Süpürgesi Yoncadan #4

Bu haftanın kadına dokunan bülten yazısında, müzik emekçiliğini görünür bir yere taşımak, Türkiye’de müzik endüstrisi çalışanlarının sorunlarını somut bir yerden görünür kılmaya kolları sıvamış bir kadından ve projeden, Merve Eryürük & Müzik Platformu’ndan, bahsetmek istiyorum.

Ben, platformdan Turna’nın formu doldurmasıyla haberdar oldum. Malumunuz, Mevzu arkadaşım da bir müzik endüstrisi çalışanı ve o da her organizasyon sürecine dair bir deneyimden geçiyor. Kendi adıma, müzisyen ya da endüstri çalışanı olmasam da "Müzik Platformu", bir müzik meraklısı olarak benim de ilgimi çekti. Sosyal medyadan takip edebildiğim kadar haberdar olmaya, gelişmeleri takip etmeye çalışıyorum.

Merve Eryürük’ten başlayayım. Kendisi pandemiden evvel uzun süre müzik endüstrisinde, telif hakları ile ilgili çalışıyormuş. Telif, oldukça geniş alanlara göz atma fırsatı sağlayan “hak”- “hukuk” işine de dokunan bir alan olduğundan, Merve Eryürük’ün gözlemi ve ilgisi bu çemberin yakınında duran çok önemli bir nokta üzerine olmuş. Türkiye’deki müzik endüstrisinin sorunları malum; müzisyenlerin ve müzik emekçilerinin sıkıntısı malum, pandemi durumu körüklemiş, yıllardır atılan adımların sonuçsuzluğu malum, derken Eryürük, elde bir veri / bir envanter olmadan ülke genelinde endüstrinin ve sorunlarının kurumlar önünde somutlaşmayacağına inanarak bu yola koyulmuş. Ne kadar da iyi yapmış!

Nasıl somutlaşacak? Müzik Platformu’nun bir internet sitesi var. Öncelikle ben de Eryürük’ün her fırsatta açıkladığı bilgileri burada kısacık tekrarla vurgulamaya çalışarak, sizleri bu sayfaya yönlendireyim.

Platformun sayfası oldukça sade, anlaşılır ve amacına hizmet edecek şekilde hazırlanmış. Siteye girer girmez, müzik endüstrisinde çalışan, hayatını buradan kazananların (rodisinden sesçisine, stüdyo çalışanından enstrüman yapımcısına kadar) doldurması beklenen bir form sizi karşılıyor. Bu form; Türkiye’nin neresinde, müzik endüstrisinin hangi basamağında, hangi koşullarda (sigortalı mı sigortasız mı örneğin) çalıştığınızı anlamayı, kayıt altına almayı hedefliyor. Sahne emekçilerinin sosyal güvencesiz yaşamı yıllardır canlı müzik yapan arkadaşlarımdan benim de yakından şahit olduğum, zorluklarını gözlemlediğim ciddi bir sorun. Bu envanter, sitedeki bu form ile güvence sorununun çözümüne hizmet edecek örneğin. Ya da diğer önemli sorunları düşünelim. Yurtdışında konser vermek, başka sebeplerle dünyaya açılmak isteyen ve tek geçim kanalı müzik olan bağımsız müzisyenlerin/onların ekiplerinin - müzik emekçilerinin vize sorunlarında; borçsuz yaşamanın neredeyse imkânsız olduğu, bankaya düşmeyen yolun şans olduğu ülke koşullarında kurumsal iletişimlerde “mesleki yeterlilik belgesi” sunulabilirse, yani müzik emekçileri diğer meslek kolları gibi kendilerini “tanıtabilirlerse” buralardaki sorunların çözümü de çok daha kolay olacak. Yineleyerek, bu form sağlayacağı envanter açısından birçok soruna çözüm sağlanabilmesi, sanat ve müzik emekçilerinin tanınması için önemli bir veri sağlayacak.  

Yanı sıra, projenin resmiyetini merak edenlerimize, Müzik Platformu, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na ilaveten müziğe - sanata dair çalışmalar yürütmekte olan önemli topluluk ve kuruluşların (Mesam, Müyap, Müya-Bir, Anadolu Müzik Kültürleri Derneği, Müzik-Sen, MÜYORBİR, TOBB, Kreksa Kültür, MÜZSAN, USSAF, MİDER ve Non Verba Media) desteğini de alarak ilerliyor.

