Trump, İran’a karşı savaşında niçin başarılı olamıyor?

Konu başlığına dair ayrıntılara başlamadan önce ABD-İran çatışması hakkında son gelişmelere ilişkin bir çerçeve çizmek gerekecek. 

8 Mayıs 2026 tarihinde ABD ordusu, Keşm Limanı ve Bender Abbas civarında bulunan Bahman İskelesi'ni ve bir petrol tankerini hedef aldı. Saldırı sırasında İran hava savunma sistemleri devreye girdi. İran, ABD'nin ateşkesi ihlal ettiğini savunurken Amerikalı yetkililer, bu saldırıların ateşkesin tamamen bittiği anlamına gelmediğini öne sürdü.

Savaş tek meydanda değil, başka alanlarda da yürütülür

Savaş sadece meydanlardaki çatışmalardan ibaret değildir; başka alanlarda ve şekillerde de yürütülen bir faaliyettir. Daha önemlisi savaş sonrası verilen mücadele, savaşın kendisinden çok daha zahmetli ve külfetlidir. 

Amerikalı millî güvenlik uzmanı Antony Cordesman, İran-Amerika savaşında gizli yapılanların aleni olanlardan fazla olduğu yönünde bir tespitte bulunuyor. Mesela İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ABD Başkanı Donald Trump’ı nasıl etkileyip ikna ettiğinin perde arkası iyi bilinmediği gibi, Amerika adına İsrail’in aldığı savaş kararına Trump’ın neden hâlâ bağlı kaldığı hususu açıklık kazanmamıştır.

• Bu durumda ABD-İsrail ile İran arasındaki ölümcül mücadelenin adı “gölgeler savaşı” diye tanımlanabilir. Bu gölgelerin gürültü patırtısı, tarafların birbirlerine attıkları top ve füze seslerini bastıracak kadar gümbürtülüdür. 

Burada spekülatif kazanç-zarar hesabına dayalı jeo-ekonomik mücadelenin dünyanın geri kalanındaki yansıması, acı çığlıklar eşliğinde enerji fiyatlarının artışları, Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, petrol ve doğalgaz tankerlerinin seyrüseferden engellenmesi şeklinde tezahür ediyor. Beter olanı da şudur: Küresel kural-kaide kalmamıştır; Birleşmiş Milletler rolünü oynayamamaktadır.

İran "Örümcek Ağı" adıyla Körfez'deki sahillere saldığı binlerce hücumbot için “Kızıl Eşek Arıları” demektedir. İşte bu hücumbotlar Amerikan gemilerinden bazılarını vurdular, birkaç İHA-SİHA hava aracını düşürüp videoda gösterdiler. 

Trump’ın eski dostu, şimdiki baş düşmanı medya yıldızı Tucker Carlson çevresine topladığı Evangelist, Katolik ve MAGA (Amerika’yı Yeniden Büyüt) hareketi fanatiklerinden bazılarını harekete geçirerek hem Başkan hem de Netanyahu aleyhinde geniş çaplı bir kampanya başlattı; İran’a yönelik saldırının durdurulmasını istedi. Bu arada eski koyu muhafazakar kesimden bir bölük dini bütün Hıristiyan şahsiyet, Trump’ın Papa’ya sözlü saldırısını da vesile ederek İslam düşmanlığına son verilmesi yolunda çağrılar yapmaktalar.

The New York Times, 13 Nisan 2026 tarihli başyazısında (Yazı Kurulu'nun ortak görüşü) üç cümlede özetlenebilecek isabetli bir değerlendirme yapmıştı: 

“Trump başkanlığında İran’a karşı yürütülen askerî operasyon, ABD’nin konumunu güçlendirmek yerine ekonomik-askerî-diplomatik ve ahlaki düzlemde zayıflatmıştır. Çünkü ortada iyi hesaplanmış bir savaş planı yoktu, onun yerine aceleci bir itkiyle başlatılmış operasyon vardı. Saha gerçekliği gösterdi ki Trump'ın planlaması berbattı ve aşırı özgüvenin/ego şişkinliğinin bir sonucuydu.” 

Dünya ölçeğinde İsrail ve Amerika’ya karşı alınan siyasi-askerî-ekonomik tutumu da dikkate alırsak Trump’ın savaşı başlatmaya dair verdiği karardan 24 saat sonra niçin vazgeçtiğini anlamak daha da kolaylaşabiliyor. Bu minval üzere Pakistan, İran-ABD görüşmelerinin önümüzdeki hafta tekrar başlayacağını ve aralarındaki sorunların %85’nin de hâl yoluna girdiğini açıkladı.

