Türkiye, internet özgürlüğünde sınıfta kaldı: Avrupa’da sonuncu, dünyada 56’ncı

Freedom House, her yıl düzenli olarak yayımladığı ve ülkelerin internet özgürlüklerini çeşitli parametrelere göre sınıflandırdığı “İnternet Özgürlüğü Raporu”nun 2024 yılı sonuçlarını paylaştı. 72 ülkenin analiz edildiği raporda, sosyal medya paylaşımları gerekçesiyle verilen hapis cezaları, erişim engelleri, içerik kaldırma kararları ve dezenformasyonun yayılması nedeniyle Türkiye’de internet özgürlüğünün zarar gördüğü belirtildi. 

“AK Parti, sansür ve gözetimi artıran ve çevrimiçi söylemi suç haline getiren çeşitli yasaları yürürlüğe koydu” denilen raporda, çevrimiçi trol ağlarının hükümet yanlısı dezenformasyon yaymaya devam ettiği; gazetecilerin, aktivistlerin ve sosyal medya kullanıcılarının da paylaşımları nedeniyle hukuki suçlamalara maruz kaldıkları vurgulandı. 

Türkiye, dünya ortalamasının altında 

100 puan üzerinden yapılan değerlendirme; erişimin önündeki engeller, içerikle ilgili sınırlamalar ve kullanıcılara yönelik hak ihlalleri olmak üzere 3 temel başlıkta ele alındı. 

Geçen yıl 30 puan alan Türkiye, bu yıl 31 puan alarak, “özgür olmayan ülkeler” kategorisinde yer alırken; 33 puan olan dünya ortalamasının da altında kalarak 72 ülke arasında 56. sıraya yerleşti.  

Türkiye, özgür olmayan ülkeler arasında da 17. oldu. En az özgür olan 5 ülke şöyle sıralandı: 

1. Myanmar
2. Çin
3. İran
4. Rusya
5. Küba

^{40-69 puan arası alan ülkeler “kısmi özgür”, 40 puandan aşağı alan ülkeler “özgür olmayan” olarak sınıflandırıldı.}

Öte yandan 100 ila 70 puan alan 19 ülke, özgür ülkeler kategorisinde yer aldı. En yüksek puanı alan 5 ülke şöyle oldu: 

1. İzlanda
2. Estonya
3. Kanada
4. Şili
5. Kosta Rika

Türkiye, Avrupa’da özgür olmayan tek ülke 

31 puan alan Türkiye, Avrupa’daki ülkeler arasında da özgür olmayan tek ülke konumunda yer aldı, 10 ülke arasından sonuncu sıraya yerleşti. Avrupa’daki ülkeler arasında Türkiye’nin puanına en yakın olan ülke, 69 puan ile Macaristan oldu. Macaristan, 1 puan ile özgür olan ülkeler kategorisi yerine “kısmı özgür ülkeler” sınıfında yer aldı. 

Türkiye, 31 puanı nasıl aldı? 

Türkiye, ‘erişimin önündeki engeller’ kategorisinde 25 puan üzerinden 14 puan alabildi. Bu kategoride; erişimin önündeki altyapısal, ekonomik ve siyasi engeller değerlendirildi. 

"İçerikle ilgili sınırlamalar" kategorisinde 35 puan üzerinden 10 puan alınabildi. Bu bölümde de içerikle ilgili yasal düzenlemeler, web sitelerinin engellenmesi, diğer sansür ve otosansür biçimleri çevrimiçi ortamın canlılığı ve çeşitliliği, sivil seferberlik için dijital araçların kullanımı incelendi.

Kullanıcı hakları ihlalleri başlıklı bölümde de Türkiye, 40 puan üzerinden yalnızca 7 puan alabildi. Bu kategoride, ifade özgürlüğüne ilişkin yasal korumalar ve kısıtlamalar, gözetim ve mahremiyet, çevrimiçi faaliyetlerin takibi, siber saldırılar ile bunların yasal ve yasadışı yansımaları ele alındı.

Türkiye özelinde yapılan değerlendirmede, “2002'den bu yana Türkiye'yi yöneten Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve AK Parti, son yıllarda giderek otoriterleşti, anayasa değişiklikleri yoluyla ve muhalifleri ve eleştirmenleri hapse atarak önemli ölçüde güç kazandı. Derinleşen ekonomik kriz, yıkıcı deprem ve Mayıs ayında yapılan seçimler, hükümete 2023 yılında muhalefeti bastırmak ve kamusal söylemi sınırlamak için yeni teşvikler verdi” yorumu yapıldı.

Dünyadan öne çıkan bulgular  

Araştırma raporunda yapılan genel değerlendirmede, küresel internet özgürlüğünün üst üste 14. yılında da gerilediği belirtildi. 72 ülkenin 27'sinde çevrimiçi insan haklarına yönelik korumaların azaldığı, 18'inde iyileşme kaydedildiği vurgulandı.

Rapora göre; seçim düzenleyen veya seçime hazırlanan 41 ülkenin en az 25’inde seçmenler sansürlenmiş bir bilgi alanıyla mücadele etti. Birçok ülkede sansür, muhalefetin seçmenlere ulaşma kabiliyetini kısıtlamak, güvenilir haberlere erişimi azaltmak veya oylama usulsüzlükleriyle ilgili endişeleri bastırmak için kullanıldı. Bu ülkelerin en az 21'inde, hükümet yanlısı yorumcular çevrimiçi bilgileri manipüle ederek, yaklaşan sonuçların doğruluğuna ilişkin şüpheleri körükledi ve demokratik kurumlara yönelik uzun vadeli güvensizliği besledi.

72 ülkenin yüzde 75’inde internet kullanıcıları şiddet içermeyen ifadeleri nedeniyle tutuklanmayla karşı karşıya kaldı. En az 43 ülkede rekor düzeyde kişi, çevrimiçi faaliyetlerine misilleme olarak fiziksel saldırıya uğradı ya da öldürüldü.

_{* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}