Türkiye'de bir üretim öyküsü: İlk yerli SWM, Devrim'in kaldığı yerden devam edecek

Eskişehir’de 1961 yılında üretilen Devrim, ilk yerli otomobildi. Araç, Eskişehir Demiryolu Fabrikası’nda 129 günde üretilmişti. Tesadüf bu ya, Devrim de tıpkı Togg gibi Cumhurbaşkanı talimatıyla hayat bulmuştu. Ancak araç, Togg kadar şanslı değildi. Dramatik bir sona neden olan benzin skandalıyla Devrim’in ipi seri üretime geçemeden çekildi.
Geniş açı: 64 yıl önce yaşanan bu olayı anlatıyoruz; çünkü yakın bir gelecekte Eskişehir’de yine yerli bir otomobil üretilecek. Şüphesiz ki aracın sonu Devrim’e benzemeyecek.
Geçen hafta SWM Türkiye, Eskişehir’de araç üretimine başlayacağını duyurdu. İtalya’da kurulsa da 2014 yılında Çinliler tarafından satın alınan SWM’nin G01 modeli, bu yılın son çeyreğinde yerli bir üretim sürecinden geçerek Türkiye’de satışa sunulacak.
Bu otomobilin Eskişehir’deki üretim öyküsünü ve teknik ve ekonomik ayrıntılarını öğrenmek üzere SWM Türkiye Direktörü Burak Azmanoğlu ve Urzema Holding CEO’su Murat Ertaş ile konuştuk.

Soldan sağa: Murat Ertaş, Burak Azmanoğlu, Ahmet Çelik
Ahmet Çelik: SWM’nin Türkiye macerasını anlatır mısınız? Üretime giden yolda neler yaşandı?
Burak Azmanoğlu: Maceramız 2023 yılının Aralık ayındaki lansmanla başladı ve modellerimizi tanıttık. Sonrasında da araçlarımızın ithalat sürecine 2024’ün ilk çeyreğinde başladık. Araçlarımızı Türkiye’ye getirdiğimizde inanılmaz bir taleple karşılaştık. Çok hızlı bir şekilde ithalat süreci tamamlandı. Aslında ikinci parti araçlarımızın tam ithalatına başladığımız zaman—yanılmıyorsam Haziran ayıydı—bu araçların tümünü kapsayan bir ek ithalat vergisine ilişkin bir tebliğ geldi. Dolayısıyla o süreçten itibaren tabi ki yol haritasını gözden geçirmemiz gerekti.
2023 yılında bu kararı aldığımız zaman Çin menşeli araçlarda %10’luk bir ithalat vergisi vardı. Yeni tebliğ ile beraber %40’lık ilave bir vergi daha geldi. Geçen yılın sonunda ise buna bir %10 daha eklendi. Yani bugün Çin’den bir araç ithal etmeye kalkarsanız %60’lık bir ithalat vergisiyle ilerlemek durumundasınız.
Haziran ayında stratejik olarak bir karar vermek zorunda kaldık. Ya “Tamam” diyecektik, ya devam edecektik—ki bazı markalar Türkiye’den çekildi. Biz burada nasıl ilerleyebiliriz, neler yapabiliriz, ekonomiye katkıda bulunabilir miyiz ve bir katma değer üretebilir miyiz diye düşünmeye başladık. Geçen yıl bu tebliğ kararı çıktıktan sonra görüşmelerimiz çok yoğun bir şekilde ilerledi. Birçok firmayla görüştük ve en sonunda çok değerli bir iş ortağıyla beraber ilerleme kararı aldık. Urzema Holding ile ilgili birazdan Murat Bey de genel bilgileri verecek.
Kendileriyle ilerlememizdeki en büyük neden, aslında aynı vizyon ve aynı bakış açısına sahip olmamızdı ve bu çok önemliydi. Projeye çok büyük bir hevesle ve şevkle inanmaları, Öztürk ailesinin yıllardır sektörde bulunması ve bu konudaki vizyonları bizi çok etkiledi ve beraber ilerleme kararı aldık.
Tabii bütün bu aşamaları kaydederken sadece ikimizin el sıkışması yeterli değildi. Bir yandan da bu projeyi hayata geçirebilmek için Çin’deki ortağımız Shineray Group’tan da onay almamız gerekiyordu. Onları Türkiye’ye davet ettik ve görüş alışverişinde bulunduk. Yoğun bir çalışma oldu; tesislerimizi gezdik. Özellikle Urzema Holding’in buradaki bilgi birikiminden, tecrübesinden ve üretim kalitesinden etkilendiler ve bu projeyi beraber ilerletebileceğimiz konusunda bir görüş birliğine vardık.
