Uluslararası Af Örgütü 2022/23 Raporu

Uluslararası Af Örgütü, “Dünyada İnsan Haklarının Durumu” raporu ile 2022 yılı başından itibaren başlayan savaş ve bunun sonucunda dünyada gelişen ekonomik kriz ile gıda ve enerji krizlerinin de pekiştirdiği evrensel özgürlüklerin kısıtlanması ve savunmasız gruplar üzerinde baskının artması gibi birçok konuyu küresel, bölgesel ve ülkesel olarak ele aldı. 

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 75. yıl dönümünde yayımlanan raporda; Türkiye’nin değerlendirilmesi, Avrupa ve Orta Asya Bölgesel Değerlendirmelerinin altında yer alıyor. 

Raporun genelinde Türkiye, yargı bağımsızlığının azalması; insan hakları savunucuları, aktivistler ve siyasi muhaliflerin temelsiz soruşturmalarla karşı karşıya bırakılması; dezenformasyon yasasının onaylanması; ve bölgenin batısında Fransa dışında dernekleri kapatmaya çalışmak yoluyla örgütlenme özgürlüğünü kısıtlayan tek ülke olmasıyla öne çıkıyor.

Raporda Türkiye ile ilgili hangi değerlendirmeler yer alıyor?

İnsan haklarına ilişkin konuların 8 başlık altında incelendiği raporda;

• İfade özgürlüğü: Gazetecilerin ve vatandaşların gösteri ve eylemleri kaydetmesini engelleyen genelgenin yürütmesinin durdurulmasına yönelik Danıştay kararının kesinleştiği; tutuklu yargılanan Dicle Fırat Gazeteciler Derneği Eş Başkanı ve 16 gazetecinin iddianamelerinin hâlâ hazırlanmadığı; pop şarkıcısı Gülşen’in davasının devam ettiği; 2019 Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Konseyi’nin 11 üyesine yönelik mahkeme kararına yapılan itirazının hâlâ sonuçlanmadığı; “sansür yasası” olarak da bilinen Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun yetkilerinin artırıldığı ve “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçunun getirildiği; ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nu “kamu görevlisine hakaret” suçundan mahkum eden ve siyasetten men eden yargılamanın temyiz kararının beklendiği,
• Toplanma özgürlüğü: Cumartesi Anneleri/İnsanları’nın toplanmasının ve Onur Yürüyüşlerinin hukuksuz kısıtlandığı ve protestolarda bir çok kişinin gözaltına alındığı,
• Örgütlenme özgürlüğü: Türkiye’nin kara para aklama ve terörizmin finansmanı önleme standartlarını ve Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun’u, Sivil Toplum Örgütleri’ne müdahale için kullanması nedeniyle hükümetler arası Mali Eylem Görev Gücü'nün “gri listesinde” kalmaya devam ettiği; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM), HDP eski Eş Genel Başkanı Figen Yüksekdağ ve diğer 13 eski milletvekilinin haklarının, devletlerin insan haklarını kısıtlama yetkisini sınırlayan 18. Madde kapsamında ihlal edildiğine hükmettiği; Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’na yönelik kapatma davası ile Tarlabaşı Toplum Merkezi'ne “toplumda LGBT+ olarak bilinen bireylerin cinselliğini normalleştirerek çocukların cinsel yönelimlerini etkilemeye çalışmak” iddiasıyla açılan davanın devam ettiği, 
• Cezasızlık: Cemal Kaşıkçı cinayeti davasının Suudi Arabistan’a devredildiği; insan hakları avukatı Tahir Elçi’yi öldürmekle suçlanan üç polis memuru ve bir olası PKK üyesinin yargılanması ile 2011 yılında protesto sırasında Metin Lokumcu’nun ölümüne neden olmaktan suçlanan 13 polis memurunun yargılanmasının devam ettiği,
• İnsan hakları savunucuları: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş davaları hakkında kararlarının uygulanmaması ve hükümetin bu kararların Türkiye’yi bağlamadığını iddia etmesi üzerine Avrupa Konseyi'nin Türkiye aleyhine ihlal prosedürü başlattığı; insan hakları avukatı Eren Keskin’in ve önde gelen adli tıp uzmanı Şebnem Korur Fincancı’nın, terörle ilgili asılsız suçlamalarla karşı karşıya bırakıldığı; Öztürk Türkdoğan hakkında “terör örgütü üyeliği”, “kamu görevlisine hakaret” ve “Türk milletini aşağılama” suçlarından üç ayrı davanın sürdüğü,
• Ayrımcılık: kadınları ve sağlık çalışanlarını şiddetten korumayı amaçlayan bir yasanın yürürlüğe girdiği; kadın cinayeti istatistikleri (Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu tarafından 393 kadın, hükümet tarafından ise ilk on ayda 225 kadının öldürüldüğü); İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmeye yönelik kararın iptali için yapılan başvuru reddedildi; Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’nun (RTÜK) LGBTİ+’ların “virüs” olarak anıldığı ve “ailelerin yıkımına” neden olmakla suçlandığı bir “kamu spotu” videosuna onay verdiği; LGBTİ+’lara karşı nefret söyleminin ve karalama kampanyalarının devam ettiği ve medya tarafından körüklendiği,
• Mültecilerin ve göçmenlerin hakları: Afgan mültecileri başvurularını almadan, atış mühimmatı dahil olmak üzere hukuka aykırı güç uygulayarak İran’a geri gönderdiği; yüzlerce Suriyeli mülteciyi keyfi olarak gözaltına aldığı, alıkoyduğu ve hukuka aykırı şekilde geri gönderdiği,
• İşkence ve diğer türde muamele: Nisan ayında kalabalık bir gardiyan grubunun İstanbul'daki Marmara (eski adıyla Silivri) Cezaevi’nde mahkumları dövdüğü ve intihara sürüklediği, Ferhan Yılmaz adlı bir mahkumun kötü muameleye maruz bırakılması sonucu kaldırıldığı hastanede hayatını kaybetmesi konusunda başlatılan soruşturmanın devam ettiği,

belirtiliyor. 

Raporun tamamına ve diğer ülkelerin değerlendirmelerine buradan ulaşabilirsiniz.