National Interest dergisinin dikkat çeken makalesi

İki ayda bir yayımlanan ABD merkezli National Interest dergisi uluslararası alanda askerî, siyasi, jeopolitik gibi konularda değerlendirmeleriyle bilinmektedir. 30 Nisan 2026 tarihinde bu dergide çıkan “Why US Military Pressure on Iran Isn’t Working” (Amerika’nın İran’a Askerî Baskısı Niçin Başarılı Olmadı?) başlıklı makalesinde Alexander Langlois uluslararası ilişkiler alanında bilhassa Doğu Akdeniz ve Batı Asya bölgelerindeki gelişmeleri ele almaktadır. Langlois, ABD’deki birkaç düşünce kuruluşu ve vakıf ile de bağlantılıdır. 

Alexander Langlois, bahsi geçen analizinde şöyle diyor:

“İran ile görüşmek üzere 25 Nisan’da Pakistan’a gitmesi gereken heyetin ziyaretin Trump tarafından iptal edilmesi, iki ülke arasındaki müzakerelerin başarısızlığın işaretiydi. Zira yaklaşık dokuz hafta süren savaş, İran İslam Cumhuriyeti’nin katı tutumunu değiştirememiştir. İki taraf arasında yeniden çatışma riski olduğu gibi, sivillere verilen zarar ziyana ilaveten ekonomik açıdan yıkıma götüren bir gelişmenin de yolu açılmıştır. Öyle ki gelecekte taraflar arasında yapılabilecek görüşmelerin olumsuz etkilenebileceğine dair söylentiler giderek yaygınlaşmaktadır. Günün sonunda müzakereler nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın Washington, İran ile askerî bir mücadeleye girmemelidir.”

Amerikan yönetiminin yeniden inşa ve dış politika meselelerine bağlı olarak bölge ülkeleriyle ilişkileri hususundaki isabetli belirlemeleriyle tanınan Langlois, yazının devamında şu noktalara değinmektedir:

“Her iki taraf da savaşın olumsuz etkilerinin idraki içindeler. Washington, enerji sektöründeki sıkıntıların ülke içinde enflasyona yol açacağının farkındadır. Trump yönetimi seçmenleri nezdinde olumsuz tepkilerle karşı karşıyadır. Üstelik Kasım ayındaki ara seçimlerde sandığa yansıyacak sonuç da olumsuz olabilir.

Tahran penceresinden bakıldığında ise savaş, bir varoluş meselesi hâline gelmiştir. Bu yüzden de ne yapıp edip yeniden çatışma olmasını önleyebilecek mülayim ve makbul şartlar öne sürmeye bakacaktır. Aksi takdirde ülke güvenliği ve ekonomik çıkarları giderek kötüleşmektedir. 

Varoluş derdine düşmüş İran’ın makul şartlarla ABD ile masaya oturması ise mücadelenin Trump için sancılı ve sıkıcı bir süreç anlamına gelecektir. Zira kendisi İran’a yönelik kapsamlı bombalama operasyonundan söz ederken bu ülkenin medeniyetini imha etme konusunda büyük laflar da etmişti.

İster kapsamlı havadan bombalama isterse kara operasyonları yoluyla savaşı sürdürme yolundaki tehditleri dünya kamuoyunda daha fazla insan hakları ihlali anlamına gelmektedir. Esasen İslamabad’daki görüşmelerin çökmesinin ardından Trump, bu kez İran limanlarını kuşatma kararı aldı. Bu karar bile, herhangi bir kara operasyonunun başlatılmasıyla birlikte Amerikalı askerlerin daha büyük tehlikelere maruz kalacağının dolaylı bir itirafı gibidir. Esasen limanları kuşatmanın ne kadar etkili olacağı ve İran ihracatını ne ölçüde etkileyeceği de tartışmalıdır.”