Sonrasında “Urzat” adlı yeni bir şirket kuruldu. Biz bu arada ATMO Group olarak SWM markasının Türkiye’deki distribütörüyüz. ATMO Group, SWM’nin Türkiye’deki faaliyetlerini yürütüyor. Aynı zamanda bir perakende kolumuz da var. Buna ek olarak Balkanlar’da da yaklaşık 10 ülkede faaliyet gösteriyoruz.
Çin merkezli markalar için çıkarılan tebliğ mi sizi üretime zorladı?
Burak Azmanoğlu: Tebliğin geldiği süreç, bizim için çok zorlu bir süreçti. Ama biz bu tehdidi bir fırsat olarak gördük. Aynı zamanda burada kalıp nasıl bir katma değer üretebiliriz ve nasıl uzun soluklu hareket edebiliriz diye yaklaştık bu sürece. Dolayısıyla evet, belki üretim bakış açısıyla yola çıkmadık ama önümüze çıkan bu engel tamamen bir fırsata dönüştü.
Urzema Holding, tank ve kamyon gibi büyük araçlar üretirken otomobil üretimi de yapmak istedi mi?
Murat Ertaş: Öncelikle bu ülkenin her zaman doğru yatırımcılarla doğru projeleri hayata geçirme gibi bir misyonu var. Biz geçmiş yıllardan bugüne kadar görüyoruz ki eğer doğru zamanda doğru adımlar atılmışsa hep sonuçları ülkenin, toplumun ve paydaşların menfaatine olmuş. Urzema Holding’in kökleri, Burak beyin bahsettiği gibi 40 küsur yıllık bir geçmişe dayanıyor. Şirket, çok zorlu üretim metodolojileriyle savunma sanayinden ticari araçlara kadar çok geniş yelpazede üretim yapmış kuvvetli bir yapı.
Geçen yıl ATMO Grup bu fikirle bize geldiğinde çok büyük bir heyecan duyduk. Çünkü Urzema Holding’in amaçlarından bir tanesi de önümüzdeki 10 yıl içinde yerli bir otomobil üretmekti. Bu fikre ulaşma yolunda ATMO Group’un işbirliği teklifi bizim için inanılmaz bir fırsattı. Mükemmel bir uyum yakaladık; çünkü bizim de amacımız önümüzdeki yıllarda uluslararası piyasalara sunabileceğimiz yerli bir otomobil üretimi yapmaktı.
Kamyon ve yarı römork diye tanımladığımız taşıtlardan savunma sanayinde kullanılabilen bileşenlere kadar çok geniş bir spektrumda bilgi birikimimiz var ve ürettiğimiz ürünler sadece metale şekil veren ürünler değil. İçlerinde gerçekten bir otomobilden daha fazla teknoloji barındırabilen ürünler var ve iyi bir mühendislik altyapısı gerektiriyor. Dolayısıyla zaten önümüzdeki 10 yılın vizyonunu belirlediğimiz ve “Otomobil markası olmak için neler yapmamız gerekiyor?” dediğimiz için ATMO Group’un getirdiği fırsat bizi çok heyecanlandırdı.
Hani bir laf vardır: Körün istediği bir göz, Allah verdi iki göz. Onun gibi oldu. Türkiye’deki önde gelen üniversitelerle zaten irtibat halindeydik. Bu sürece başlamak için bu irtibatı yoğunlaştırdık. Bu iş kendi doğasında bizi şekillendirdi ve hızlandırdı. Sayın Haşim Öztürk, bir endüstri mühendisi ve çok vizyoner bir insan. “Bu kurum kültürünü nasıl harmanlarım da bu ülkeye güzel bir miras bırakabilirim?” düsturuyla yola çıkmış. Dolayısıyla aslında tamamen münferit ama o tecrübeyi değerlendirebileceğimiz bir yapıdan bahsediyoruz.
Bugün otomobil üretmek, 60 yıl öncesine göre çok daha kolay. Devrim arabalarının hikayesini hep konuşuyoruz. 120 günde adamlar mucize yaratmışlar ve yoktan var etmişler. Ama bugün Türkiye’deki diğer otomobil üreticilerine de bakarsanız aslında çok uluslararası bir yapının paydaşları şeklinde çalışıyorlar ve her şey artık çok hızlı.
Takvim sıkışık ama burada yalnız değiliz. Burak beyin bahsettiği gibi ATMO Group ve Urzema Holding ekipleri, Urzat kadrosu ve Çinli ortaklarımız olağanüstü bir uyum içinde çalışıyor. Gecemiz gündüzümüz yok ama hiç kimse şikayetçi değil; herkes hâlinden memnun. Çünkü heyecan verici bir durum ve tarih yazıyorlar. Türkiye’de otomobil üreten çok firma var ama Çin merkezli bir şirketin ilk yerli otomobil üretimine konu olacak bir hikayenin bir parçası bu insanlar… Bu çok önemli bir motivasyon kaynağı. “Ayinesi iştir kişinin, lafa bakılmaz” sözünü çok severim. Çalışmak gerekiyor, üretmek gerekiyor ve ürettiklerimizi toplum yararına kullanmamız gerekiyor.