Merve Eryürük, ilgimi çeken, müzisyene söz / soru hakkını iade niyetine de işaret ettiğini düşündüğüm canlı yayın isimleriyle İnstagram yayınlarında projeyi yalın bir dille anlatıyor. Kısaca, “… Soruyor, Merve Eryürük Cevaplıyor”. Bu yayınlarda da formun önemine işaret ederken, bilgilerini vermekte çekincesi olacak müzik emekçilerine gizlilik esasını hatırlatıp altını çiziyor. “Bilgileriniz hiçbir kurumla paylaşılamaz!” Forma girilen bilgilerin sorumluluğuna dair kanuni açıklamalarda da bulunuyor. Bilgilenmek ve etrafımızla paylaşmak için bile bu yayınları, platformu takip etmek çok önemli diye düşünüyorum.

Projenin Instagram sayfası, veri sağlandıkça anonim rakamları aralıklarla paylaşıyor. Sektördeki iş kollarına, kadın/erkek çalışanı oranına, kaç kişinin sigortalı ya da sigortasız olduğuna, diyelim sigortası var ama başka yerden sağlamak ya da başka mesleklere kaymak zorunda kalmış sektör çalışanlarının sayılarına dair fikir sahibi olmamızı sağlıyor. Sektörü yakından tanıyan biri olarak da müzisyenlerin / müzik emekçilerinin, sanatın biz izleyicisi ya da dinleyicisine ulaşmasını sağlayanların bu kadar görünmez olmasını bir türlü hazmedemediğini, dinlediğim kadarıyla her görüşmede vurguluyor Eryürük. Zaten bu kadar anlayan bir yerden baktığını projenin hedeflerinden de hissedebiliyoruz. Hem, haklı değil mi?

Ben de projeye verebilmiş olacaksam, naçizane, bu yazıyla destek vermiş olmayı umuyorum. Merve Eryürük, kadın bir girişimci olarak binlerce emekçinin ve sorunlarının somut biçimde tanınması için elini taşın altına atıyor. Sağ olsun var olsun. Bu proje işe yarar, güzel yol alırsa kendisine borcumuz dinleyici olarak da büyük… Neden derseniz, uzun yıllar hem yüksek lisans tez alan çalışmamda gözlemlediklerim hem de yakın arkadaşlarımı, İstanbul’da yaşadığımız vakitlerde eşimi canlı müzik mekanlarında çok sık dinlemeye gittiğimde deneyimlediklerimle; mutfağından sahne önüne herkesin risk alarak mesleğini yaparken biz dinleyicilerin buna pek aymadığını söylemem gerek. Barda ya da bir canlı müzik mahallinde sahne almak, sahne var etmek yalnızca müzisyen özelinde değil tüm teknik ekipten servis çalışanına kapsayıcılığı olan, zaman zaman tehlikesi kazası olan, zaman zaman boş mekâna çalışmayı gerektiren kaygan bir zemin. Sahne kazaları dediğimiz bir şey var örneğin… Liste uzar gider… İş yapmamış bir geceden de sağlığa gelecek olası zevalin arından da evine dönen müzik emekçisinin kendini biraz güvende hissedebilmesi için sosyal güvence şart… Bu yalnızca şu an akla gelen bir örnek tek bir yan… Konserler, festivaller, müzik emekçilerinin var ettiği performansların organizasyonu ve yürütülmesi, çok katmanlı, çok basamaklı bir iş çevresi. Sorunu da tek bir cephede, az buz olmuyor. O yüzden bu proje ve rakamlarla ikna olacak kurumlara karşı eli güçlendirmek çok önemli.

Sizin de etrafınızda varsa; müzisyen, enstrüman yapımcısı, DJ, aranjör, söz yazarı, teknisyen, menajer, prodüksiyondan geçimini sağlayan, stüdyo çalışanı, organizasyon kısmında çalıştığını bildiğiniz (hep platformun sitesinden kopya bunlar) ve bu projeden haberdar olmamış, bu formu doldurmamışlarsa haberdar etmenizde büyük fayda var.

Pandeminin bize öğrettiklerine, hatırlattıklarına bu projenin ruhunu da ekleyelim mi? Ne dersiniz?