Beterin de beteri var

Analist Alexander Langlois, süreçte beterin beterinin ne olabileceğine dair öngörülerde de bulunuyor:

“En kötüsü de devam etmekte olan bu savaşın zamanla İran toplumunu hedef alması kaçınılmaz gibidir. Bu ise İran İslam Cumhuriyeti’ne halk nezdinde meşruluk ve haklılık kazandıracaktır. Buradan hareketle İran ordusu, sonu belli olmayan uzun erimli yıpratma savaşı stratejisi izleme sürecinde halkını savaşın ağır yükünün altına sokacaktır. Buna bağlı olarak da ABD, İran’ın enerji altyapısını tarumar etmekten geri durmayacaktır ki bunun yoksul kitlelere külfeti büyük olacaktır. 

Aslında Trump bile Kasım ayındaki seçimlerden önce savaşı inatla sürdürmenin faydalı olamayacağının ve kendisini destekleyenlerin oranındaki düşüşün farkına vardığı için ateşkesin müddetini 21 Nisan’dan itibaren süresiz uzatma kararı almıştır. Ne var ki kuşatma edimi bile savaşın bir yöntemidir. Evet, İran’ı inciten ve acıtan bir yöntemdir.

Amerika’da sertlik yanlısı olanlara bakılırsa karşılıklı meydan okumada kazanan ABD olacaktır. Halbuki gerçek çok daha karmaşık ve çetrefillidir. Çünkü her iki taraf ve uluslararası camia şimdilik dondurulmuş mücadelenin olumsuz iktisadi sonuçlarından etkilenmektedir. Bu arada kimileri İran’ın azminin kırılacağını bekleyedursunlar, savaşın başından itibaren İran lojistik geçiş kanalları (Hürmüz gibi) üzerindeki kontrolünü artırmıştır. Onun Hürmüz Boğazı gibi deniz ulaşım kanallarını tümüyle kapatma tehdidi bile piyasaları altüst etmektedir.

Trump savaşa girerken olumsuz neticeler beklemiyordu ama gerçek onu yanılttı. Şimdi de baskı yapmak suretiyle İran’ın teslim olmasını (Hürmüz Boğazı hususundaki şartlarından vazgeçmesini) istiyor. Üstelik de diğer ülkelerden de kendisinin neden olduğu belaları giderme hususunda ABD’ye destek olmalarını bekliyor ki bunlar hatalı beklenti ve varsayımlardır.

ABD dehşet ve korku salmak yoluyla başka devletlerin bu meseleye el atıp çözmelerini yahut sırf bu sorunu halletmek üzere bir pakt/ittifak kurulmasını öneriyor ki, hepsi nafiledir. Washington bu zihniyetiyle başarı elde edemez. Yaklaşım mantığını değiştirmediği müddetçe İslamabad’da gerçekleşebilecek diğer müzakereler de aynı akıbete uğrayacak; kendi nüfuzunun arttığını gören Tahran masaya daha güçlü oturmuş olacaktır.

Umman Dışişleri Bakanı Bedir Busaidi savaş başlamadan çok önce İran’ın nükleer silahları hususunda taviz vermeye hazır olduğunu söylemişti zaten. O halde yoldaki engeller kaldırılmadıkça ve katı düşünceler/tutumlar değişmedikçe ABD’nin Ortadoğu’da yeni bir bataklığa düşmesi mukadderdir. O halde bedeli ne olursa olsun ABD, bu bataklığa yaklaşmaktan kaçınmalıdır.”

'Erken zafer' duyurusunun riskleri

Katar’ın başkenti Doha merkezli Küresel İlişkiler İçin Ortadoğu Meclisi (the Middle East Council on Global Affairs) isimli kuruluşun direktörü Dr. Halid El Cabir (Khalid Al-Jaber) 3 Mayıs 2026 tarihli değerlendirmesinde, İran’a karşı erken zafer kazanıldığını düşünmenin gizli risklerinin neler olabileceğine değindi:

“Sürmekte olan savaşta İran rejimi ayakta kalabilirse yeniden inşa ve tekrar silahlanma yoluna gidecektir. Bunun bedelini ise Arap komşuları ödeyecekler. Taraf olmamakla birlikte bu ülkeler savaşın ağır sonuçlarına katlanmak zorunda kaldılar/kalacaklar.

Irak’taki 2003 yılı savaşı gösterdi ki askerî zafer tehlikenin sonu anlamına gelmiyor. Üstelik İran rejimi Saddam/Baas dönemindeki Irak’tan daha güçlü ve dayanıklı çıktı. Devrim Muhafızları ordusu Irak’taki Cumhuriyet Muhafızları’ndan daha tehlikelidir. Üstelik bu orduya bağlı başka milis ve askerî birimler de bulunuyor. Ayrıca bölgede Hizbullah (Lübnan), Husi (Yemen), Haşdi Şabi (Irak) gibi uzantıları da hâlâ aktifler.