Eskişehir’de Devrim arabaları için dramatik bir son yaşanmıştı. Oradan başlıyor olmanız anlamlı değil mi?
Murat Ertaş: Türkiye’de otomotiv üretimi ne yazık ki Manisa, İzmit, Bursa ve Sakarya arasında sıkışıp kalmış. İnsanlar bunun hep jeopolitik sebeplerden olduğunu düşünüyorlar. Bu şehirler limanlara yakın vesaire... Ama hayır. Yıllar içerisinde tedarikçilerini geliştirmişler ve tedarikçiler geliştiği için o bölgede şu anda otomotiv üretimi çok gelişmiş düzeyde.
Eskişehir’de mühendislik ve mekanik anlamında inanılmaz bir bilgi birikimi var. Fakat altyapının gelişmesi zaman alacak bir şey. Çinli ortağımız rahatlıkla kendi üreticilerinin Türkiye’de bir kurulum oluşturmasını sağlayabilir ve Çin’den gelen malzemeleri ambalajlayıp sanki yerli bir malzemeymiş gibi bize satabilirdi. Ama biz buna en başından direndik ve “Hayır, biz öncelikle kendi ülkemizde ciddi yatırım yapmış paydaşlara fırsat tanımak zorundayız” dedik.
Bu alanda gelişmiş yerli işgücü dururken niye bir başkasına malzeme getirtip yeni bir maceraya girelim? Eskişehir bizim için potansiyeli yüksek, gelişime açık ve lojistik ve satış sonrası süreçler için ATMO Group’a güzel bir dağıtım ağı sunabilen bir lokasyon.
Üretime gelen markalar devletten teşvik aldı. Siz neden almadınız?
Murat Ertaş: Biz tabii ki Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na çok müteşekkiriz. Bize her konuda yol gösteriyorlar ve destek oluyorlar. Aynı şekilde Ticaret Bakanlığı da öyle... Ama ülkenin içinde bulunduğu sosyoekonomik durumu hepimiz biliyoruz. Bu noktada devletin sahip olduğu kaynakları optimum kullanmak gerekiyor.
Biz bu yatırıma girmeden önce çok uzun bir süre bunu özkaynaklarla nasıl yapabiliriz diye düşündük. Çünkü bu yatırım fazlardan oluşuyor ve aslında günün sonunda inanılmaz rakamlardan bahsediyoruz. Devletin kapısını çalıp da “Ya ben böyle bir yatırım yapacağım. Sen de bana imkanlarını sonuna kadar aç, ben halktan topladığın vergilerden de bir istifade edeyim ve bundan kendime bir fayda sağlayayım” demek istemedik. Bunun yerine kendi özkaynağımızla bunu nasıl yapabiliriz diye düşündük.
Burada rakam zikrediyor olmak, hem yatırımcı tarafına hem de rakiplerimize bir haksızlık etmek olur. Çünkü onlar, teşvikten yararlanarak bir sürü avantaj sağlıyor. Ama bu soruyu sorduğunuz için çok teşekkür ederim. Çünkü bu düzeltilmesi gereken bir algı. ATMO Group ve Urzema Holding’in ortak iştiraki olan Urzat Otomotiv AŞ, tamamı özkaynaklardan oluşan bir yapı. Ekipmanlarımızın bir kısmı yurt dışından geliyor. Biz onun için bile devlete standart bir teşvik başvurusunda bulunmadık.
Herhangi bir KOBİ üretim yapsa küçücük bir makine için bile teşvik alıyor. Biz bu standart teşviklere dahi başvurmadık. Bence devletin çok daha önemli aciliyetleri var; biz hiç meşgul etmeyelim. Biz zorlanırsak zaten devletin kapısını çalarız.
Çok az bir süre kaldı son çeyreğe. Araçlar gerçekten yetişecek mi?
Murat Ertaş: Biz geçen yıl Aralık ayında mutabık kaldığımızda da bir duyuru yapabilirdik. Bunun yerine Burak beyin bahsettiği gibi Çinli ekiplerle defalarca biraraya gelerek fizibilite yaptık. Bir alan tahsisi ve seçimi yapmadan önce defalarca raporlar hazırlandı ve ölçümler yapıldı. Biz duyuruyu artık fabrika binamız kurulduğu, ekipmanlarımız yola çıktığı ve bütün stratejik planımız belli olduğu noktada yaptık.
