlamaya yol açtı. Patlama sırasında roketten ayrılan çelik levhalar, beton parçalar ve şarapneller binlerce metre yükseğe fırladı ve civardaki göçmen kuş habitatları, eyalet parkı ve plaja saçıldı. Fırlatma tesisinin 816 metre uzağında saçılan beton parçalarından biri bulundu. 

Bununla birlikte: Geçen yıl yaşanan Starship patlaması, çevrenin enkaz yağmuruna tutulduğu ilk olay olmadı. 

• SpaceX’in Starship roketleri ve prototipleri üzerinde yaptığı testler, 2019’dan bu yana en az 19 kez patlama, yangın ve sızıntı gibi büyük ölçekli sorunlara neden oldu. 

Perde arkası: SpaceX’in NASA ve ABD Savunma Bakanlığı gibi kurumlarla örtüşen çıkarları, tüm bu tahribatın gözardı edilmesine sebep oluyor. Bölgenin kültürel ve doğal alanlarını korumakla yükümlü olan ABD Balık ve Yaban Hayatı Koruma Servisi ve ABD Millî Parklar Servisi yetkilileri; FAA, NASA ve Savunma Bakanlığı gibi büyük kurumların Musk ile örtüşen çıkarlarıyla mücadele edemiyor. 

• ABD hükümeti, savunma araçları ve ticari uydularını uzaya fırlatırken büyük ölçüde SpaceX’in fırlatma araçlarından faydalanıyor. 

• ABD Savunma Bakanlığı ve NASA, ileride Starship ile uzaya yük taşımayı planlıyor. 

• NASA’nın ise Ay görevinde Starship’i kullanmak üzere SpaceX ile yaptığı 2,9 milyar dolarlık bir anlaşması bulunuyor. 

Öte yandan: Uzay ve hava taşımacılığını güvenli hâle getirmekle yükümlü olan FAA, çevreyi korumanın birincil önceliği olmadığını söylüyor. Fırlatma lisanslarını denetleyen üst düzey FAA yetkilisi Kevin Coleman, konuyla ilgili açıklamasında şu ifadeleri kullanıyor: 

“Eyalet parklarına veya ulusal arazilere enkaz saçmak, tavsiye ettiğimiz bir şey değil. Fakat sonuçta kimse yaralanmadı, kimse zarar görmedi.” 

Coleman ayrıca, SpaceX’in bölgede gerçekten önemli bir operasyon yürüttüğünün ve bu çalışmaların FAA’in sivil uzay programı için kritik olduğunun da altını çiziyor. 

Cevap hakkı: SpaceX, çevre üzerindeki etkisi üzerine daha önce kendisine yöneltilen soruları yanıtsız bıraktı. Fakat SpaceX danışmanlarından Gary Henry, şirketin çevre üzerindeki etkisine ilişkin kaygıların farkında olduğuna ve bu endişeleri gidermeye kararlı olduklarına işaret etti.