Twitter etiketleri: Önlem mi, fişleme mi?

"Bu bir yanıyla tek taraflılık yaratma operasyonu, 'dezenformasyonu sadece ben yaparım, size izin yok' deniliyor. Sosyal medyanın insanlara özgürlük alanı yaratacağı söyleniyordu ancak bizzat bu şirketler eleştirel düşünceyi ezmeye başladı. Konuşulması gereken tekno-yasakçılığın nereye kadar gideceği ve buna nasıl karşı konulacağı." Diken Gazetesi editörü Anıl Tuncer  

Neler oldu? 

Rusya'nın geçtiğimiz haftalarda Ukrayna'ya işgal faaliyeti başlatmasının ardından birçok büyük teknoloji şirketi, ülkeye ve vatandaşlarına yönelik çeşitli yaptırım kararları aldı. Meta ve YouTube Rusya merkezli devlete bağlı medya şirketleri Sputnik ve Russia Today'e erişimi platformlarında engellerken Google ve Apple uygulama mağazalarından kuruluşların uygulamalarını kaldırdığını duyurdu. 

Sosyal medya şirketi Twitter da Sputnik ve Russia Today'i Avrupa Birliği üyesi ülkelerde engelledi. Uygulamada erişime açık olan ülkelerde iki yayın kuruluşunun resmî hesaplarına “Rusya devletine bağlı medya” etiketi eklendi. Bir süre sonra Twitter’da yapılan paylaşımlarda Sputnik’te çalışan ya da çalışmış bazı gazetecilerin de hesaplarında aynı etiketlerin bulunduğu görüldü. 

• Tepkiler: Etiketlemenin ardından açıklama yapan Sputnik Türkiye, Twitter’ın bu hamlesini "cadı avı" olarak nitelendirdi. Çağdaş Gazeteciler Derneği (ÇGD) Twitter'ı kınadığını bildirerek "Olağanüstü zor şartlarda gazeteciliğin yapıldığı savaş günlerinde, bu tür kararlar 'barış' taraftarlığı değil zaten kirli olan savaşın daha da kirli yollarla sürdürülmesinden başka bir şey değildir." dedi ve uygulamaya derhâl son verilmesi çağrısında bulundu. DİSK Basın-İş açıklamasında "Twitter'ı gazetecileri fişleme ve hedef göstermekten vazgeçmeye çağırıyoruz!" ifadelerini kullandı.

Twitter bu uygulamanın ardından aynı kuruluşlar hakkında bir yaptırım kararı daha alarak bu haber sitelerinin Twitter hesaplarından paylaşılan tweetlerin bir başka kullanıcı tarafından paylaşılması hâlinde bu tweetlerin de görünürlüğünü azaltacağını bildirdi. 

Twitter neye göre etiketliyor? 

Twitter'ın etiket hakkındaki bilgilendirmesinde "devlete bağlı medya" etiketi şöyle tanımlanıyor: 

"Finansal kaynaklar, doğrudan veya dolaylı siyasi baskılar ve/veya üretim ve dağıtım üzerinde denetim aracılığıyla editoryal içerik üzerinde devletin kontrol sağladığı organlar olarak tanımlanır. Devlete bağlı medya kuruluşlarına, bu kuruluşların baş editörlerine ve/veya üst düzey çalışanlarına ait hesaplar işaretlenebilir."

ABD merkezli sosyal medya şirketi, "Örneğin Birleşik Krallık'ta BBC ve ABD'de NPR gibi editoryal bağımsızlığa sahip devlet destekli medya kuruluşları, bu politikanın amaçlarına hitap eden devlete bağlı medya olarak tanımlanmamaktadır." ifadeleriyle medya şirketleri özelinde "editoryal bağımsızlığa göre değerlendirme yaptığını" ifade ediyor. Twitter bu etiketlerin kullanıldığı hesapların tweetlerinin önerilmediğini ve öne çıkarılmadığını da belirtiyor. 

"Gazeteciler hedef hâline geldi"

Diken Gazetesi editörü Anıl Tuncer, yaklaşık 8 ay önce Sputnik'ten ayrılmasına rağmen Twitter tarafından etiketlendiğini ve bunun tamamen haksız bir uygulama olduğunu vurguluyor. Önce Twitter'a itiraz edeceğini ardından da hukuksal girişim başlatacağını belirten Tuncer durumu şöyle değerlendiriyor: 

"Maalesef Türkiye'deki gazeteciler fişlenmeye, hedef göstermeye 'aşina'. Tutuklamalar, saldırılar, RTÜK cezaları, gazetelere reklam yasakları… Şimdi de Twitter’ın gazetecileri etiketlemesi geldi. Pandemi döneminde halk sağlığı tehdit eden içerikler için harekete geçmeyen, nefret söylemlerini engellemekte aciz kalan sosyal medya uygulamaları Rusya-Ukrayna savaşıyla gazeteciler üzerine bir cadı avı başlattı. Gazetecilerin mesleklerini yapmalarına engel olan bu fişlemeler Twitter’ın kendi kurallarına da aykırı. Yani hukuken çok riskli bir alana kayılmış oldu. Bu 'özgürlük' naraları atmasına rağmen siteleri yasaklayan Avrupa Birliği için de geçerli. Ayrıca etiketleme hedef hâline getirmesi açısından bir güvenlik tehlikesi de yaratıyor. Daha önce Sputnik Türkiye'de çalışan gazetecilerin evleri 'sivil' kişilerce basılmıştı. Şu an bu noktaya varmasa da gazeteciler çevrimiçi taciz ve tehditlerin hedefi hâline geldi."

Dezenformasyona karşı bir önlem mi? 

Twitter'ın açıklamalarında, yönetiminin bağımsızlığı hakkında şüphe duyulan ülkelerin devletlerine bağlı medya kuruluşlarının etiketlenmesinin kullanıcıları, bu kanallar yoluyla yapılan haberlere karşı "uyarı" amacı taşıdığı yorumları da yapılıyor. Bu değerlendirme biçimi de Ukrayna'nın işgali gibi sıcak gelişmelerin her an söz konusu olduğu, aynı zamanda dezenformasyona müsait olan konularda önlem amaçlı kullanılan bir uygulama olarak karşımıza çıkıyor.

Ancak başta Covid-19 olmak üzere birçok konuda dezenformasyonun sıklıkla devam ettiği birçok konuda ABD merkezli teknoloji şirketinin bu sıkı politikayı sürdürmüyor olması, Twitter'a yönelik eleştirilerin devam etmesine yol açıyor.