İki ay süreyle İran’a karşı düzenlenen yoğun hava operasyonlarına rağmen bu ülkenin Körfez’deki Arap ülkelerine saldırılarına engel olunamadı. Bombalamanın İran’ın belini büküp bölge çapında tehdit kaynağı olmaktan çıkaracağına ilişkin varsayım zaten son derece saçmaydı. 

Ola ki böyle bir varsayım gerçekleştiğinde ve İran devleti büyük oranda çöktüğünde, onun çevresine yayacağı kaosu nasıl önlenecekti? Unutulmasın ki Irak’ın çöküşünün bölgeye olumsuz yansımaları tam 12 yıl sürmüştü.” 

ABD eski Dışişleri Bakanı Henry Kissinger, ‘A World Restored: The Politics of Conservatism in a Revolutionary Age’ isimli kitabında önemli bir not düşmüştü: 'Savaşın gerçek amacı düşmanları bir defalığına ve ebediyen yenmek değil, barışı ikame edip güçlendirmektir.'"

Bombalanan Körfez ülkelerinin yeni vizyonu

Bu konuda iki önemli noktaya değinmeliyim: İran, ABD ve İsrail’e karşı yürütülecek savaşın esas cephesinin Körfez’deki Arap ülkelerinin denetimindeki askerî-ekonomik-sivil tesisler olduğunu belirleyip buralara yoğunlaştı. 

• İran devlet medyasınca servis edilen yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini inceleyen Washington Post gazetesinde yer alan değerlendirme şöyle: “İran saldırıları sonucunda Körfez’deki Arap ülkelerinde bulunan Amerikanı hangarlar, radar sistemleri, yakıt depoları, hava savunma unsurları, iletişim altyapıları ve askeri kışlalar ciddi zarar gördü. Analizlerde, bazı tesislerin tamamen devre dışı kaldığı ifade edildi.” (6 Mayıs 2026)

Son haftalarda Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Suudi Arabistan ve bilhassa Umman Sultanlığı'ndaki kritik noktalara yönelik saldırılar, “İran tarafından değil, bizzat İsrail devleti ve istihbarat teşkilatı olmak üzere her ikisiyle eşgüdüm içinde faaliyet gösteren Amerikan istihbarat birimlerinin marifetidir.” 

Bu tarz görüşler ciddi Arap kaynaklarında yayımlanmaktadır. Maksat ise Arap ülkelerini birbirine düşürmek (nitekim BAE, petrol ihracatçısı ülkeleri teşkilatı OPEC üyeliğinden ayrıldı) ve kendileriyle birlikte İran’a karşı aktif cephede yer almalarını sağlamaktır. 

Hâliyle Körfez ülkeleri hem İran hem de Amerika ile ilişkilerini yeniden gözden geçirmekteler; kendi aralarındaki ilişkiler de buna dahildir. Yeni vizyonlarında iki güçlü orduya sahip olan Türkiye ve Pakistan ile yakınlaşma var. İlaveten Çin ile Rusya’nın ucu açık ilişkilerinden faydalanarak Körfez İşbirliği Konseyi’nin askerî-güvenlik sistemini güçlendirme tasavvuru ön plana çıkmaktadır. 

'Yeni Ortaçağcılık'

Öte yandan Askerî İstihbarat Dairesi eski başkanı Gürsel Tokmakoğlu, “Savaşların ve istikrarsızlıkların gölgesinde dönüşen yeni-ortaçağ dünyası” başlıklı analizini “Yeni-Ortaçağ sadece bir teşhis değil, aynı zamanda karşı karşıya olduğumuz büyük bir uyarıdır!” ibaresiyle bitiriyor.

Olgular, gerek ABD gerekse İsrail’in hesapsız kitapsız bir savaşı veya çatışmayı sonuna kadar götürmek gibi stratejik bir hataya düştüklerini göstermektedir ki, son zamanlarda buna neofeodalizm (Yeni Ortaçağcılık) adı veriliyor.

Kendi payıma ise bu neofeodalizm ve yeni usul savaşlar hususunda felsefi, jeopolitik ve askerî bağlamda bir değerlenme yapmanın zamanının geldiğini ve hatta geçmekte olduğunu düşünüyorum.