Burak Azmanoğlu: Yani somut bir planla yola çıkıyoruz aslında. Bir tesis var, lokasyonumuz hazır. Boş bir araziden bahsetmiyoruz. Çok hızlı bir şekilde yola çıkıyoruz. Eylül deniliyor ama aslında son çeyrek demek daha doğru olur.
Biz hazırız ve bunu yapabilecek durumdayız. Ancak otomotiv sektörü ciddi regülasyonlara tâbi. Bir denetim sürecimiz var. Yani banttan ürünler indiğinde uluslararası onay kuruluşlarının gelip bunu test etmesi gerekir. Bu bizim yönetebileceğimiz bir takvim değil. Ağustos ayında gelirlerse Eylül ayına ilişkin sözümüzü tutmuş oluruz. Ama Eylül ayının sonunda gelirlerse bu sefer üretim Ekim ayına kalacak. Söylemeye çalıştığım şey bu.
Ama şunu kesin olarak söyleyebiliriz: Bu yıl kesinlikle ve kesinlikle son çeyrekte üretime başlıyoruz.
Yerlilik oranı ve üretim adetleri konusunda bilgi verir misiniz?
Burak Azmanoğlu: Şu an için öncelikli aracımız G01. Dış kasası şu anki aracımızla aynı; ancak çok büyük bir farklılık var. İçerideki tüm ön konsol ve döşemeler yenileniyor. Araç, çok daha modern ve çok daha teknolojiyi birarada barındıran bir tasarıma sahip olacak.
Motor ve şanzımanda da ciddi bir değişim var. 180 beygirlik yeni bir motora kavuşuyoruz ve bu motorla oldukça uyumlu çalışan bir şanzımanla yola çıkılacak. Dolayısıyla bu yeni ürünün, tam Türkiye’deki tüketicilerin beklediği gibi hem teknolojiyi hem donanımı hem tasarımı barındıran bir ürün olarak Eskişehir’de banttan inmesini bekliyoruz.
Bu tesis tasarlanırken yılda 20 bin-25 bin araç üretebilecek bir yapıda kurgulandı. Ama bu süreci fazlara ayırdık ve esasında “2025 itibarıyla 25 bin adet üretim yapacağız” demedik. 2026’da kuvvetle muhtemel 8 bin-9 bin adetlik bir üretim öngörüyoruz. Daha fazlasını üretebiliriz; bunun önünde bir engel yok. Eskişehir’de bizimle çalışacak tüm işçiler, yeni ve ilk defa hayatlarında otomobil üretiyor olacaklar. Bu özellikle tercih ettiğimiz bir şey.
Distribütör olarak biz adet konusunda açıkçası çok iştahlıyız. Kapasitemiz 25 bin adede kadar çıkıyor. En fazla iki yıl içinde bu adetlere çıkmayı, yani önümüzdeki yıl mutlaka 10 bin-15 bin adet, sonrasında da 20 bin-25 bin adet üretmeyi hedefliyoruz. Böyle bir projeksiyonumuz var.
Murat Ertaş: Araçtaki yerlilik oranının artırılmasıyla ilgili bizim önerilerimizde birçok değişim oldu. Nihayetinde temel amacımız, bu araçların önümüzdeki birkaç yıl içinde %50’ye yakın bir yerlilik oranına ulaşması. Şu anda işçilik hariç %19-21 bandındayız. İşçilik de yerliliğe dahil edilen bir kalem ama ben işçiliği hariç tutuyorum. Mevcut oran, işçilikle birlikte rahatlıkla %25’leri bulur. Biz açıkçası %30’lara çıkmak için şartları zorluyoruz.
Motorumuz bize özel tasarlanıyor ve tasarlayan firma her yıl milyonlarca motor üretiyor. Yine çok bilinen bir İngiliz markasının şanzıman yağını kullanıyoruz. Biz araç çeşitliliği yerine önceliğimizi tek bir modele verdik. Bu modeli olabildiğince Türkiye’deki tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılayacak seviyeye getirmek istiyoruz.
En çok merak edilen konu da fiyat. Şu anda Çin malı olarak sattığınız araç, burada üretilmeye başlandığında fiyatlar düşecek mi?
Murat Ertaş: Geçen yıl ithalat vergisi ile ilgili bir tebliğ vardı. Bu tebliğ sonrası ithalat vergisi %60’a çıktı. Satıştaki aracımızın 1 milyon 770 bin liralık liste fiyatı ithalat vergisinden önceki rakamdır. Biz buna çok yakın fiyatlarla yerli üretim aracı piyasaya süreceğiz. Dolayısıyla tüketici araca çok uygun ve ithalat vergisi tebliğinden önceki fiyatlarla ulaşıyor olacak. Oldukça rekabetçi bir fiyatla pazara gireceğimizi söyleyebilirim.




