Trump’ın gümrük vergileri teknoloji dünyasını nasıl etkileyecek?

ABD Başkanı Donald Trump, geçen hafta ABD’nin ürün ithal ettiği tüm ülkelere ek gümrük vergisi uygulamaya başlayacağını açıkladı. Çin, Hindistan, Vietnam ve Güney Kore gibi önemli ticaret ortaklarını da içeren liste, %10-54 arasında değişen vergi oranları öngörüyordu. Özellikle Çin’e uygulanan tarife, karşılıklı misillemeler sonucunda %125’e kadar çıktı. Müzakere girişimlerinde bulunan ve ABD’ye karşı misilleme yapmayan 75’ten fazla ülke için getirilen ek gümrük vergileri ise 90 gün süreyle ertelendi. 

Geniş açı: Ertelemelere rağmen ek vergiler, borsalarda deprem etkisi yarattı. Pek çok analist, Beyaz Saray'ın küresel ticarette birkaç on yıldır görülen en büyük değişimlerden birini başlattığına işaret etti. Bu kritik hamle, özellikle Apple, Microsoft, Meta, Amazon ve Google gibi teknoloji devlerinin hisselerinde devasa çakılmalara yol açtı. 29 Mart-8 Nisan tarihleri arasındaki 10 günlük süreçte Apple’ın piyasa değeri tam 540 milyar dolar eridi. 

NVIDIA’da bu kayıp 300 milyar dolar seviyesindeyken Microsoft ve Meta 160 milyar dolar, Amazon 190 milyar dolar, Tesla 97 milyar dolar, Google’ın çatı şirketi Alphabet ise 90 milyar dolar kaybetti. 

Perspektif: Bu teknoloji devlerinin büyük bir çoğunluğu, ürünlerini ucuz işgücü ve bileşenlere erişebildiği Çin, Vietnam ve Hindistan gibi ülkelerde üreterek ABD’ye getirdiği ve daha sonra dünyaya dağıttığı için gümrük vergilerinin özellikle son tüketici tarafında önemli etkileri olacağı tahmin edildi. Analistler, Trump’ın ek vergilerinin teknoloji dünyasında özellikle üç önemli gelişmeyi tetikleyebileceğine dikkat çekti. 

1. Tüketici elektroniği ürünlerinde fiyat artışı olacak 

Büyük teknoloji şirketlerinin birçoğu, işgücü ve temel teknoloji bileşenlerine ucuz maliyetlerle erişebildiği için ürünlerini Çin, Vietnam, Tayvan ve Hindistan gibi ülkelerde üretiyor. Daha sonra bu ürünler, ABD’ye getiriliyor ve dünyaya dağıtılıyor. Örneğin Apple, gelirinin yarısına yakınını Çin ve Hindistan’da üretilen iPhone’ların satışlarından elde ediyor. 

Analistlere göre Trump’ın yeni ek vergileri, bu şirketlere önemli bir maliyet olarak geri dönecek. Büyük teknoloji şirketleri ise bu maliyeti fiyat zammı olarak tüketiciye yansıtmak durumunda kalacak. Bu nedenle akıllı telefon, dizüstü bilgisayar, oyun konsolu ve hatta elektrikli otomobil gibi birçok ürünün fiyatında önemli artışlar yaşanacak. Rosenblatt analistlerinin tahminlerine göre Trump’ın getirdiği ek vergiler, iPhone’ların ABD’de %43’e varan oranlarda zamlanmasına neden olacak. 

Ek olarak: Tarifeler, özellikle yapay zekanın yükselişiyle birlikte sayıları artan veri merkezlerinin maliyetlerinde de ciddi bir artışa yol açacak. İthal edilen alüminyum, çelik ve elektronik bileşenlere uygulanan ek vergiler, Amazon, Microsoft ve Google gibi şirketlerin veri merkezi donanımlarının maliyetlerini artıracak. Bu artış, çok büyük olasılıkla bulut hizmetlerinin fiyatlarına zam olarak yansıyacak. 

2. Üretim tesisleri yeniden konumlandırılacak

Teknoloji devleri, maliyetleri düşürmek ve gümrük vergilerinden minimum oranda etkilenmek için yeni stratejiler geliştirmek zorunda kalacak. Bu kapsamda üretim tesislerinin önemli bir bölümü, vergilerden muaf tutulmak için ABD'ye taşınacak. Benzer şekilde üretim, Çin gibi yüksek vergi oranlarına tâbi ülkeler yerine daha az vergi yükü bulunan ülkelere transfer edilecek. 

Örneğin: Apple tedarikçilerinden Luxshare, vergi yükünden kurtulmak için üretimi ABD’ye kaydırmayı planladığını açıkladı. Şirket, geçişin 1,5 yıl sürebileceğini ve mevcut üretim planlarını aksatabileceğini de vurguladı. 

3. Tedarik zincirinde aksamalar yaşanacak

Teknoloji şirketleri, üretim süreçleri ve tedarik zincirlerini yeniden değerlendirmek zorunda kalacağı için yeni gümrük vergileri, birçok ürünün lansmanında ve piyasaya sürülme takvimlerinde aksamalara yol açacak. Üretim tesislerini taşımak zaman alıcı ve maliyetli bir süreç olacağı için kısa vadede üretim ve ürün lansmanlarında gecikmeler yaşanacak. 

Örneğin: Oyun konsollarını Vietnam’da üreten Nintendo, %46’lık ek verginin maliyetlerini nasıl etkileyeceğini değerlendirebilmek için kısa bir süre önce tanıttığı Switch 2’nin ön sipariş sürecini durdurma kararı aldı. 5 Haziran’da piyasaya sürülecek ürünün çıkış tarihinde de aksamalar yaşanması bekleniyor. 

Teknoloji liderleri, Trump'a mesafe koyabilir

Diğer yandan Kasım ayındaki başkanlık seçimlerinde ikinci kez ABD Başkanı seçilen Donald Trump, geçen yılki seçim kampanyasını Elon Musk, Tim Cook ve Mark Zuckerberg gibi teknoloji liderleriyle dirsek temasında yürüttü. Seçim öncesinde aleni biçimde desteğini göstermeyen bazı liderler, seçimin ardından siyasi tutumunda çok net bir dönüşüm yaşadı. 

Fakat bazı analistlere göre Trump’ın teknoloji devlerinin çıkarlarıyla örtüşmeyen politikaları, bu liderlerle mesafelenmesine de yol açabilir. Özellikle Trump’ın Musk ile sıkı tuttuğu ilişkisi, politikaları Musk’ın elektrikli otomobil şirketi Tesla’nın çıkarlarına büyük oranda ters düştüğü için kilit bir dönemece girebilir. 

• Bu hafta The Washington Post, Elon Musk’ın Donald Trump ile birebir yaptığı bir görüşmede ABD Başkanı’na gümrük vergilerini geri çekmesi için çağrıda bulunduğunu bildirdi. Musk’ın çağrısı başarısızlıkla sonuçlansa da söz konusu görüşme, Trump ve Musk arasında bugüne kadar görülen en büyük anlaşmazlık olarak kayıtlara geçti. 

TikTok kozu: Aynı zamanda ABD ile Çin arasında devam eden misilleme zincirinde TikTok’un da önemli bir koz hâline gelebileceği tahmin edildi. Trump, geçen yıl eski ABD Başkanı Joe Biden tarafından imzalanan bir yasa kapsamında operasyonlarını merkezi Çin’de olmayan bir şirkete satmadığı takdirde ABD’de yasaklanma riskiyle karşı karşıya olan TikTok’u yılın başından bu yana iki kez kurtarma girişiminde bulundu. 

• Trump, bir satış anlaşmasının imzalanabilmesi için çatı şirket ByteDance’e iki kez 75 gün ek süre tanıdı. Fakat ByteDance, misilleme sürecinde anlaşmanın Çin yasalarına uygun olması gerektiğini öne sürerek TikTok’un bu süreçte bir pazarlık aracı olarak kullanılabileceğinin ilk sinyallerini verdi. 

Perspektif: Trump’ın ek gümrük vergileri, teknoloji dünyasında şimdiden taşları yerinden oynattı. Hem ekonomik hem de politik bir kırılma anı olarak görülen bu hamle, üretimin yeniden konumlandırılmasından fiyat artışlarına ve dev şirketlerin borsa performansına kadar oldukça geniş bir yelpazede etki yaratacak. Bu gelişmelerin ne kadar kalıcı olacağı henüz belirsizliğini korusa da teknoloji devlerinin yeni ticari dinamiklere nasıl uyum sağlayacağı, sektörün geleceğini belirlemede önemli bir rol oynayacak.